Hầu hết các trường hợp bệnh zona khỏi trong vòng một vài tuần nhưng nếu đau kéo dài sau khi khỏi các tổn thương ban và bọng nước được gọi là đau thần kinh hậu zona.

Các yếu tố nguy cơ

Một số yếu tố có thể dễ dẫn đến đau dây thần kinh hậu zona bao gồm: cao tuổi (thường trên 50 tuổi). Giới nữ hay bị hơn nam; Có biểu hiện đau nhiều trong giai đoạn có tổn thương ban và bọng nước; Ban và bọng nước nặng và lan rộng; Có các biểu hiện tiền triệu (đau và dị cảm đau vùng dây thần kinh bị ảnh hưởng trước khi xuất hiện ban và bọng nước);

Cơ thể suy giảm miễn dịch như đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, thuốc corticoid, thuốc chống thải ghép ở những người ghép tạng, nhiễm HIV…; Một số yếu tố về mặt tâm lý xã hội cũng có thể thúc đẩy xuất hiện đau dây thần kinh hậu zona;

Vị trí tổn thương: Nguy cơ là thấp nếu zona ở vùng cằm, cổ và thắt lưng. Nguy cơ trung bình ở vùng ngực. Nguy cơ cao nhất ở vùng chi phối của dây thần kinh sinh ba (dây thần kinh sọ não số V), đặc biệt là nhánh mắt (vùng mặt) và đám rối thần kinh cánh tay.

Tổn thương da trong bệnh zona do virut varicella – zoster.

Biểu hiện bệnh

Các biểu hiện của đau dây thần kinh hậu zona thường giới hạn ở những vùng da đầu tiên xảy ra bệnh zona và thường chỉ một bên cơ thể. Có thể bao gồm:

Đau. Đau vẫn tiếp tục dai dẳng vài tháng hoặc thậm chí hàng năm sau mặc dù tổn thương ban đầu đã giảm hoặc hết. Cảm giác đau nóng rát, giần giật, đau nhói trong sâu.

Nhạy cảm đau. Cảm giác đau xuất hiện khi có các kích thích mà bình thường không gây đau hoặc khó chịu như tiếp xúc nhẹ, kể cả tiếp xúc với quần áo, hơi nóng hoặc hơi lạnh.

Ngứa và tê. Ít gặp hơn. Hiếm gặp hơn có thể có biểu hiện yếu hoặc liệt cơ.

Các biểu hiện có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống và thậm chí gây trầm cảm và cách biệt xã hội.

Nguyên nhân do đâu?

Trong thời gian bị nhiễm trùng ban đầu của bệnh thủy đậu, một số virut ở tế bào thần kinh của cơ thể trong trạng thái không hoạt động. Nhiều năm sau, virut có thể bị tái kích hoạt gây ra bệnh zona. Vì cơ thể đã có miễn dịch chống lại virut nên ban và bọng nước chỉ xuất hiện ở vùng da bị chi phối bởi dây thần kinh có virut tái hoạt động.

Đau dây thần kinh hậu zona xảy ra nếu các sợi thần kinh bị tổn thương trong đợt bùng phát của bệnh zona. Sợi thần kinh bị tổn thương không thể gửi tin nhắn từ da đến não bộ theo cách thông thường mà thay vào đó, các thông điệp trở nên rối loạn gây đau dai dẳng hàng tháng, thậm chí cả năm.

Điều trị thế nào?

Thăm khám vùng bị zona có sẹo, giảm cảm giác hoặc quá mẫn, thậm chí dị cảm. Trong hầu hết trường hợp, đau dây thần kinh hậu zona có thể được chẩn đoán dựa vào lâm sàng mà không cần làm xét nghiệm.

Bác sĩ cần giải thích cho người bệnh hiểu được bản chất của bệnh, bao gồm cả tính chất dai dẳng của triệu chứng và mục tiêu của điều trị; Khuyên người bệnh mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton sẽ giảm được kích thích lên vùng da nhạy cảm.

Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Trong nhiều trường hợp, có thể cần phải kết hợp các phương pháp điều trị để giảm đau. Thường kết hợp các thuốc giảm đau tại chỗ (miếng dán có chứa thuốc giảm đau hoặc bôi thuốc giảm đau) và thuốc giảm đau toàn thân, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc chống co giật, thuốc giảm đau dạng thuốc phiện…

Tuy nhiên, đau hoặc khó chịu đáp ứng kém với các thuốc giảm đau thông thường. Những trường hợp nặng hơn có thể cần dùng phương pháp thủy châm bằng các thuốc tăng cường dinh dưỡng, bổ thần kinh; phương pháp kích thích điện thần kinh qua da; tiêm thuốc phong bế dây thần kinh…

Vắc-xin có thể giúp ngăn ngừa bệnh zona và đau dây thần kinh hậu zona ở người trưởng thành.

Bệnh zona thường đau trước khi phát ban. Nguy cơ phát triển đau dây thần kinh hậu zona giảm một nửa nếu bắt đầu dùng thuốc kháng virut trong vòng 72 giờ từ khi xuất hiện phát ban bệnh zona.

Theo  Sức khỏe và Đời sống

Sau điều trị, anh Đoàn đến nay đã đỡ nhiều nhưng lưng vẫn còn cảm giác đau vì zona. Ảnh: P.T

Bệnh dễ trở nặng nếu tự ý điều trị

Anh Hoàng Xuân Đoàn (ở Hà Đông – Hà Nội) khổ sở với bệnh zona suốt tuần nay. Ban đầu, lưng anh xuất hiện những nốt mẩn đỏ, anh nghĩ bị viêm da tiếp xúc côn trùng nên tự mua thuốc bôi.

Khi nổi mụn nước thành từng đám trên nền da đỏ ở lưng kèm đau nhức dữ dội đến mức không ngủ được, anh mới chịu đi bệnh viện. Sau khi được các bác sĩ điều trị, đến nay anh Đoàn đã đỡ nhiều nhưng lưng còn cảm giác đau, vẫn phải điều trị vật lý để tránh đau nhức kéo dài.

Gia đình chị Nguyễn Thị Thắm (ở đường Chiến Thắng, Hà Nội) cũng có hai người bị bệnh zona. Chị Thắm bị ở mặt, cô con gái bị ở lưng. Theo chị Thắm, chị bị zona từ Tết nhưng đến nay vẫn ngổn ngang sẹo ở má, cổ.

PGS.TS Nguyễn Duy Hưng – Tổng Thư ký Hội Da liễu Việt Nam cho biết, nhiều người nhầm bệnh zona với viêm da tiếp xúc do côn trùng (thường do kiến ba khoang) nên tự mua thuốc về điều trị dẫn đến bệnh nặng hơn. Bệnh zona là kết quả của sự tái hoạt động của virus herpes zoster. Virus này cũng chính là tác nhân gây ra bệnh thủy đậu ở trẻ em.

Bệnh này thường xảy ra với những người có sức khỏe kém, bị suy giảm miễn dịch, sức đề kháng yếu, nhất là những người già bị mắc bệnh mãn tính như tiểu đường, huyết áp, người nhiễm HIV/AIDS.

BS Đinh Doãn Thạch (BV Da liễu Hà Nội) cho biết thêm, vì nhầm lẫn giữa bệnh zona và bệnh giời leo nên nhiều người tự mua thuốc điều trị. Sử dụng sai thuốc làm tổn thương da sâu hơn, gây phù nề khiến việc điều trị càng phức tạp. Lúc này, bệnh nhân ngoài bôi thuốc phải dùng kháng sinh để phòng nhiễm trùng do tổn thương lan rộng, nổi mủ.

Khi bị zona, bệnh nhân cảm thấy hơi đau, rát ở một vùng da kèm mệt mỏi, uể oải, sốt. Sau đó nổi nhiều mụn nước to, nhỏ không đều thành chùm trên da thường hay đỏ hồng, tiến triển tập trung phân bổ theo đường dây thần kinh ngoại biên. Đặc biệt bệnh chỉ xuất hiện một bên cơ thể, không khi nào lan qua phía đối diện. Ví dụ chỉ một bên mắt, một bên mũi hay một bên lưng…

Tránh gãi chỗ tổn thương

PGS.TS Nguyễn Duy Hưng cho biết, zona là bệnh không nguy hiểm nhưng dễ biến chứng nếu điều trị muộn, không đúng. Khi có triệu chứng của zona, mọi người nên đến bệnh viện ngay vì thuốc kháng virus dùng càng sớm càng tốt. Tốt nhất, người bệnh nên đi khám trong vòng 48 giờ, tính từ khi có tổn thương da.

Trường hợp nặng, nếu điều trị càng muộn thì dễ để lại di chứng. Trong đó, bệnh đau sau zona trên vùng da (thường gặp ở người già) tồn tại rất dai dẳng, dữ dội, rất khó điều trị, phải nằm điều trị từ 1 – 3 tháng. Những đau đớn này là do dây thần kinh bị tổn thương, gọi là đau dây thần kinh sau zona.

Nếu vùng zona bị ở lưng, phần thân người, tay chân thì không nguy hiểm nhưng bị vùng mặt, nhất là mắt cần vào viện càng sớm càng tốt. Nếu không chữa trị kịp thời, đúng cách có thể ảnh hưởng đến thị lực, sẹo giác mạc. Nặng hơn, có thể bị tăng nhãn áp, về sau dẫn đến mù lòa.

Nhiều người quan niệm rằng, khi bị zona hay viêm da tiếp xúc do côn trùng thì không được tắm là hoàn toàn sai lầm. Người bệnh cần được tắm sạch sẽ, vệ sinh kỹ lưỡng bởi nếu không tắm, chất tiết côn trùng vẫn còn trên da sẽ gây nguy hiểm. Khi tắm, mọi người cần phải giữ ấm và tắm nước nóng vì sức đề kháng giảm. Tránh hoạt động mạnh, nghỉ ngơi nhiều để cơ thể có điều kiện chống lại vi khuẩn.

BS Đinh Doãn Thạch cũng khuyến cáo, khi bị zona không tự ý bôi thuốc hoặc chữa theo dân gian bằng việc nhai gạo nếp, đỗ xanh, lá trầu không đắp lên vết thương. Bởi làm như vậy không những không chữa được bệnh mà còn tăng nguy cơ nhiễm trùng da, gây loét, kích ứng da, có thể gây nhiễm trùng khiến bệnh nặng thêm và để lại di chứng, đặc biệt là những vết sẹo lớn.