Ngày càng có nhiều người mắc vấn đề về xương khớp do sử dụng smartphone, phổ biến nhất ở người làm việc văn phòng.

Ngày càng có nhiều người đi khám vì đau mỏi cổ bàn tay, ngón tay, có thể kèm theo đau nhức vai, cột sống cổ, thắt lưng, thậm chí tê buốt tay.

Tình trạng này gây ra do sử dụng điện thoại di động quá nhiều và có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng không ai ngờ, ThS-BS Nguyễn Đức Thành, khoa Chấn thương chỉnh hình bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cảnh báo.

Bệnh của giới văn phòng

Vừa qua bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM tiếp nhận hai trường hợp có vấn đề về xương khớp do sử dụng smartphone đáng lưu ý.

Trường hợp đầu là một nam doanh nhân, 35 tuổi, ngụ tại quận 1, TPHCM, đi khám vì đau mỏi các khớp ngón tay, đặc biệt ở cổ tay bên phải xuất hiện một cục u, sờ thấy dễ dàng và ấn vào rất đau.

Tình trạng đau ngày một tiến triển khi bấm điện thoại, có lúc đau quá bệnh nhân phải buông điện thoại ra, nghỉ ngơi một lúc rồi mới làm việc tiếp.

Nhưng do nhu cầu công việc cần sử dụng điện thoại liên tục, người bệnh cố chịu đau cho đến khi thấy xuất hiện cục u ở cổ tay mới đi khám. Bác sĩ xác định vấn đề ở bệnh nhân này là do thường xuyên sử dụng điện thoại smartphone có bàn phím cứng.

Trường hợp khác là một nữ nhân viên văn phòng, 27 tuổi, ngụ tại quận 7, TPHCM.

Vài tháng trước đó, người bệnh đau nhiều ở ngón tay cái bàn tay phải, khi gấp duỗi thì nghe âm thanh kêu “lật bật” ở khớp cuối của ngón tay. Đặc biệt có khi gấp đột ngột thì ngón tay bị “mắc kẹt” luôn, không duỗi ra được nữa. Khi đó, người bệnh phải dùng tay kia kéo thật mạnh thì mới duỗi thẳng ngón tay lại được.

Gần nhất, người bệnh thấy tê hai bàn tay, đặc biệt bàn tay phải. Cảm giác tê thường xuất hiện khi người bệnh làm việc, đánh máy hoặc cầm điện thoại lâu và ngay cả về ban đêm khi ngủ, người bệnh cũng cảm thấy tê tay

Qua thăm khám, bác sĩ xác định nguyên nhân là do hàng ngày bệnh nhân sử dụng smartphone với bàn phím ảo quá nhiều cho công việc và giải trí.

Theo BS Nguyễn Đức Thành, có hai smartphone: một loại dùng bàn phím cứng vật lý, loại kia dùng bàn phím ảo. Để sử dụng các loại điện thoại này, người ta phải dùng một lực bấm lớn tác động trực tiếp lên đầu ngón tay, lâu ngày gây hậu quả xấu lên xương khớp.

Một ảnh hưởng khác do sử dụng nhiều smartphone là sử dụng lâu dài ở một tư thế cố định, điều này tạo ra một tác động lớn lên dây chằng, gân, cơ ở vùng xương cổ, vai, thắt lưng, cũng như cổ tay, bàn tay.

Theo các chuyên gia xương khớp, ngày càng có nhiều người mắc vấn đề về xương khớp do sử dụng smartphone, phổ biến nhất ở người làm việc văn phòng vì ngoài sử dụng máy tính họ còn dùng điện thoại rất nhiều cho công việc và giải trí.

Phát hiện sớm để không dẫn đến di chứng

BS Nguyễn Đức Thành cho biết một biểu hiện của bệnh do dùng smartphone là đau nhức phần gốc ngón tay, khi người bệnh cử động nhiều thì cảm thấy bị mắc kẹt, không duỗi ra được (gọi là “ngón tay cò sung”).

Ngón tay nào cũng có thể bị nhưng thường gặp nhất là ngón tay cái. Trường hợp nhẹ có thể điều trị bằng thuốc, trong trường hợp nặng phải phẫu thuật để giải phóng, làm rộng bao gân.

Biểu hiện khác là đau vùng cổ tay, do khi sử dụng smartphone người ta thường gấp cổ tay và xoay vào trong quá mức, điều này làm kích thích viêm bao gân vùng gân cổ tay, lâu dần bao gân bị hẹp lại gây ra đau và hạn chế vận động. Trường hợp nặng bệnh nhân cũng cẩn phải được phẫu thuật.

Một vấn đề thường gặp khác là hội chứng ống cổ tay do người dùng điện thoại ở tư thế gấp cổ tay quá nhiều, dẫn đến chèn ép dây thần kinh giữa ở cổ tay.

Tình trạng này gây kích thích và viêm gân bàn tay, bao gân dày lên và chèn ép và dây thần kinh giữa tạo ra hội chứng ống cổ tay, với cảm giác châm chích, tê tay như kiến bò.

Bệnh có thể gây yếu các ngón tay với các di chứng nguy hiểm như teo cơ ngón tay. Trường hợp nặng cũng cần phải phẫu thuật.

Phần lớn những trường hợp trên ít để lại di chứng nhưng làm cho người bệnh đau đớn kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và chất lượng cuộc sống.

Đối với những bệnh liên quan đến thần kinh với các biểu hiện đau, tê, chèn ép thần kinh, nếu điều trị không kịp thời sẽ để lại di chứng lâu dài hoặc vĩnh viễn, vì khi đó dây thần kinh chèn ép lâu ngày, gây thoái hóa nặng. Vì vậy bệnh cần được phát hiện kịp thời và điều trị phù hợp.

Phòng ngừa không khó

Để phòng ngừa và điều trị các vấn đề xương khớp do dùng smartphone, BS Nguyễn Đức Thành đề nghị người cần giảm thời gian dùng smartphone trong một ngày, và tăng khoảng cách thời gian giữa những lần sử dụng (15 – 30 phút cần thay đổi tư thế, nghỉ giải lao và thực hiện vài động tác thể dục để giảm sức căng trên bàn tay và cơ thể).

Nghiên cứu cho thấy việc dùng smartphone một tay sẽ gây áp lực, sức ép của dây chằng nhiều hơn dùng hai tay.

Do đó người dùng nên phân phối lực cầm, bấm điện thoại lên cả hai tay hoặc đặt điện thoại lên mặt phẳng như bàn hoặc đùi, làm giảm áp lực lên gân cơ, dây chằng của bàn tay.

Bên cạnh đó, người dùng nên tập những bài thể dục chuyên biệt cho bàn tay dưới sự tư vấn và hướng dẫn của các bác sĩ chuyên khoa xương khớp hoặc vật lý trị liệu. Những bài tập này giúp khỏe gân, cơ, dây chằng đồng thời có tác dụng phòng bệnh.

Khi có biểu hiện tê nhức bàn tay, có cảm giác kiến bò, người dùng nên đi khám bác sĩ chuyên khoa để phát hiện kịp thời những bệnh hay gặp ở người sử dụng smartphone thường xuyên như ngón tay cò súng, viêm bao gân vùng cổ tay và hội chứng ống cổ tay để can thiệp kịp thời, tránh những di chứng có thể xảy ra.

Định nghĩa

Viêm khớp ngón tay cái, còn được gọi liên viêm khớp, xảy ra khi các khớp ở cổ tay và ngón tay cái (khớp carpometacarpal) phát triển viêm.

Viêm khớp ngón tay cái có thể gây ra đau tay, sưng, giảm sức mạnh và tầm vận động, làm cho khó để làm nhiệm vụ đơn giản, chẳng hạn như chuyển tay nắm cửa và mở lọ.

Điều trị viêm khớp ngón tay cái có thể bao gồm các biện pháp tự chăm sóc, nẹp, thuốc hoặc tiêm corticosteroid. Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể cần phải phẫu thuật để điều trị viêm khớp ngón tay cái.

Các triệu chứng

Các triệu chứng đầu tiên và thường gặp nhất của viêm khớp ngón tay cái là đau. Đau xảy ra tại khớp ngón tay cái khi nắm (có áp lực đến khớp này), kẹp một vật giữa ngón cái và ngón trỏ. Cuối cùng, thậm chí có thể bị đau khi không sử dụng ngón tay cái.

Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm:

Sưng, cứng khớp và đau ở khớp ngón tay cái.

Giảm sức mạnh khi ngắt hoặc nắm bắt các vật.

Giảm nhiều chuyển động.

Xương phì đại hay xuất hiện ngoài doanh tại gốc của ngón tay cái.

Đau đớn, cứng khớp và chuyển động có thể giảm tối thiểu hoặc có ý nghĩa, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng này và cách sử dụng bàn tay trong công việc và giải trí.

Nếu đã liên tục sưng, tê cứng hoặc đau ở khớp ngón tay cái, tìm tư vấn y tế. Nếu bác sĩ xác định có viêm khớp ngón tay cái, có thể làm việc để phát triển quản lý đau và kế hoạch điều trị.

Ngoài ra, tìm tư vấn y tế nếu có trải nghiệm tác dụng phụ – chẳng hạn như buồn nôn, khó chịu ở bụng, phân đen hoặc hắc ín, táo bón, hoặc buồn ngủ từ thuốc viêm khớp.

Nguyên nhân

Nguyên nhân chính xác của bệnh viêm khớp ngón tay cái, như với viêm xương khớp nói chung không biết đến. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ đó là một sự kết hợp của các yếu tố, bao gồm thừa cân, quá trình lão hóa, tổn thương khớp hay căng thẳng, di truyền, yếu cơ, và “tích lũy tải” cho các khớp. Tích lũy tải đề cập đến việc sử dụng lặp đi lặp lại khớp như trong công việc dây chuyền lắp ráp.

Tạo thành từ các xương nhỏ ở đáy của ngón tay cái (hình thang), xương đầu ngón tay cái (metacarpal) và khớp scaphotrapezio – hình thang của cổ tay, các khớp cơ bản cho phép phạm vi rộng ngón tay cái chuyển động và cho phép bàn tay để véo, kẹp và nắm bắt.

Trong một phần cơ bản bình thường, sụn bao gồm các đầu của các xương – hoạt động như một tấm đệm lót và cho phép xương có thể lướt nhẹ nhàng với nhau. Với viêm khớp ngón tay cái, các sụn bao gồm các đầu của các xương bề mặt kém mịn. Các xương sau đó chà xát với nhau, dẫn đến ma sát và thiệt hại.

Cơ thể sửa lại những thiệt hại, nhưng việc sửa chữa có thể không đầy đủ, kết quả là thay vì tăng trưởng của xương mới dọc theo hai bên của xương hiện tại, có thể sản xuất cục u trên cổ ngón tay cái.

Yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác của bệnh viêm khớp ngón tay cái là không rõ, nhưng những yếu tố này làm tăng nguy cơ:

Phụ nữ.

40 năm trở lên.

Có một số điều kiện di truyền, bao gồm không dây chằng và các khớp xương bị thay đổi.

Trải qua những tổn thương, như gãy xương và bong gân.

Có bệnh thay đổi cấu trúc bình thường và chức năng của sụn, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp.

Thực hiện một số hoạt động và việc làm khiến căng thẳng cao cho cổ tay.

Các xét nghiệm và chẩn đoán

Bác sĩ có thể sử dụng nhiều phương pháp để chẩn đoán viêm khớp ngón tay cái, bao gồm kiểm tra thể chất và một số kỹ thuật hình ảnh X-quang.

Trong khám lâm sàng, bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng và tìm kiếm sưng hoặc cục u trên các khớp.

Bác sĩ có thể tiến hành một thử nghiệm, trong đó nắm giữ cổ tay trong khi di chuyển ngón tay cái, với áp lực, với xương cổ tay. Nếu chuyển động này tạo ra âm thanh mài, hoặc nguyên nhân gây đau hoặc cảm giác có sạn, nó có nghĩa là sụn đã mòn và xương được cọ xát với nhau.

Kỹ thuật hình ảnh có thể tiết lộ dư xương mọc dọc theo các cạnh của xương (xương spurs), sụn mòn xuống và mất không gian chung – chỉ ra sự hiện diện của viêm khớp ngón tay cái. Bác sĩ có thể giới thiệu các kỹ thuật sau đây:

X-quang.

Quét xương.

Vi tính cắt lớp (CT).

Cộng hưởng từ (MRI).

Phương pháp điều trị và thuốc

Điều trị tập trung vào việc giúp đỡ để:

Giảm đau.

Duy trì hoặc cải thiện hoạt động ngón tay cái.

Giảm thiểu khuyết tật.

Bác sĩ có thể khuyên nên kết hợp các phương pháp điều trị, bao gồm cả các biện pháp tự chăm sóc, sửa đổi hoạt động, nẹp, thuốc men và vật lý trị liệu. Trong giai đoạn đầu, phương pháp điều trị không phẫu thuật thường có hiệu quả. Trong trường hợp nặng, phẫu thuật có thể là cần thiết.

Nẹp

Bác sĩ có thể khuyên nên sử dụng nẹp để hỗ trợ khớp và giới hạn sự di chuyển của ngón tay cái và cổ tay. Nẹp giúp giảm đau, khuyến khích các vị trí thích hợp và cung cấp nghỉ ngơi cần thiết. Tùy thuộc vào nhu cầu, có thể đeo nẹp chỉ vào ban đêm hoặc trong suốt cả ngày và đêm.

Một vài loại nẹp có sẵn. Một số được đúc sẵn, và có thể tìm thấy chúng trong các cửa hàng cung cấp y tế hoặc nhà thuốc. Những loại khác có thể được tùy chỉnh-thực hiện để phù hợp với bàn tay. Nó có thể mềm mại và giống vải hoặc làm bằng nhựa. Bác sĩ hoặc các nhà liệu pháp vật lý được đào tạo đặc biệt trong điều trị rối loạn tay (trị liệu bằng tay) có thể giúp quyết định loại nẹp đúng.

Thuốc men

Bác sĩ có thể khuyên nên dùng acetaminophen (Tylenol, những loại khác) trên cơ sở thường xuyên để làm giảm đau khớp. Acetaminophen có thể có tác dụng phụ hơn so với các thuốc giảm đau khác. Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) làm giảm viêm nhiễm và làm giảm cơn đau ở ngón tay cái và cổ tay. NSAIDs bao gồm các thuốc như ibuprofen (Advil, Motrin, những loại khác) và naproxen (Aleve, những loại khác). Toa NSAIDs mạnh bao gồm ketoprofen, diclofenac (Cataflam, Voltaren) và nabumetone (Relafen).

NSAIDs có nguy cơ làm tăng tác dụng phụ khi dùng với liều cao điều trị lâu dài. Các tác dụng phụ có thể bao gồm ù tai, viêm loét dạ dày, vấn đề tim mạch, xuất huyết tiêu hóa, gan và thận.

Tiêm

Nếu sự kết hợp thuốc giảm đau và sử dụng nẹp không hiệu quả, bác sĩ có thể khuyên nên tiêm corticosteroid. Corticosteroid tiêm có thể cung cấp giảm đau và giảm viêm. Corticosteroid tiêm chỉ có giải pháp tạm thời. Viêm khớp ngón tay cái là một bệnh thoái hóa tiến triển, có nghĩa là nó sẽ xấu đi theo thời gian – với tiêm hay không.

Khi phẫu thuật là cần thiết

Nếu không đáp ứng với điều trị khác hoặc nếu khả năng sử dụng ngón tay cái bị tổn hại đáng kể, bác sĩ có thể khuyên nên tiến hành phẫu thuật nội soi khớp.

Trong quá trình nội soi khớp, bác sĩ phẫu thuật làm một đường rạch nhỏ ở khu vực xung quanh khớp và chèn một dụng cụ hình ống gọi là arthroscope. Arthroscope có ánh sáng và một máy ảnh nhỏ, các dự hình ảnh mở rộng của bên trong khớp lên một màn hình video để các bác sĩ phẫu thuật có thể xem nó. Nếu cần sửa chữa, các bác sĩ phẫu thuật có thể chèn dụng cụ phẫu thuật vào khớp qua arthroscope hoặc thông qua vết rạch nhỏ.

Dựa trên những gì bác sĩ phát hiện trong quá trình nội soi khớp, hoặc dựa trên lịch sử, khám và nghiên cứu hình ảnh, có thể giới thiệu các phương pháp điều trị sau đây:

Hợp nhất khớp (arthrodesis). Trong arthrodesis, bác sĩ phẫu thuật cầu vĩnh viễn các xương ở khớp bị ảnh hưởng để tăng sự ổn định và giảm đau. Các khớp hợp nhất sau đó có thể chịu được trọng lượng mà không đau đớn, nhưng không có tính linh hoạt.

Thủ thuật cắt xương. Trong tiến trình này, bác sĩ phẫu thuật đặt lại các xương trong khớp bị ảnh hưởng.

Trapeziectomy. Trong phần này, bác sĩ phẫu thuật loại bỏ xương hình thang bên cạnh.

Thay khớp. Trong thủ thuật này, bác sĩ phẫu thuật loại bỏ một phần hoặc tất cả các khớp bị ảnh hưởng và thay thế nó bằng một mảnh ghép từ một trong các gân. Thiết bị nhựa hoặc kim loại được gọi là chân tay giả cũng đang phát triển để thay thế các phần. Hiện nay, tuy nhiên, các bác sĩ thích mô mềm (gân) khớp.

Mỗi thủ tục phẫu thuật có thể được thực hiện trên cơ sở bệnh nhân ngoại trú. Sau khi phẫu thuật, có thể nẹp trên ngón tay cái và cổ tay cho đến sáu tuần. Sau khi được lấy ra, có thể làm việc với một liệu pháp vật lý để giúp lấy lại sức mạnh tay và khả năng chuyển động. Mặc dù hồi phục chậm, có thể nối lại hoạt động bình thường trong vòng sáu tháng phẫu thuật.

Phong cách sống và biện pháp khắc phục

Các biện pháp tự chăm sóc có thể giúp giảm đau, cải thiện tính di động và cuối cùng là sự độc lập. Đây là những gì có thể giúp:

Thực hiện bài tập của tầm chuyển động. Bài tập di chuyển ngón tay cái đầy đủ của nó có thể giúp cải thiện di động khớp. Bác sĩ hoặc trị liệu có thể chứng minh các kỹ thuật cụ thể là tốt nhất.

Sửa đổi thiết bị gia dụng. Xem xét việc mua thiết bị thích ứng, chẳng hạn như dụng cụ mở bình. Mở rộng hiểu về công cụ làm vườn, đồ dùng nhà bếp và các thiết bị. Thay thế cửa truyền thống mà phải nắm với ngón tay cái với đòn bẩy. Thiết bị thích ứng thường có sẵn của cửa hàng. Hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia trị liệu cho các khuyến nghị.

Áp nóng hoặc lạnh. Bác sĩ có thể khuyên nên sử dụng nhiệt nóng hoặc lạnh – hoặc xen kẽ giữa chúng để giúp làm giảm sưng, đau đớn và làm dịu các khớp xương.

Nhiệt có thể giúp giảm đau, giảm cứng khớp và thư giãn cơ bắp căng thẳng. Các hình thức khác nhau với nhiệt tốt hơn cho những người khác nhau. Thử nghiệm với sử dụng gói nóng hoặc miếng đệm sưởi điện, ngâm tay và cổ tay vào bát nước ấm hoặc sáp parafin, hoặc đơn giản là một vòi sen hoặc tắm.

Lạnh có thể có hiệu quả để giảm đau sau khi đã có quá nhiều hoạt động thể chất. Áp gói nước đá hoặc ngâm tay trong nước mát hoặc lạnh tác dụng làm tê có thể hiệu quả giảm đau bàn tay và cổ tay.

Sử dụng các khớp khác khi có thể. Ví dụ, thay vì nắm tay nắm cửa để mở cửa, đẩy nó mở ra với vai.

Giáo dục chính mình. Đánh giá nguyên nhân gây đau và tránh nó.

Thay thế thuốc

Nhiều phương pháp y học bổ sung chưa được nghiên cứu rộng rãi, bởi các nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp khoa học chính thống, khó khăn cho cộng đồng khoa học để đánh giá hiệu quả và an toàn. Một số “công nghệ thấp,” phương pháp tiếp cận phi truyền thống để quản lý các bệnh như viêm khớp có thể không được như nhiều sự chú ý của cộng đồng nghiên cứu khi xứng đáng.

Đối với những lý do này, nhiều bác sĩ phương Tây không biết đủ về các phương pháp này để xác nhận chúng. Tuy nhiên, đang phát triển các bằng chứng cho thấy thực hành thuốc bổ sung có thể có một vai trò trong điều trị và quản lý một số bệnh.

Hãy chăm sóc và tham khảo ý kiến bác sĩ khi xem xét liệu pháp thay thế. Đắt tiền, và một số có thể có hại hoặc có khả năng tương tác với thuốc. Trước khi dùng bất cứ loại thuốc bổ sung hay bổ sung chế độ ăn uống, nói chuyện với bác sĩ để tìm hiểu về mối nguy hiểm tiềm năng, đặc biệt nếu đang dùng các thuốc khác.

Đối phó và hỗ trợ

Thiết bị thích ứng có thể giúp cho công việc hàng ngày dễ dàng hơn và ít đau hơn. Ví dụ, mua một cái mở nắp bình để mở trong nhà bếp. Xem xét việc thay thế cửa truyền thống trong nhà với đòn bẩy, không đòi hỏi phải sử dụng ngón tay cái. Thiết bị có sẵn để chuyển phím và sửa đổi các công cụ nhà bếp.

Việc lựa chọn thông minh cũng đóng một vai trò đối phó với tình trạng này. Ví dụ:

Thay vì mang theo một túi xách, sử dụng với một dây đeo vai hay cánh tay.

Nói chuyện với bác sĩ về các thiết bị khác và những ý tưởng có thể hữu ích.

Theo dieutri