Thường thì những người mắc ung thư tụy đều được phát hiện mắc đái tháo đường 1-2 năm trước khi phát hiện khối u ung thư. Hầu hết bệnh nhân không sống được quá 2 năm sau khi được chẩn đoán.

Tuyến tụy là cả một tuyến ngoại tiết và tuyến nội tiết, nằm ngay dưới dạ dày và có hình dạng như quả lê. Phần ngoại tiết của tuyến tụy tiết ra các enzyme tiêu hóa là các đại phân tử thức ăn phân hủy trong ruột non. Các phần nội tiết của tuyến tụy tiết insulin và hormone khác mà kiểm soát lượng đường trong máu và sự trao đổi chất dinh dưỡng.

Các tác nhân lớn nhất làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy là hút thuốc lá. Yếu tố nguy cơ khác của ung thư tuyến tụy là nam giới, tuổi tác, di truyền, bệnh đái tháo đường, viêm tụy mãn tính, béo phì và có thể nghiện rượu.

Xem mình có mắc bệnh không?

Một số dấu hiệu sau giúp bạn nhận biết mình có bị ung thư tuyến tụy hay không:

Các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Ung thư của Mỹ đã đi đến kết luận trên sau cuộc nghiên cứu kéo dài 3 năm trên hơn 2.000 bệnh nhân đái tháo đường trên 50 tuổi: Người mắc bệnh đái tháo đường dễ bị ung thư gan, ung thư tụy, ung thư nội mạc tử cung gấp 2 lần so với những người bình thường. Họ cũng bị gia tăng khả năng mắc bệnh ung thư trực tràng, ung thư vú, ung thư bàng quàng hơn người không mắc đái tháo đường từ 20-50%.

– Bệnh nhân ban đầu có thể bị giảm cân đột ngột. Tuy nhiên, không như nhiều người lầm tưởng, đây chưa chắc là dấu hiệu cho thấy căn bệnh ung thư đã lan tới gan. Hiện tượng này có thể xảy ra vì bệnh nhân bị thiếu enzyme tuyến tụy, khiến chất béo đi qua cơ thể mà không được hấp thụ. Triệu chứng này là do hiện tượng chảy máu phía trên ruột tạo thành.

– Bệnh nhân ung thư tuyến tụy thường xuyên bị cơn đau này giày vò. Nó cứ gặm nhấm, hành hạ bệnh nhân từ từ chứ không bộc phát. Đặc biệt, cơn đau tỏa ra từ phía sau người và sẽ biến mất khi bạn nghiêng người về phía trước.

– Ngoài ra, bệnh nhân ung thư tuyến tụy cũng có thể đi ngoài ra phân có màu nhợt nhạt. Điều này xảy ra do khối u tuyến tụy ngăn các enzyme tiêu hóa đến ruột, khiến cơ thể không thể tiêu hóa các thức ăn nhiều chất béo. Theo các bác sĩ, đây là một dấu hiệu ban đầu đáng chú ý, tuy nhiên nó lại thường bị bỏ qua.

Nếu bạn thấy mình có 2 hoặc 3 dấu hiệu đáng ngại trên, hãy lập tức đến gặp bác sĩ và yêu cầu nội soi. Đôi lúc, chụp cộng hưởng từ có thể giúp phát hiện tế bào ung thư nhưng điều này còn tùy thuộc vào địa điểm ẩn mình của khối u.

Thường thì những người mắc ung thư tụy đều được phát hiện mắc đái tháo đường 1-2 năm trước khi phát hiện khối u ung thư. Hầu hết bệnh nhân không sống được quá 2 năm sau khi được chẩn đoán.

Tuyến tụy là cả một tuyến ngoại tiết và tuyến nội tiết, nằm ngay dưới dạ dày và có hình dạng như quả lê. Phần ngoại tiết của tuyến tụy tiết ra các enzyme tiêu hóa là các đại phân tử thức ăn phân hủy trong ruột non. Các phần nội tiết của tuyến tụy tiết insulin và hormone khác mà kiểm soát lượng đường trong máu và sự trao đổi chất dinh dưỡng.

Các tác nhân lớn nhất làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy là hút thuốc lá. Yếu tố nguy cơ khác của ung thư tuyến tụy là nam giới, tuổi tác, di truyền, bệnh đái tháo đường, viêm tụy mãn tính, béo phì và có thể nghiện rượu.

Xem mình có mắc bệnh không?

Một số dấu hiệu sau giúp bạn nhận biết mình có bị ung thư tuyến tụy hay không:

Các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu Ung thư của Mỹ đã đi đến kết luận trên sau cuộc nghiên cứu kéo dài 3 năm trên hơn 2.000 bệnh nhân đái tháo đường trên 50 tuổi: Người mắc bệnh đái tháo đường dễ bị ung thư gan, ung thư tụy, ung thư nội mạc tử cung gấp 2 lần so với những người bình thường. Họ cũng bị gia tăng khả năng mắc bệnh ung thư trực tràng, ung thư vú, ung thư bàng quàng hơn người không mắc đái tháo đường từ 20-50%.

– Bệnh nhân ban đầu có thể bị giảm cân đột ngột. Tuy nhiên, không như nhiều người lầm tưởng, đây chưa chắc là dấu hiệu cho thấy căn bệnh ung thư đã lan tới gan. Hiện tượng này có thể xảy ra vì bệnh nhân bị thiếu enzyme tuyến tụy, khiến chất béo đi qua cơ thể mà không được hấp thụ. Triệu chứng này là do hiện tượng chảy máu phía trên ruột tạo thành.

– Bệnh nhân ung thư tuyến tụy thường xuyên bị cơn đau này giày vò. Nó cứ gặm nhấm, hành hạ bệnh nhân từ từ chứ không bộc phát. Đặc biệt, cơn đau tỏa ra từ phía sau người và sẽ biến mất khi bạn nghiêng người về phía trước.

– Ngoài ra, bệnh nhân ung thư tuyến tụy cũng có thể đi ngoài ra phân có màu nhợt nhạt. Điều này xảy ra do khối u tuyến tụy ngăn các enzyme tiêu hóa đến ruột, khiến cơ thể không thể tiêu hóa các thức ăn nhiều chất béo. Theo các bác sĩ, đây là một dấu hiệu ban đầu đáng chú ý, tuy nhiên nó lại thường bị bỏ qua.

Nếu bạn thấy mình có 2 hoặc 3 dấu hiệu đáng ngại trên, hãy lập tức đến gặp bác sĩ và yêu cầu nội soi. Đôi lúc, chụp cộng hưởng từ có thể giúp phát hiện tế bào ung thư nhưng điều này còn tùy thuộc vào địa điểm ẩn mình của khối u.

Tránh mắc bệnh

Ths. BS. Diệp Thị Thanh Bình (Phó chủ tịch Hội Nội tiết – Đái tháo đường Việt Nam tại Tp.HCM) khuyên: Mọi người nên khám sức khỏe định kỳ, chụp film phổi mỗi năm 1 lần. Đối với chị em phụ nữ nên khám vú và siêu âm bụng.

Đối với bện nhân mắc đái thóa đường, nên tuân thủ quy định điều trị của bác sĩ và làm các xét nghiệm mạc cơ (những xét nghiệm về ung thư và tầm soát bệnh đái tháo đường, bệnh ung thư tuyến tụy).

Để giảm thiểu nguy cơ có bệnh chúng ta nên thay đổi lối sống, thường xuyên vận động, ăn uống hợp lý, vận động hợp lí như đi bộ, ăn uống giảm chất béo, chất đường, độ ngọt, nên ăn thật nhiều rau xanh… hạn chế các thức ăn chế biến sẵn…

Đái tháo đường là một nhóm các bệnh lý chuyển hóa đặc trưng bởi tăng Glucose máu do khiếm khuyết tiết insuline, khiếm khuyết hoạt động insuline, hoặc cả hai. Tăng Glucose máu mạn tính trong đái tháo đường sẽ gây tổn thương, rối loạn chức năng hay suy nhiều cơ quan, đặc biệt là mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu.

Nguyên nhân

Đái tháo đường do tụy

Phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tụy.

Sỏi tụy: Đây là biến chứng ít gặp.

Ung thư tụy nguyên phát hoặc thứ phát do ung thư nơi khác di căn đến: Ít gặp, các triệu chứng của bệnh lý ung thư lấn át bệnh đái tháo đường.

Di truyền: Đái tháo đường type 1 do di truyền thường liên quan đến hệ kháng nguyên bạch cầu người (Human Leucocyte Antigen – HLA) trong cơ thể.

Yếu tố môi trường: Các yếu tố môi trường tác động lên cơ thể làm tổn thương tuyến tụy, đặc biệt là tụy nội tiết bao gồm: Virus (quai bị, Rubella, Coxsakie B4), các chất hóa học có chứa Nitơ hay các chất độc từ củ sắn…

Yếu tố miễn dịch: Một số kháng thể tham gia vào miễn dịch dịch thể như kháng thể chống tế bào β tiểu đảo tụy, tự kháng thể kháng tế bào tiểu đảo (ICA), kháng thể kháng insuline (IAA)… được tìm thấy ở bệnh nhân đái tháo đường type 1. Ngoài ra, sự rối loạn tế bào Lympho T cũng là một trong những nguyên nhân gây bệnh đái tháo đường type 1.

Nguyên nhân ngoài tụy:

Cường thùy trước tuyến yên: Làm tăng tiết GH, gây ra đái tháo đường tuyến yên.

Cường vỏ thượng thận: Làm tăng tiết Hormone cortisol làm tăng tạo đường mới và giảm tiêu thụ Glucose tế bào, gây ra đái tháo đường do tuyến thượng thận.

Cường giáp trạng: Do Hormone tuyến giáp hầu như tác dụng lên tất cả các giai đoạn của chuyển hóa Glucid nên có thể gây rối loạn chuyển hóa đường. Tuy nhiên, trường hợp này không nặng nề.

Di truyền: Những người có tiền sử gia đình có bệnh nhân mắc đái tháo đường type 2 thì có nhiều nguy cơ mắc bệnh.

Yếu tố môi trường: Tuổi tác, béo phì, lối sống tĩnh tại, chế độ ăn quá nhiều chất béo, đường bột và ít rau quả tươi… là những nguyên nhân gây bệnh đái tháo đường type 2.

Cơ chế bệnh sinh

Khi đường từ thức ăn sau khi đưa vào cơ thể sẽ được bẻ gãy để tạo thành đường đơn như Glucose. Sau khi lưu hành trong máu, Glucose được đưa vào tế bào để sử dụng tạo thành năng lượng cho cơ thể hoạt động.

Insuline là Hormone do các tế bào β của tuyến tụy nội tiết bài tiết, có tác dụng vận chuyển Glucose vào tế bào. Khi Glucose máu tăng cao, tuyến tụy sẽ bài tiết một lượng insuline vừa đủ để vận chuyển Glucose vào tế bào. Khi Glucose máu xuống thấp tụy sẽ ngừng bài tiết insuline.

Đái tháo đường type 1: Vì những lí do trên, các tế bào β của tụy bị phá hủy, không thể bài tiết insulin phục vụ cho quá trình vận chuyển Glucose vào tế bào, làm lượng đường máu tăng cao. Hai giai đoạn phát triển đái tháo đường type 1 là: Tạo đáp ứng tự miễn hằng định với tế bào β đảo tụy, có sự xuất hiện đơn độc hay phối hợp các tự kháng thể GAD65, IAA, ICA, IA-2 và giai đoạn tiến triển từ đáp ứng tự miễn với tế bào β đảo tụy sang đái tháo đường type 1.

Đái tháo đường type 2: Ở những bệnh nhân mắc đái tháo đường type 2, tuyến tụy bài tiết đủ insuline nhưng các tế bào trong cơ thể kháng lại tác dụng của insuline, hoặc do lượng Glucose đưa vào cơ thể quá nhiều, insuline do tụy tiết ra không đủ để đáp ứng việc vận chuyển chúng vào trong tế bào. Kết quả là đường máu tăng cao, đến một mức nào đó sẽ đào thải qua nước tiểu, gây nên tình trạng đái tháo đường. Sự đề kháng insuline trong đái tháo đường type 2 là hậu quả của nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau như: Tăng Glucose máu, tăng Acid béo không – ester hoá. Những nghiên cứu gần đây thấy rằng sự đề kháng insulin ở mô cơ xảy ra rất sớm trong quá trình phát triển của bệnh. Các Enzyme insuline receptor kinase, phosphatase liên quan tới hoạt động insuline, chất chuyển vận glucose và tổng hợp glycogene. Rối loạn chức năng tế bào β đảo tụy trong đái tháo đường type 2 bao gồm: Rối loạn tiết insuline, giảm đáp ứng của insuline đối với Glucose, rối loạn tiết insuline theo nhịp liên quan đến nồng độ Glucose, bất thường chuyển hóa Prinsuline, giảm lượng tế bào β, lắng đọng Amyloid tại đảo tụy. Vai trò của cơ chất thụ thể insulin2 2 (IRS 2: Insulin Receptor Substrate 2), NF-kB, rối loạn chức năng ti thể, stress oxy hóa.

Theo SKDS