Nhiều bà mẹ bà băn khoăn không biết phải chăm sóc con thế nào để trẻ nhanh khỏi bệnh.

Theo TS.BS Nguyễn Thị Việt Hà (Bộ môn Nhi – Đại học Y Hà Nội): Tiêu chảy là nguyên nhân thứ 2 gây tử vong cho trẻ em sau nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Ở Việt Nam, tỷ lệ trẻ mắc bệnh tiêu chảy khá cao, trung bình mỗi năm một trẻ có thể mắc 2,2 đợt tiêu chảy. Có 80% các trường hợp ca tử vong do tiêu chảy xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi.

Nguyên nhân chính gây tử vong khi trẻ bị tiêu chảy là mất nước và điện giải, tiếp theo là suy dinh dưỡng (SDD). Trẻ bị SDD có nguy cơ bị tiêu chảy cao, gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trẻ và là gánh nặng về kinh tế đối với gia đình và xã hội, do đó bệnh tiêu chảy còn là một vấn đề toàn cầu.

Dấu hiệu nôn và tiêu chảy là đặc điểm nổi bật của tiêu chảy cấp do Rota virus gây ra đối với trẻ nhỏ. Trẻ nôn rất nhiều vào ngày đầu và giảm dần khi bắt đầu đi tiêu chảy. Đa số trẻ sẽ hết tiêu chảy sau thời gian từ 4-8 ngày.

Tuy nhiên, có thể vẫn còn tiêu chảy đến 2 tuần dù trẻ đã khỏe và đòi ăn trở lại. Khi bị tiêu chảy trẻ sẽ bị mất nước do đó cần phải đánh giá đúng mức độ mất nước để kịp thời theo dõi trẻ: quan sát tình trạng trẻ xem những biểu hiện của trẻ về mặt ý thức, tinh thần, các biểu hiện khát nước, độ căng của da, nước mắt của trẻ

Nguyên nhân sinh bệnh là virus, điển hình là Rota virus, vi khuẩn, lỵ, amip… hoặc tiêu chảy cũng có thể do chế độ ăn không phù hợp, bị nhiễm khuẩn đường ruột, tổn thương tại ruột hay dị ứng thức ăn…

Ngoài ra, một số yếu tố khác có nguy cơ sinh bệnh như: Trẻ bú bình không đảm bảo vệ sinh, nguy cơ tiêu chảy cao gấp 10 lần so với trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc không bú bình; cho trẻ ăn thức ăn nấu chín để lâu ở nhiệt độ không đảm bảo, thức ăn bị ô nhiễm trước và sau khi chế biến; Không có thói quen rửa tay sau khi đi vệ sinh trước khi chế biến thức ăn cho trẻ..v.v.

Trẻ bị tiêu chảy cần được chăm sóc như thế nào?

Bù nước khi bé bị tiêu chảylà thật cần thiết:

Khi trẻ bị mất nước điều quan trọng nhất là phải bù nước kịp thời cho trẻ. Các dung dịch bù nước thông dụng là dung dịch ORS (oresol). Pha dung dịch bù nước đúng là điều quan trọng giúp trẻ mau hồi phục và giảm thiểu tình trạng sụt cân. Mỗi gói ORS lớn cần pha với 1 lít nước đun sôi để nguội (không nên pha nửa gói ORS với nửa lít nước), mỗi gói ORS II hoặc mỗi viên/gói hydrite pha với 200ml nước đun sôi để nguội sử dụng trong vòng 24h.

Cần đưa trẻ đi khám ngay nếu trẻ có các biểu hiện sau: Đi ngoài rất nhiều lần phân lỏng (đi liên tục); Nôn tái diễn; Ăn uống kém hoặc bỏ bú; Trẻ không tốt lên sau 2 ngày điều trị; Sốt cao hơn; Có máu trong phân…

Chế độ dinh dưỡng khi trẻ bị tiêu chảy:

Đối với trẻ mắc tiêu chảy cần cho ăn thức ăn mềm và lỏng hơn bình thường, nhưng vẫn phải đủ 4 nhóm thực phẩm (bột, béo, đạm, rau), nên cho trẻ ăn thành nhiều bữa nhỏ, khoảng cách giữa các bữa ăn khoảng 2 giờ. Trẻ dưới 6 tháng tuổi còn bú mẹ: tiếp tục bú mẹ bình thường và tích cực cho trẻ bú mẹ là rất cần thiết. Sữa mẹ đóng vai trò rất quan trọng khi trẻ bị tiêu chảy vì trong sữa mẹ vừa đủ các chất dinh dưỡng, vừa dễ tiêu hóa, hấp thu.

Nếu trẻ bú sữa ngoài, vẫn tiếp tục cho bú bình thường. Trong một vài trường hợp bé bị tiêu chảy kéo dài cần có chỉ định của bác sĩ cụ thể khi sử dụng sữa. Trẻ lớn hơn: cần cho trẻ ăn đủ khẩu phần, không nên bắt trẻ nhịn, kiêng khem.

Nếu phải cho trẻ ăn những thức ăn đã nấu sẵn thì cần phải đun lại trước khi cho ăn. Cho trẻ ăn thêm quả chín hoặc nước quả như: chuối, cam, xoài… Tránh dùng các loại thực phẩm có lượng đường nhiều và các chất điện giải thấp, các thực phẩm ít chất dinh dưỡng, nhiều chất xơ và khó tiêu hóa.

Một số thói quen thường gặp sau đây của bà mẹ có thể gây ra những hậu quả trầm trọng cho trẻ

Dùng thuốc chống nôn, cầm đi ngoài. Khi trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần, các bà mẹ thường cho trẻ ăn lá ổi, hồng xiêm xanh… Trẻ có thể ngừng đi ngoài ngay nhưng đó chỉ là khỏi bệnh giả tạo và gây ra hậu quả là các tác nhân gây bệnh ở lại trong đường tiêu hóa lâu hơn khiến cho bệnh lâu khỏi, thậm chí nặng lên.

Bên cạnh đó, việc tự dùng kháng sinh của các bà mẹ sẽ dẫn đến hậu quả là làm rối loạn thêm vi khuẩn chí (vi khuẩn có ích) trong đường tiêu hóa của trẻ, vừa không chữa được bệnh lại dễ dẫn đến ngộ độc thuốc và kéo dài ngày bệnh và giảm khả năng hấp thu của trẻ.

Thêm vào đó, việc bù dịch và điện giải không đúng quy định sẽ gây hậu quả là không bù được nước và điện giải, trẻ càng mất nước nhiều hơn, tình trạng nặng lên nhanh chóng.

Phòng bệnh tiêu chảy ở trẻ

Giảm tần suất tiêu chảy có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc sức khỏe trẻ em do đó góp phần làm giảm tỉ lệ tử vong và tỉ lệ trẻ suy dinh dưỡng.

Nuôi con bằng sữa mẹ: Trẻ cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục cho đến khi trẻ được 24 tháng tuổi. Sữa mẹ có chứa các chất miễn dịch, giúp trẻ chống lại bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là tiêu chảy mà các loại sữa động vật hay thức ăn nhân tạo không có được. Nếu không có điều kiện cho trẻ bú mẹ, cho trẻ ăn sữa động vật (cho trẻ ăn trước 6 tháng) hoặc sữa công thức với vật dụng là thìa và cốc.

Cải thiện tập quán cho trẻ ăn sam: Chỉ cho trẻ ăn bổ sung vào thời điểm 4-6 tháng khi mẹ không đủ sữa, trẻ chậm lên cân, quấy khóc. Lựa chọn thức ăn giàu chất dinh dưỡng và chế biến hợp vệ sinh. Cùng với sữa, phải cho trẻ ăn thức ăn nghiền nhỏ và bổ sung thêm trứng, thịt, cá và hoa quả.

Rửa tay thường quy: Cần rửa tay kỹ trong các trường hợp: Sau khi đi đại tiện, khi vệ sinh cho trẻ đi đại tiện; khi dọn phân của trẻ. Nấu kỹ thức ăn; Ăn thức ăn nóng hoặc hâm kỹ lại trước khi ăn.

Phòng bệnh bằng vắcxin: các bà mẹ nên cho trẻ tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine để đảm bảo cho trẻ có sức đề kháng chống lại bệnh tật. Tiêm phòng sởi vào tháng thứ 9 có thể giảm tỷ lệ mắc và mức độ trầm trọng của tiêu chảy. Hiện nay đã có vaccin Rota virus có hiệu quả phòng bệnh khoảng 72% trên trẻ em Việt Nam.

Theo Sức khỏe và Gia Đình

Tiêu chảy cấp là bệnh thường gặp, khởi phát đột ngột, đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng có khi ra như chảy, đôi khi phân có máu. Bệnh nhân có thể kèm theo đau bụng, nôn mửa, sốt. Hậu quả của tiêu chảy cấp là mất nước và điện giải có thể gây tử vong. Do đó, dinh dưỡng cho bệnh nhân tiêu chảy cấp có vai trò quan trọng góp phần rút ngắn quá trình điều trị.

Các loại thực phẩm nên dùng: gạo, bột gạo, khoai tây, cà rốt; thịt gà, thịt lợn nạc, dầu thực vật; sữa đậu nành, sữa ít lactose hoặc không có latose; chuối, hồng xiêm, ổi chín, táo tây…

Các loại thực phẩm không nên dùng: các loại nước giải khát công nghiệp có ga và nhiều đường; các loại thực phẩm có nhiều xơ, ít chất dinh dưỡng như: tinh bột nguyên hạt (đỗ ngô) và các loại rau có nhiều chất xơ; các loại thức ăn có nhiều đường (bánh kẹo…); các thức ăn chế biến sẵn (giò, chả, xúc xích, thịt hun khói, patê).

Người tiêu chảy cấp nên ăn hồng xiêm chín.

Nguyên tắc xây dựng thực đơn

Bù nước và điện giải: nước oresol (ORS), nước khoáng, nước gạo rang, nước cơm, nước rau quả.

Nâng dần khối lượng thức ăn để đảm bảo cung cấp đủ nước và điện giải, năng lượng, protein (đạm), vitamin. Từ ăn lỏng chuyển sang ăn đặc, chủ yếu là bột ngũ cốc, bột khoai, khoai lang nghiền; thịt nạc, nước rau, nước quả, sữa chua.

Không dùng các thức ăn dễ gây lên men, sinh hơi trong ruột và khó hấp thu như trứng, sữa, thịt mỡ và chất béo, rau có nhiều chất xơ.

Xây dựng thực đơn trong tiêu chảy cấp (gồm 3 giai đoạn)

Giai đoạn đầu: 24-48 giờ (chủ yếu là bù dịch).

Bệnh nhân tiêu chảy nhiều, mất nước và điện giải nhiều, cần cho uống ORS và phối hợp truyền dịch mặn, ngọt. Ngoài ra còn cần có một chế độ ăn đủ nước và điện giải để chống lại sự mất nước, mất muối, đồng thời mang lại một số tối thiểu calo. Năng lượng khoảng 800kcalo, protein khoảng 15g.

Mẫu thực đơn:

ORS uống theo nhu cầu, càng đi nhiều càng phải uống nhiều.

6 giờ 30: cháo đường 300ml (gạo 30g, đường 20g, muối 5g); táo tây nghiền hoặc ổi chín nghiền 100g.

9 giờ 30: súp cà rốt 400ml (cà rốt 200g, đường 20g, muối 5g); sữa chua đậu tương 150ml (đậu tương 15g, đường 10g).

12 giờ: cháo đường 400ml, táo nghiền hoặc ổi nghiền 100g.

15 giờ: súp cà rốt 400ml.

19 giờ: cháo đường 300ml, sữa chua đỗ tương 200ml.

Hiệu quả dinh dưỡng của thực đơn: năng lượng = 1.072 kcalo. Trong đó: đạm: 16,65g; chất béo: 2,5g; bột đường: 238,8g.

Giai đoạn 2: bệnh nhân đã đỡ tiêu chảy.

Tổng năng lượng đưa vào: 1.200kcalo trở lên. Trong đó: đạm (protein): 30g (khoảng 0,6g/kg/ngày); bột đường 250g trở lên; chất béo: 10g; muối nêm vừa miệng; nước uống theo nhu cầu, thêm nước quả.

Mẫu thực đơn:

6 giờ 30: sữa chua đỗ tương 200ml (đỗ tương 20g, đường 5g), bánh quy 50g.

10 giờ: cháo thịt 400ml (gạo 60g, thịt 30g), sữa chua đỗ tương 200ml.

14 giờ: súp rau nghiền (gạo 30g; khoai 100g, cà rốt 100g, thịt 30g).

18 giờ: cháo thịt 400ml (gạo 60g, thịt 30g), táo tây nghiền hoặc chuối chín 100g.

Hiệu quả dinh dưỡng của thực đơn: năng lượng = 1.265kcalo. Đạm: 37,8g; chất béo: 13,2g; bột đường: 223,62g.

Giai đoạn 3 (giai đoạn phục hồi). Ăn theo chế độ ăn bình thường có tăng đạm, calo, vitamin.

Mẫu thực đơn:

6 giờ 30: cháo đường (gạo 50g, đường 30g), bánh quy 50g.

10 giờ: cơm 100g, thịt hấp 40g, canh rau cải (rau cải 50g).

14 giờ: khoai nghiền trứng 300ml (khoai 200g, trứng gà 50g).

18 giờ: phở thịt (bánh phở 200g, thịt nạc 50g), sữa chua đỗ tương 200ml (đỗ tương 20g, đường 20g).

Hiệu quả dinh dưỡng của thực đơn: Năng lượng = 1504,6kcalo. Trong đó: đạm: 52,27g calo từ đạm 13,5%; chất béo 11,04g calo từ chất béo 6,5%; bột đường 278,23g.

Theo suckhoedoisong