Căn nguyên tâm lý (chấn thương tâm thần, stress) rất đa dạng, là những căng thẳng tâm lý cấp tính hay mạn tính kéo dài như những tổn thất về người và của đột ngột, những mâu thuẫn kéo dài trong gia đình và trong công tác hay lao động trí óc căng thẳng kéo dài, tham vọng không thành…

Bệnh nhân không nên tự động dùng thuốc mà cần có sự hướng dẫn của thầy thuốc để sử dụng cho hợp lý, tránh các tác dụng không mong muốn của thuốc.

Các thuốc tác động lên cơ chế sinh bệnh có tác dụng lên quá trình hưng phấn hệ thần kinh như: sulbutiamine (arcalion) hoặc asthenal uống sau ăn sáng. Nếu uống vào buổi trưa hoặc tối có thể gây mất ngủ, nếu uống vào lúc đói có thể gây cồn cào, khó chịu vùng thượng vị. Các thuốc khác có tác dụng chữa triệu chứng, tuỳ từng bệnh nhân khác nhau có thể chỉ định cho các thuốc khác nhau.

Các thuốc hay được các bác sĩ khuyên dùng là:

– Tăng cường tuần hoàn và dinh dưỡng não: piracetam, ginkgo biloba…

– Thuốc an thần, trấn tĩnh: nên dùng các thuốc có tác dụng an thần nhẹ, trấn tĩnh. Tuy nhiên nhóm thuốc này thường gây quen thuốc nên sử dụng cần thận trọng.

– Thuốc giảm đau: hay dùng là các dẫn chất của paracetamol và acetaminophen: các thuốc này có đặc điểm là tác dụng nhanh nhưng có tác dụng bất lợi là độc với gan, thận, tác dụng lên đường tiêu hoá. Khi sử dụng nên dùng xa bữa ăn, uống với nhiều nước.

– Các vitamin: đừng quan niệm vitamin là các thuốc bổ mà sử dụng tuỳ tiện. Đây là nhóm thuốc cung cấp các yếu tố vi lượng, có tác dụng tới quá trình chuyển hoá của cơ thể đồng thời nó cũng có tác dụng phụ không tốt nếu ta dùng quá liêu và không đúng chỉ định.

Theo thuocthang

Trí nhớ giác quan

Vùng ghi nhớ tạm thời là dạng ngắn nhất của trí nhớ. Vùng ghi nhớ này có thể lưu giữ thông tin tạm thời sau khi nhân tố kích thích kết thúc. Nó hoạt động như một tầng đệm để thu nhận kích thích từ 5 giác quan: thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác và xúc giác.

Thông tin được thu nhận chính xác nhưng trong khoảng thời gian ngắn. Thông tin được đưa từ trí nhớ tạm thời sang trí nhớ ngắn hạn qua quá trình chú ý (quá trình nhận thức có chọn lọc, tập trung vào một khía cạnh nào đó và bỏ qua tất cả những điều còn lại), quá trình này chọn lọc hiệu quả các kích thích chúng ta muốn ghi nhớ.

Trí nhớ ngắn hạn

Trí nhớ ngắn hạn hoạt động như “một xấp giấy rời” dùng để nhớ lại tạm thời thông tin đã được xử lý. Nó có khả năng nhớ và xử lý thông tin cùng một lúc. Trí nhớ ngắn hạn có thể lưu giữ một lượng thông tin nhỏ (từ 5 – 9 thông tin). Tuy nhiên, khả năng nhớ thông tin có thể được tăng cường thông qua một quá trình gọi là “tập luyện” trí nhớ trong tâm trí ở tình trạng hoạt động, sẵn sàng có thể sử dụng trong một thời gian ngắn (thường khoảng từ 10 – 15 giây, đôi khi có thể lên đến 1 phút).

Tuy nhiên, thông tin này sẽ nhanh chóng biến mất trừ khi chúng ta cố gắng lưu giữ lại một cách có ý thức. Trí nhớ ngắn hạn là bước cần thiết đi đến giai đoạn tiếp theo, trí nhớ dài hạn. Sự chuyển thông tin đến vùng trí nhớ dài hạn để nhớ được lâu hơn có thể được kích hoạt và cải thiện bằng cách lặp lại thông tin đó, hoặc hiệu quả hơn nữa, bằng cách gắn thông tin đó với một ý nghĩa hoặc những kiến thức có sẵn. Động lực cũng là một điều quan trọng, khi thông tin liên quan đến một điều quan trọng của chúng ta, nó sẽ dễ được lưu vào bộ nhớ dài hạn hơn.

Trí nhớ dài hạn

Trí nhớ dài hạn được dùng để lưu trữ thông tin trong thời gian dài. Mặc dù có vẻ chúng ta quên đi mỗi ngày, dường như trí nhớ dài hạn bị mai một rất ít qua thời gian và có thể lưu trữ lượng thông tin không giới hạn trong thời gian vô hạn. Trí nhớ ngắn hạn có thể trở thành trí nhớ dài hạn qua quá trình hợp nhất, gồm việc nhắc lại nhiều lần và kết hợp với ý nghĩa.

Không giống như trí nhớ ngắn hạn (chủ yếu dựa vào âm thanh, ít hình ảnh để lưu trữ thông tin), trí nhớ dài hạn mã hóa thông tin để lưu trữ (dựa trên ý nghĩa và sự liên tưởng). Tuy nhiên, có bằng chứng cho thấy rằng bộ nhớ dài hạn cũng được mã hóa bằng âm thanh. Trí nhớ dài hạn có hai dạng chính: trí nhớ bạn có thể tường thuật lại (ví dụ: bạn nhớ được Thủ đô của Việt Nam là Hà Nội, hay bạn nhớ được những sự kiện đã từng xảy ra…) và trí nhớ tiềm ẩn (như khả năng chơi piano, chơi golf…).

Theo thuocthang

Vì sao người cao tuổi hay bị đau thần kinh tọa?

Bệnh nhân Lê Văn Cầm bị đau thắt lưng trong nhiều năm, sau đó đau lan xuống mông, đến mặt ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân, rồi lan xuống mặt trước mặt ngoài mắt cá chân, mu bàn chân và vắt ngang qua ngón cái. Ông không hiểu mình mắc bệnh gì, bởi vì, trước đây ông rất khỏe, thường mang vác nặng và ông đã đau vùng thắt lưng hơn chục năm nay, thậm chí không cúi xuống được. Qua thăm khám, chụp Xquang, chụp cắt lớp vi tính cột sống thắt lưng và chụp cả công hưởng từ xác định ông Cầm bị ĐTKT.

ĐTKT do nhiều nguyên nhân, trong đó, nguyên nhân xuất phát từ cột sống thắt lưng chiếm tỷ lệ cao hơn cả mà chủ yếu là do thoái hóa cột sống thắt lưng và thoát vị đĩa đệm (lồi đĩa đệm) như trường hợp ông Cầm gặp phải.

Thống kê cho thấy, 60 – 90% nguyên nhân thoát vị đĩa đệm gây nên ĐTKT. Đĩa đệm có nhiệm vụ như một bộ phận làm “giảm xóc” bảo vệ cho cơ thể khi có lực nén tác động vào cột sống, nếu tác động mạnh, đột ngột lên đĩa đệm thì có thể làm cho các vòng sợi bị rách và nhân nhày bị đẩy ra ngoài, hoặc chui vào ống sống hoặc chui vào vị trí thoát ra của rễ thần kinh thắt lưng số 5 và cùng 1 gây chèn ép rễ thần kinh và gây đau.

Ở người đang độ tuổi lao động khi làm việc nặng, quá sức, sai tư thế rất có thể bị tổn thương đĩa đệm. Ở người cao tuổi, ĐTKT thường do thoái hóa đĩa đệm nên bệnh thường diễn tiến mạn tính và hay tái phát. ĐTKT cũng có thể do có sự biến đổi bất thường ở đốt sống thắt lưng như đốt sống bị trượt ra trước hoặc ra sau, trượt đốt sống cũng hay gặp trên một người có thoái hóa đốt sống thắt lưng.

ĐTKT cũng có thể do u xương sống, nhiễm khuẩn (lao cột sống, viêm do tụ cầu…), viêm khớp cùng chậu, ung thư ở cơ quan khác di căn đến hoặc viêm đốt sống thắt lưng (làm thu hẹp ống sống thắt lưng, chèn ép rễ thần kinh), hoặc do viêm cột sống dính khớp. Ngoài ra, ĐTKT có thể có liên quan đến chấn thương trực tiếp vào dây thần kinh tọa (bị gãy xương chậu hoặc do tiêm trực tiếp vào thần kinh tọa) hoặc do ảnh hưởng của một loại thuốc dầu được tiêm mông rồi thuốc khuếch tán đến thần kinh tọa.

Biến chứng do đau thần kinh tọa

Khi bị ĐTKT, nếu không được chữa trị nghiêm túc sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày và sức lao động, lâu dần sẽ bị teo cơ dọc theo đường đi của dây thần kinh tọa, đại tiểu tiện không tự chủ và có thể gây tàn phế (liệt). Nếu phát hiện và điều trị sớm khi chưa bị biến chứng thì bệnh sẽ bình phục hoàn toàn.

Đau thần kinh tọa cần được phòng ngừa ngay từ tuổi trẻ

Để tránh mắc bệnh, ngay ở độ tuổi 30, mọi người nên có sự theo dõi mật độ xương định kỳ để nhằm phát hiện sớm hiện tượng loãng xương gây thoái hóa khớp, đặc biệt là những người lao động chân tay cũng như những trường hợp có công việc đặc thù (phải ngồi lâu nhiều giờ trong một ngày và kéo dài nhiều tháng, nhiều năm).

Những người phải thường xuyên mang vác nặng cần thao tác đúng tư thế tránh để xảy ra hiện tượng chấn thương lồi đĩa đệm hoặc trật, trượt khớp đốt sống. Khi biết mình bị thoái hóa cột sống, nhất là đốt sống thắt lưng cần điều trị tích cực đúng theo chỉ định của thầy thuốc chuyên khoa khớp.

Hàng ngày nên tập thể dục đều đặn để khí huyết lưu thông thuận lợi cho việc nuôi dưỡng các cơ quan và các khớp xương. Cần có các động tác tập các khớp xương thích hợp, nhẹ nhàng, uyển chuyển (các động tác tập thể dục buổi sáng). Ngày nay, nhờ sự tiến bộ của ngành khoa học y học mà việc chẩn đoán ĐTKT có nhiều thuận lợi hơn như chụp bao rễ thần kinh, chụp cắt lớp vi tính (chụp CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI).

Người bị ĐTKT khi được chẩn đoán sớm nên điều trị tích cực để tránh bệnh trở thành mạn tính. Ngoài ra, cần ăn uống đủ chất (đặc biệt tăng cường thực phẩm giàu canxi như sữa, các chế phẩm từ sữa và tôm cá…); bổ sung lượng canxi cần thiết khi có chỉ định của bác sĩ khám bệnh cho mình.

Theo thuocthang

Vì sao lại… ngáy?!

Có 4 nhóm nguy cơ chính, các yếu tố có thể riêng rẽ hoặc kết hợp làm cho tình trạng ngáy nặng nề hơn và khó điều trị hơn. Cảnh giác với những cơn ngưng thở khi ngủ

– Suy nhược cơ màn hầu, lưỡi, cơ họng: Đây là nguyên nhân ngủ ngáy thường gặp ở người lớn tuổi. Các cơ này tham gia vào chu kỳ thở và giữ cho đường thở luôn mở. Khi các cơ này suy nhược, đáy lưỡi tụt ra sau, màn hầu lưỡi gà chùng xuống làm hẹp đường thở. Khi luồng không khí đi qua khe hẹp này tạo nên sự rung động của các cơ này và tạo ra tiếng ngáy. Những người uống rượu, bia, thuốc lá, dùng thuốc an thần, thuốc kháng histamin trước khi ngủ sẽ làm tăng nguy cơ ngủ ngáy. Bệnh nhân tiểu đường, suy giáp trạng cũng bị ngủ ngáy do cơ chế này.

– Các khối choán chỗ trên đường thở như amidan, VA quá phát, thành họng dày ở những người béo phì, cổ to, lưỡi dày.

– Màn hầu rộng, mềm rũ và lưỡi gà quá dài cũng là nguyên nhân thường gặp làm hẹp đường thở và ngủ ngáy.

– Các bệnh lý ở mũi như dị hình vách ngăn, viêm mũi quá phát, khối u hốc mũi, polyp mũi, viêm mũi xoang dị ứng gây nên tắc ngạt mũi. Các yếu tố này làm tăng áp lực âm ở vùng họng miệng trong khi thở vào và làm tăng thêm sự rung động các thành phần ở đây.

Những cơn ngưng thở nguy hiểm do ngủ ngáy

Ngủ ngáy không chỉ ảnh hưởng đến những người xung quanh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe bản thân. Nhiều người than phiền thường phải nằm riêng vì bạn đời không thể chịu được tiếng ngáy của mình, đi công tác cũng phải đặt phòng riêng. Đặc biệt, ngủ ngáy ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe.

Người ngủ ngáy nặng dễ dẫn đến tăng huyết áp và có những cơn đau thắt ngực. Có thể đột tử do ngủ ngáy có những cơn ngưng thở. Tỷ lệ và mức độ nặng của ngủ ngáy tăng theo độ tuổi. Ở độ tuổi 30 – 35 có 20% đàn ông và 5% đàn bà ngủ ngáy, ở độ tuổi 60 thì 60% đàn ông và 40% đàn bà ngủ ngáy. Mức độ ngáy to có thể lên tới 60 – 70dB.

Cảnh giác với những cơn ngưng thở khi ngủ Suy nhược cơ lưỡi, cơ họng, màn hầu lưỡi gà chùng xuống làm hẹp đường thở gây ngủ ngáy. Những người ngủ ngáy nặng thường có cơn ngưng thở. Xen kẽ giữa những tiếng ngáy to đều đều là những khoảng yên lặng, khi đó, đường thở bị tắc nghẽn hoàn toàn. Sau vài giây, tiếng ngáy to xuất hiện trở lại.

Những cơn thở ngắn và xuất hiện ít thường không nguy hiểm, tuy nhiên, cơn ngưng thở kéo dài trên 10 giây và xuất hiện 5 – 7 lần trong một giờ được coi là bệnh lý nặng. Một số người có cơn ngưng thở kéo dài trên 20 – 30 giây và xuất hiện liên tục trong đêm; rất dễ dẫn đến nguy cơ đột tử. Những người này thường có giấc ngủ không sâu, sáng dậy hay đau đầu, mệt mỏi, hay ngủ gật, thậm chí trong khi làm việc, đọc sách, xem tivi, kể cả khi đang lái xe, nhiều trường hợp tai nạn giao thông là do lái xe ngủ gật.

Cách gì khắc phục?

Các trường hợp ngủ ngáy vừa, không thường xuyên: Năng hoạt động, tập thể dục thường xuyên, thực hiện chế độ giảm cân. Tránh dùng đồ uống có cồn trong khoảng thời gian 3 giờ trước khi ngủ. Không dùng thuốc an thần, thuốc kháng histamin trước khi ngủ. Nằm nghiêng khi ngủ, kê cao đầu giường, không gối cao đầu.

Các trường hợp ngủ ngáy nặng, có cơn ngưng thở:

Điều trị can thiệp không phẫu thuật: Điều trị các viêm nhiễm mũi họng, làm giảm sự phù nề, xuất tiết của mũi họng, làm thông thoáng đường thở. Sử dụng quai đeo hàm hoặc máy hỗ trợ thở với áp lực dương liên tục trong khi ngủ

Điều trị phẫu thuật: Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn, cuốn mũi, nội soi cắt polyp mũi, nạo VA, cắt amidan. Cấy trụ nâng khẩu cái mềm. Cấy máy tạo nhịp ở đáy lưỡi giúp kiểm soát và đẩy đáy lưỡi về phía trước trong khi ngủ. Phẫu thuật chỉnh hình họng – màn hầu – lưỡi gà, phẫu thuật chỉnh hình lưỡi gà – khẩu cái, phẫu thuật chỉnh hình hàm dưới, đáy lưỡi. Trường hợp ngủ ngáy có cơn ngưng thở liên tục đe dọa tính mạng người bệnh phải mở khí quản.

Theo thuocthang

Một vài nét về tâm thần phân liệt

Xưa kia, dựa vào triệu chứng lâm sàng để định bệnh trầm cảm. Loạn thần có các triệu chứng tiêu cực được xếp vào dạng trầm cảm loạn thần. Về sau, do nhận thức đầy đủ triệu chứng, bệnh sinh nên người ta tách dạng này thành một bệnh riêng, gọi là bệnh tâm thần phân liệt (schizophrenia). Còn khái niệm loạn thần (psychotic) dùng chỉ một trạng thái, một triệu chứng, không dùng chỉ một bệnh.

Ngoài bệnh tâm thần phân liệt (TTPL), còn có trạng thái loạn thần do uống rượu, dùng ma túy, nhiễm độc, nhiễm khuẩn. Chưa có tài liệu nào chứng minh thảo dược hay một phép chữa nào có thể chữa khỏi tâm thần phân liệt nên việc bỏ hóa dược, đi tìm “thuốc lá gia truyền” hay đi tìm cách chữa “phù phép” đều không đúng.

Có nhiều giả thiết về bệnh sinh tâm thần phân liệt. Giả thiết được nhiều nhà y học tán đồng là do tăng quá mức chất dẫn truyền thần kinh dopamin. Từ giả thiết này, chế tạo ra các thuốc làm giảm sản xuất hay ức chế dopamin để chữa bệnh. Có thể coi thuốc tâm thần phân liệt như là thuốc ức chế thần kinh trung ương (đưa trạng thái hoạt động tâm thần quá mức về trạng thái hoạt động tâm thần bình thường).

Thuốc tâm thần phân liệt có 2 nhóm: nhóm điển hình hay cổ điển dùng để chữa chủ yếu thể điển hình; có 18 loại thuốc trong đó hơn 50% là dẫn chất phenothiazin còn lại là dẫn chất benzamid, butyrophenon, thioxanthen. Nhóm thuốc không điển hình hay thế hệ mới dùng chữa chủ yếu thể tâm thần phân liệt không điển hình; bao gồm khoảng 10 loại thuốc có cấu trúc khác nhau nhưng dược tính cơ bản giống nhau như: risperidon, olanzapin, clozapin, quitiapin.

Hiểu để dùng đúng thuốc tâm thần phân liệt

Khi bị tâm thần phân liệt nhất thiết phải dùng thuốc: bệnh sinh tâm thần phân liệt là do sự tăng quá mức chất dẫn truyền thần kinh dopamin. Dùng thuốc làm giảm sản xuất hay ức chế dopamin là tác động vào nguyên nhân bệnh. Có tâm lý liệu pháp, liệu pháp hành vi góp phần mang lại một số hiệu quả nhất định nhưng không thể thay thế được thuốc. Người tâm thần phân liệt thường nghĩ mình không bị bệnh, không thích, không chịu dùng thuốc.

Ở bệnh viện, điều dưỡng viên phải tìm mọi cách cho người bệnh dùng thuốc (có khi yêu cầu phải uống hết thuốc trước mặt mình mà không giao thuốc cho người bệnh tự dùng). Ở nhà, người nhà phải nhắc người bệnh dùng thuốc đúng hướng dẫn.

Phải dùng đúng liều, không bỏ dở: bệnh tâm thần phân liệt là bệnh mạn tính, khó chữa khỏi hẳn. Dùng thuốc sẽ làm giảm triệu chứng, đưa bệnh đến mức bệnh ổn định. Lúc đó, người bệnh sẽ có trạng thái tâm thần bình thường, nếu tiếp tục dùng thuốc duy trì, thời gian ổn định sẽ kéo dài. Trong thời gian ổn định, người bệnh có thể học tập làm việc như người bình thường. Tùy giai đoạn mà thầy thuốc sẽ cho liều khác nhau.

Ví dụ: với chlopromazin 0,25mg, trong cơn cấp dùng liều cao (mỗi lần vài chục viên), bệnh thuyên giảm dùng liều thấp (4 – 6 viên/ngày) bệnh ổn định dùng liều duy trì (2 viên/ngày). Sợ độc không dám dùng liều cao, khi mới giảm triệu chứng đã bỏ thuốc, không dùng liều duy trì đều không đúng, sẽ không đem lại hiệu quả.

Tránh nhầm lẫn bệnh dẫn tới dùng nhầm thuốc: người bệnh tâm thần phân liệt có thể có triệu chứng âm tính với tư duy nghèo nàn, ý chí suy đồi mất hứng thú, vô cảm, mất động lực, gọi chung là suy giảm năng lượng tâm thần. Mới nhìn qua triệu chứng này tương tự như triệu chứng trong trầm cảm: mất khí sắc buồn rầu, ủ rũ, giảm hứng thú và sự quan tâm đến mọi việc, cảm thấy tương lai ảm đạm, tư duy chậm chạp, liên tưởng khó khăn… gọi chung là trạng thái giảm khí sắc, giảm năng lượng, giảm hoạt động.

Người bệnh tâm thần phân liệt cũng có hiện tượng hoang tưởng. Mới nhìn qua triệu chứng này có vẻ giống với hoang tưởng trong trầm cảm nhưng hoang tưởng trong trầm cảm phản ảnh sự trầm uất, tiêu cực; trong khi đó, hoang tưởng trong tâm thần phân liệt phản ánh sự rối loạn tư duy, phấn khích.

Người bệnh, người nhà không có kiến thức chuyên môn, không thể phân biệt được hai bệnh này. Nếu không khám tại chuyên khoa tâm thần mà dựa vào triệu chứng để tự dùng thuốc thì có thể nhầm thuốc bệnh này sang thuốc bệnh kia, sẽ có hại (vì tác dụng dược lý của chúng ngược nhau: thuốc tâm thần phân liệt như là thuốc ức chế trong khi thuốc trầm cảm như là thuốc kích thích).

Phải chọn thuốc đúng theo thể bệnh: nhóm thuốc điển hình (cổ điển) có hiệu lực chắc chắn trên thể điển hình, giá thành thấp. Có 70 – 80% người tâm thần phân liệt thuộc thể điển hình. Do thế nhóm thuốc điển hình được chọn cấp miễn phí trong chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Nhóm thuốc không điển hình (thế hệ mới) được chọn dùng trong 3 trường hợp: bệnh thuộc thể âm tính dùng loại thuốc điển hình (cổ điển) không có hiệu quả. Kém dung nạp, không đáp ứng được với nhóm điển hình. Khi dùng loại thuốc điển hình bị triệu chứng ngoại tháp không chịu được. Chỉ có khoảng 20 – 30% số người bệnh tâm thần phân liệt rơi vào 3 trường hợp trên. Nhóm thuốc không điển hình ít có các tác dụng phụ rầm rộ như rối loạn ngoại tháp, rối loạn vận động muộn như nhóm thuốc điển hình.

Tuy nhiên, nhóm thuốc không điển hình cũng có một số tác dụng phụ khó nhận biết, không kém phần nguy hiểm. Chẳng hạn như: Olanzapin gây hạ huyết áp tư thế đứng, tăng triglycerid huyết, tăng trọng. Clozapin làm giảm bạch cầu hạt, gây chết người. Giá thuốc khá cao. Nếu bị tâm thần phân liệt thể điển hình đã dùng thuốc nhóm điển hình (cổ điển) như chloprmazin có hiệu quả thì không nhất thiết phải chuyển sang dùng nhóm không điển hình.

Biết để tránh các tác dụng không muốn

Gây mất tập trung, giảm nhanh nhẹn, buồn ngủ, ngủ lơ mơ: tất cả thuốc tâm thần phân liệt đều có tác dụng không mong muốn này, đặc biệt nhóm thuốc có cấu trúc dẫn chất phenothiazin chứa nhóm chức histaminergic (như clopromazin) thì càng nặng. Khi dùng thuốc, không được lái tàu xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao, làm các việc mạo hiểm vì dễ gây ra tai nạn.

Gây hội chứng ngoại tháp (EPS = Extra Pyramidal Syndrome): EPS là hội chứng rối loạn vận động và phối hợp vận động, đi lại khó khăn, dễ mất thăng bằng, té ngã, dễ bị tai nạn; cử động chậm, sờ vào vật gì cũng rờ rẫm lóng ngóng; nói năng không lưu loát, không thành câu, từng tiếng một, rời rạc.

Vào bệnh viện tâm thần, thấy nhiều người bệnh đi đứng lóng ngóng, lựng khựng, thường giơ một tay lên lấy thăng bằng nhưng cũng có khi bị té ngã, nói năng không lưu loát, lập cập. Đó là do dùng nhóm thuốc không điển hình, cụ thể là dùng clopromazin, một loại thuốc gây ra hội chứng ngoại tháp mạnh. Nhóm thuốc không điển hình ít gây ra hội chứng ngoại tháp (EPS) hơn nhóm thuốc điển hình nhưng không phải là hoàn toàn không có mà vẫn gặp khi dùng liều cao.

Gây hội chứng vận động muộn: sau hội chứng ngoại tháp thường gặp hội chứng rối loạn vận động muộn ở vùng miệng – lưỡi – cơ nhai làm cho nói chậm, khó; với biểu hiện đặc trưng là các cơ ở vùng này hoạt động nhịp nhàng nhưng không theo ý muốn, thí dụ môi cứ mấp máy liên tục, miệng luôn giật méo về một bên. Để tránh hiện tượng này chỉ dùng thuốc với liều tối thiểu đủ hiệu lực.

Khi người bệnh bị hội chứng ngoại tháp (EPS), không cho họ đi lại nhiều, tham gia giao thông, điều dưỡng viên phải đi sát, theo dõi, nâng đỡ khi cần thiết; phải chịu khó nghe để hiểu họ, không được cáu gắt.

Gây hội chứng an thần kinh ác tính (NMS=Neuroleptic Malignant Syndrome): khi dùng thuốc TTPL liều cao, hay phối hợp chúng với các thuốc an thần kinh khác, với các thuốc làm trầm suy hệ thần kinh trung ương thì xảy ra hiện tượng “làm dịu” quá mức, “an thần kinh” quá mức hay gọi là hội chứng an thần kinh ác tính (NMS), NMS gồm 3 nhóm triệu chứng đặc trưng: biểu hiện về vận động và hành vi gồm: cứng cơ, loạn trương lực cơ, mất vận động, không nói, mù mờ về ý thức, kích động. Biểu hiện về rối loạn thần kinh thực vật gồm: sốt cao, đổ nhiều mồ hôi, mạch nhanh, huyết áp tăng.

Biểu hiện về cận lâm sàng gồm: tăng bạch cầu, tăng enzyme gan, tăng enzyme CPK (creatininphosphokinase), có myoglobin trong máu nước tiểu, có thể kèm suy thận. Khi nặng thường có đủ các biểu hiện này; lúc mới khởi đầu hay khi nhẹ có thể không có đủ. NMS ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hầu hết các cơ phận, đặc biệt là hệ tim mạch, hô hấp; dẫn tới đến tử vong với tỉ lệ rất cao khoảng 76% (1960); hiện nay dù có các phương pháp cấp cứu tốt hơn song vẫn còn ở mức 10 – 20%.Nhóm thuốc điển hình thường hay gây ra NMS hơn nhóm thuốc không điển hình.

Để tránh NMS, cần dùng thuốc tâm thần phân liệt với liều tối thiểu có hiệu lực, tránh phối hợp với các thuốc an thần kinh khác hay các thuốc làm trầm suy hệ thần kinh trung ương; nếu cần phối hợp thì phải có chỉ định của thầy thuốc, tính lại liều các thành phần chặt chẽ.

Nguyên tắc dùng thuốc là khởi đầu liều thấp, sau mỗi vài ngày, mỗi tuần, mỗi vài tuần (tùy theo thuốc) tăng liều từng nấc cho đến khi đạt yêu cầu, rồi dùng liều duy trì. Khi xảy ra NMS cần: ngừng ngay thuốc, đưa ngay đến nơi cấp cứu.

Các biện pháp cấp cứu gồm: dùng các thuốc giảm sốt, kiểm tra thường xuyên dấu hiệu sinh tồn, cân bằng nước – chất điện giải, chức năng thận. Dùng thuốc chống Parkinson, dùng thuốc giãn cơ vân dantrolen (mỗi ngày 100 – 200mg, chia làm 4 lần dùng) có thể làm giảm được cứng cơ. Điều trị liên tục trong 4 – 5 ngày.

Gây mệt mỏi, hạ huyết áp, trụy mạch: thuốc tâm thần phân liệt gây ức chế thần kinh trung ương, gây ngủ lơ mơ, gây mệt mỏi, hạ huyết áp, trụy mạch. Nên cho người bệnh nằm khi tiêm liều cao (trong cấp cứu cơn cấp) nên nằm nghỉ (không đứng lên, đi lại, hoạt động) sau khi mới dùng thuốc uống hay tiêm.

Theo thuocthang

Sử dụng nhiều nên thành thói quen

Chị Thu Hà (37 tuổi, ở Tây Hồ, Hà Nội), kế toán trưởng của một cơ quan nhà nước, chia sẻ công việc của chị rất bận rộn, nhất là vào những dịp cuối kì, cuối năm hoặc những đợt kiểm tra thanh quyết toán… Do vậy, chị thường xuyên rơi vào tình trạng căng thẳng và mệt mỏi. Nhiều hôm chị phải làm thâu đêm đến lúc mệt quá muốn đi ngủ thì lại không ngủ được do quá giấc. Không ngủ được nhưng cũng không thể thức mãi, chị Thu Hà quyết định uống thuốc để dễ ngủ hơn.

Tuy nhiên sau một thời gian sử dụng thuốc chị thấy sức khỏe mình càng mệt mỏi, đầu đau, tinh thần không được minh mẫn… Chị đi khám được bác sĩ cho biết chị quá lạm dụng thuốc ngủ trong thời gian dài nên bị ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Bác sĩ khuyên chị dừng uống thuốc mà thay vào đó là có chế độ sinh hoạt phù hợp.

Chị Nguyễn Thị Lan (Đống Đa, Hà Nội) cũng trong tình trạng mất ngủ triền miên hơn một năm nay. Theo lời chị kể thì từ khi gia đình chị có biến cố, chị luôn cảm thấy tinh thần mệt mỏi, sức khỏe suy kiệt. Cố gắng lắm chị chợp mắt được một chút. Thấy chị không hay ngủ được, con gái chị đã mua thuốc an thần có tác dụng gây buồn ngủ cho chị uống mỗi tối. Nhưng sau khoảng thời gian dài dùng thuốc chị cảm thấy người mệt mỏi hơn, thậm chí nhiều lúc choáng váng, sức khỏe giảm sút…

Theo BS Phạm Văn Hậu, Bệnh viện 103 cho biết, thuốc ngủ là thuốc có tác dụng an thần giải lo khi dùng liều thấp và gây ngủ nếu dùng liều cao hơn. Tuy nhiên, cần chọn loại thuốc thích hợp với từng đối tượng như người cao tuổi, phụ nữ, người bị trầm cảm, mất ngủ… không nên tự ý dùng thuốc ngủ mà cần có sự hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu như quá làm dụng vào thuốc ngủ thì sẽ ảnh hưởng đến hệ thần kinh bởi thuốc ngủ có chức năng như một chất gây nghiện. Một khi đã “nghiện” thuốc, bệnh nhân rất khó bỏ, thiếu thuốc sẽ thấy nhức đầu, mệt mỏi rã rời, không thể tập trung. Bình thường nếu chúng ta chỉ mất ngủ 1-2 đêm, việc uống thuốc ngủ có thể giải quyết tốt tình trạng này.

Khi bị sang chấn tinh thần nặng nề hoặc căng thẳng, thuốc ngủ có thể thích hợp trong một thời gian ngắn nhằm giúp chúng ta vượt qua stress và tránh các hậu quả về tâm lý sau một đêm không ngủ. Tuy nhiên, nó hoàn toàn không phải là giải pháp thích hợp để điều chỉnh các rối loạn của giấc ngủ hoặc chữa trị mất ngủ lâu dài. 1 Ngày nay, số người rơi vào tình trạng mất ngủ do áp lực công việc ngày càng tăng.

Chứng mất ngủ cần phải điều trị thích hợp

Theo một nghiên cứu mới của Cục Lạm dụng chất và Dịch vụ sức khỏe tinh thần, Bộ Y tế và Dịch vụ nhân sinh Mỹ thì số lượng bệnh nhân đi cấp cứu vì quá liều zolpidem – một thành phần hoạt tính có trong một số loại thuốc ngủ kê đơn ở Mỹ đã tăng gần gấp đôi từ giữa năm 2005 tới năm 2010. Phụ nữ chiếm 2/3 số người vào viện.

Theo bác sĩ Carl Bazil ở ĐH Colmbia, đúng là thuốc ngủ có thể giúp bạn nhanh chóng chìm vào giấc ngủ nhưng chúng không phải là giải pháp lâu dài để giải quyết những rối loạn giấc ngủ và có thể gây nguy hiểm nếu sử dụng không đúng cách. Bác sĩ Hậu cho rằng, thuốc ngủ chỉ có tác dụng tạm thời chứ không chữa được bệnh mất ngủ.

Trên thị trường có nhiều loại thuốc ngủ nhưng không có một loại thuốc an thần nào cũng đều tốt cho tất cả các bệnh nhân mất ngủ, không phải ai mất ngủ cũng phải uống thuốc ngủ mới ngủ ngon. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân mất ngủ rất quan trọng trong điều trị chứng mất ngủ.

Bác sĩ Hậu cũng cho biết thêm bản chất thuốc ngủ tồn tại trong cơ thể lâu hơn nhiều so với thời gian gây ngủ. Nó được chuyển hóa ở gan và bài tiết qua thận vì vậy, nếu chức năng gan, thận càng suy yếu, thuốc ngủ sẽ tồn tại trong cơ thể càng lâu. Đó là lý do tại sao người cao tuổi hoặc người mắc bệnh gan, thận nên hạn chế dùng loại thuốc này.

Ngoài ra với trẻ trẻ em và phụ nữ có thai không nên dùng thuốc ngủ, không uống thuốc ngủ sau khi uống rượu. Đối với những người bị bệnh đường hô hấp cũng không nên dùng thuốc ngủ vì nó ảnh hưởng đến sự điều hòa chức năng thở ở não. trước khi sử dụng thuốc ngủ nhất định phải nói rõ cho bác sĩ về tình trạng cơ thể, tuân thủ sự chỉ dẫn của bác sỹ, không được tự tiện tăng liều lượng.

Những người lái xe đường dài hoặc có các hoạt động căng thẳng về thần kinh không nên dùng thuốc ngủ. Khi bị bệnh mất ngủ tuyệt đối không nên để tivi, máy tính và máy nghe nhạc trong phòng ngủ gây ra tiếng ồn làm bạn càng mất ngủ.

Tốt nhất cố gắng ngủ đúng giờ. Tập luyện thể dục thể thao là một trong những phương pháp chống stress hiệu quả sẽ giúp bạn ngăn ngừa chứng mất ngủ. Tốt nhất khi bạn bị chứng mất ngủ kéo dài tốt nhất đi khám bác sĩ có phương pháp điều trị đúng bệnh.

Theo thuocthang

Nếu trước đây suy giảm trí nhớ chỉ thường gặp ở người tuổi trung niên, thì nay bệnh đã xuất hiện nhiều ở người trẻ tuổi, có khi chỉ mới đôi mươi, theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Thi Hùng. Ở Việt Nam hiện chưa có khảo sát chính thức nào về tình trạng suy giảm trí nhớ ở người trẻ, nhưng ước tính của ông Hùng, cứ khoảng 100 người trẻ đến khám bệnh ở các cơ sở y tế thì có đến 20 người gặp vấn đề về suy giảm trí nhớ.

Tại Australia, khảo sát năm 2014 cho thấy gần 24.500 công dân trẻ nước này mắc hội chứng đãng trí – một dạng suy giảm trí nhớ. Hiệp hội Azheimer của Australia cảnh báo rằng 35 không còn là độ tuổi quá sớm để phòng bệnh. Trẻ hóa độ tuổi thoái hóa thần kinh là tình trạng chung của thế giới chứ không riêng Việt Nam.

Tiến sĩ Hùng cho rằng xã hội phát triển khiến người trẻ phải đối mặt với nhiều áp lực trong công việc và cuộc sống dẫn đến stress. Các bệnh lý thoái hóa thần kinh vì vậy tăng cao mà không do tác động tuổi tác. Người trẻ dễ kích động, cáu gắt, mất tập trung, xử lý công việc chậm, hay nhầm lẫn… Họ chật vật hơn khi đi làm, kiếm tiền và xử lý các mối quan hệ xung quanh trong xã hội hiện đại.

Như chị Mai 29 tuổi ở Hưng Yên, là một ví dụ. Cô thư ký trẻ gần đây liên tục bị sếp nhắc nhở vì hết quên gửi mail lại đến chẳng nhớ việc phải làm, chuẩn bị tài liệu cho sếp họp thì thiếu trước hụt sau… Ở công sở thì thế, về nhà còn tệ hơn, Mai quên luôn các cuộc hẹn hò với bạn trai, vào bếp rồi lại đi ra ngơ ngẩn bởi không thể nhớ ra mục đích định vào bếp để làm gì…

Với bệnh nhân này, Tiến sĩ Hùng cho rằng Mai đang chịu hệ lụy về tâm lý ảnh hưởng đến thần kinh dưới áp lực công việc quá căng thẳng, dẫn đến suy giảm trí nhớ. Căng thẳng tâm lý từ lâu được xem là một trong những nguyên nhân dẫn đến suy giảm trí nhớ cùng với chế độ ăn công nghiệp, thói quen uống rượu bia và chất kích thích, tình trạng béo phì, ô nhiễm môi trường… Đây cũng là những yếu tố tác động mạnh đến cuộc sống của những người trẻ thời hiện đại ngày nay.

Theo ông Hùng, con người từ 25 tuổi trở đi, mỗi ngày có tới 3.000 tế bào não chết đi mà không sản sinh thêm. Trong khi đó, mỗi tế bào ở lại phải hứng chịu sự tấn công của 10.000 gốc tự do. Chúng làm xơ hóa các bao myelin và các đầu sợi trục tế bào thần kinh, gây chết tế bào, khiến chức năng não dần rối loạn, suy giảm trí nhớ. Người trẻ mắc chứng bệnh này sẽ dễ bị sa sút trí tuệ, Alzheimer, Parkinson… khi về già.

Mặc khác, chế độ ăn với nhiều đồ ngọt, thực phẩm chiên xào, đồ hộp chứa chất bảo quản và phụ gia, đường hóa học… dễ sản sinh nhiều gốc tự do gây suy giảm nhận thức và trí nhớ của não bộ. Còn rượu ảnh hưởng tiêu cực lên vùng nhớ hippocampus (phần não bộ có chức năng lưu trữ thông tin và hình thành ký ức), ngăn cản việc chuyển đổi trí nhớ ngắn hạn sang dài hạn. Nếu uống quá nhiều, rượu có thể gây nguy hiểm cho não bộ, làm mất trí nhớ, căng thẳng, trầm cảm và các biến chứng khác về thần kinh.

Một nghiên cứu trên 451.232 người béo phì tại Anh suốt từ năm 1999 đến 2011 với 43% là nam giới, cho thấy người béo phì ở tuổi 30-39 có nguy cơ suy giảm trí nhớ gấp 3,5 lần người bình thường. Các nhà nghiên cứu lý giải, béo phì thường kéo theo các bệnh tiểu đường và tim mạch. Đây là 2 yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh đãng trí.

Để cải thiện tình trạng “chưa già đã lú”, Tiến sĩ Hùng khuyên người trẻ cần phải thay đổi lối sống, nên ngủ đủ giấc, tránh stress, giảm cân nếu béo phì, hạn chế rượu bia và các thực phẩm chứa nhiều gốc tự do. Thường xuyên rèn luyện trí nhớ bằng cách đọc sách, năng giao tiếp xã hội, sắp xếp cuộc sống gọn gàng…

Tập thể dục thường xuyên cũng là một cách tốt, để thúc đẩy tuần hoàn, hô hấp, giúp tăng cường ôxy và dinh dưỡng cho não. Ông cũng cho rằng từ 20 tuổi trở đi, khả năng chống đỡ các gốc tự do của cơ thể giảm. Vì vậy, nên bổ sung các sản phẩm có khả năng chống gốc tự do để giúp bảo vệ tế bào thần kinh.

Theo thuocthang

Theo công bố của Viện Hàn lâm thần kinh học Mỹ, chất lượng giấc ngủ có liên hệ mật thiết với khối lượng não, việc giấc ngủ kém chất lượng có thể gây suy giảm nhanh về khối lượng não.

Để kiểm tra mối liên hệ giữa những vấn đề về giấc ngủ như: khó ngủ, ngủ lâu hoặc phải phụ thuộc vào thuốc ngủ, với khối lượng não, các nhà khoa học đã có một cuộc nghiên cứu khoảng 3 năm rưỡi, bao gồm 147 người trưởng thành trong độ tuổi từ 20 – 84 tuổi. Tất cả những người tham gia đã trải qua hai lần quét não MRI trước khi bắt đầu nghiên cứu và cuối cùng, hoàn thành một bảng câu hỏi về thói quen ngủ của mình.

Trong số 35% những người tham gia phát hiện bị thiếu ngủ (những người đạt điểm trung bình khoảng 8,5/21 điểm trên bảng điểm đánh giá giấc ngủ), các nhà khoa học phát hiện ra một sự suy giảm rõ ràng nhanh hơn về khối lượng não – bao gồm cả vùng trán, thái dương và khu vực đỉnh não.

Kết quả ở những người trên 60 tuổi là gây ấn tượng nhất. Kết quả cho thấy, giấc ngủ kém có thể dẫn tới suy giảm hội chứng não và việc thiếu ngủ đẩy nhanh quá trình suy thoái não bộ.

Bà Claire E.Sexton, tiến sĩ triết học Trường đại học Oxford cho biết, “con người cần sửa đổi thói quen ngủ để cải thiện được sức khỏe não, hãy cố gắng giữ giấc ngủ thật tốt và trân trọng sức khỏe của mình”.

Theo thuocthang