Sỏi niệu là bệnh thường gặp ở phái nam nhiều hơn nữ và hiếm thấy ở trẻ em. Bệnh không khó chữa, ít nguy hiểm, nhưng lại là nguyên nhân hàng đầu gây suy thận.

Dấu hiệu nhận diện

ThS-BS Bùi Văn Kiệt – BV Bình Dân, cho biết: Trong hơn 90% các trường hợp sỏi là do sự gia tăng bài tiết các chất hòa tan vào nước tiểu. Sự gia tăng quá mức nồng độ các chất khoáng như canxi, oxalat, muối urat, natri, cystine hay phốt pho và sau một thời gian “lắng đọng” sẽ tạo sỏi.

Ngoài ra, việc nhận diện còn tùy thuộc vào vị trí đau. Chẳng hạn, sỏi bế thận – thường do sỏi được tạo nên trong đài thận và rớt vào bể thận nhưng không xuống được niệu quản có thể gây cơn đau bão thận, và nếu nước tiểu nhiễm trùng có thể gây các biến chứng trầm trọng.

Sỏi niệu quản: Thường gây cơn đau bão thận với đặc điểm: cơn đau xuất hiện đột ngột sau một vận động thể hình, cường độ đau tăng nhanh và kịch phát khiến bệnh nhân lăn lộn, vặn mình để tìm tư thế giảm đau, thường có các rối loạn tiêu hóa đi kèm như: trướng bụng, liệt ruột, ói mửa, táo bón, không đánh hơi được có thể làm chẩn đoán lầm với tắc ruột, nhưng đôi khi có tiêu chảy. Trong cơn đau, bệnh nhân cũng thường có cảm giác bí tiểu, khó đi tiểu, tiểu nhiều lần, lượng ít, tiểu rát buốt, nước tiểu có máu…

Sỏi bọng đái: thường thứ phát do sỏi từ thận, niệu quản rớt xuống hoặc do có bế tắc vùng cổ bọng đái, niệu đạo, thường gặp ở người nam lớn tuổi. Có thể gây tiểu buốt, tiểu nhiều lần, nước tiểu có máu hoặc gây bí tiểu tư thế: đứng không tiểu được, nằm tiểu được.

Nguy hiểm nhất là sỏi im lặng: Sỏi bế tắc hai bên hoặc trên thận nhưng không có triệu chứng, chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn khi đã bị nhiễm trùng nặng, tàn phá cả hai thận, hoặc thận teo hai bên khiến chức năng thận tổn thương vĩnh viễn, không thể phục hồi dù cho có can thiệp lấy sỏi giải phóng bế tắc.

Hình ảnh sạn thận trái được chụp MSCT

Điều trị và phòng ngừa

Siêu âm, chụp X-quang ổ bụng là kỹ thuật hay áp dụng nhất trong việc phát hiện sỏi niệu. Soi bọng đái cũng giúp phát hiện sỏi trong bọng đái và các bệnh kết hợp ở bọng đái, cổ bọng đái, niệu đạo.

Xét nghiệm nước tiểu cũng cho biết khá nhiều thông số liên quan đến sỏi niệu. Trong những trường hợp cần thiết, nên chụp cắt lớp hoặc cộng hưởng từ để phát hiện các loại sỏi nhỏ hoặc có thể tiến hành cấy nước tiểu để xác định có bị nhiễm khuẩn, nếu có thì vi khuẩn gây bệnh thuộc loại gì, nhạy cảm nhất với loại kháng sinh nào… Ngoài ra, người ta còn phân tích nước tiểu để biết về chỉ số creatinin, độ pH,điện giải…

BS Kiệt cho rằng, phần lớn sỏi được điều trị bằng cách lấy sỏi qua da, tán sỏi trong và ngoài cơ thể. Nhưng ở nước ta, phương tiện kỹ thuật còn giới hạn nên mổ hở vẫn chiếm vị trí khá quan trọng trong điều trị sỏi. Ngoài ra, đôi khi phải phối hợp nhiều phương pháp điều trị mới đạt hiệu quả.

Sỏi niệu rất dễ tái phát sau điều trị nên cần tìm nguyên nhân sinh sỏi ngay lần đầu tiên để có thể phòng ngừa. Bởi nguy hiểm thật sự của sỏi niệu chính là sự hủy hoại thận do bế tắc và nhiễm trùng. Vì vậy, bác sĩ khuyên bệnh nhân cần uống thật nhiều nước để giữ nước tiểu được pha loãng, chế độ ăn phù hợp; điều trị triệt để các nhiễm trùng niệu cũng như các bế tắc, ứ đọng hay dị dạng đường tiểu.

Không nên ăn những thực phẩm chứa nhiều canxi, muối và nhiều chất đạm sẽ làm giảm độ pH nước tiểu, kích thích bài tiết chất calcium và cystine, gây ra sỏi. Ngoài ra chúng còn làm giảm bài tiết chất citrat, là chất giúp ngăn chặn sự tạo thành sỏi.

Theo các nhà khoa học cho biết, khi trái đất nóng dần lên thì những yếu tố này lại càng trở nên phổ biến hơn. Vì vậy việc phòng bệnh bao giờ cũng tốt hơn là chữa bệnh.

1. Uống nhiều nước

Với những người có tiền sử bệnh sỏi thận thì các bác sĩ khuyên nên uống 14 cốc nước trong 1 ngày vì vào mùa hè, cơ thể mất nhiều nước hơn thông qua việc đổ mồ hôi.

2. Không ăn nhiều muối

Viện bác sĩ gia đình Hoa Kỳ (American Academy of Family Physicians) khuyên mỗi người chúng ta không nên ăn nhiều quá 1500 mg muối một ngày (tương đương với 1 muỗng cà phê). Theo Cleveland Clinic, ăn nhiều muối dẫn đến việc thừa canxi trong máu, là nguyên nhân dẫn đến việc phát triển sỏi.

3. Ăn ít thịt hơn

Viện bác sĩ gia đình Hoa Kỳ cũng đưa ra lời khuyến cáo không ăn thịt nhiều hơn hai lần 1 ngày. Việc hấp thụ nhiều lượng protein trong thịt đỏ làm hình thành axit uric, một chất sản xuất sỏi axit uric, tương tự như bệnh gút vậy. Axít uríc có thể không được hòa tan hoàn toàn và dẫn đến hình thành sỏi axit uric. Dạng sỏi này hay gặp ở nam giới.

4. Hạn chế thực phẩm có hàm lượng oxalate cao

Tránh ăn các thức ăn có hàm lượng oxalate cao như đậu phộng, trà, cà-phê hoà tan (uống nhiều hơn 8 ounce/ngày), đậu, các loại quả mọng như dâu tây, qủa mâm xôi, sô-cô-la, cam, đậu phụ, khoai lang ….vì chúng có thể gây sỏi canxi khi lượng canxi vượt quá mức thường và kết hợp với oxalate.

5. Đừng ngại uống nước chanh

Nước chanh làm tăng hàm lượng của muối axit nitric trong nước tiểu, một chất giúp ngăn ngừa sự hình thành sỏi thận.

Theo Đàn ông

Ngô Thanh Hương (Cao Bằng)

Sỏi thận là căn bệnh thuộc đường tiểu – sinh dục phổ biến thứ ba sau các bệnh viêm nhiễm và bệnh về tuyến tiền liệt. Nguyên nhân gây bệnh là do rối loạn trao đổi chất khoáng, những cái lẽ ra phải tan lại không tan mà kết tủa và tích tụ trong cơ thể, dần dần hình thành sỏi.

Triệu chứng thông thường khi bị sỏi thận bao gồm: đau ở bụng, lưng, dưới xương sườn; các cơn đau kéo dài 20 – 60 phút, cường độ có thể thay đổi; đau từ trước ra sau lưng, từ bụng đến dưới háng; nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc có máu; đau khi đi tiểu; buồn nôn và nôn; đi tiểu liên tục…

Để điều trị sỏi thận, ngoài việc tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ thì chế độ ăn uống của người bệnh cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Trước tiên bác cần uống nhiều nước, khoảng 8 – 10 ly nước mỗi ngày giúp nước tiểu loãng – làm giảm nồng độ khoáng chất hình thành sỏi trong nước tiểu; giảm lượng muối ăn hằng ngày; đảm bảo chế độ ăn uống chứa canxi đầy đủ; tránh những loại thực phẩm có thể làm tăng lượng axit uric hoặc oxalate trong nước tiểu như: rau bina, sôcôla, củ cải đường, trà…; hạn chế đường và protein động vật; bổ sung chất xơ không hòa tan trong bữa ăn như lúa mì, gạo… Ngoài ra, bạn nên tạo thói quen ăn trái cây và rau hằng ngày.

Theo BS. Nguyễn Thị Lan – Sức khỏe & Đời sống

Tôi có thai được 5 tuần và hay bị đau bụng, đi siêu âm bác sĩ bảo thận có nhiều cặn. Xin bác sĩ cho biết tôi bị như vậy có ảnh hưởng gì đến thai nhi không? (doanthuan.2011@…)

Chào bạn,

Trường hợp của bạn các cặn ở thận mà bác sĩ nói đến ở đây có thể là các sỏi rất nhỏ. Khi có thai, do tác động của nội tiết và sự chèn ép của thai, đường tiết niệu thường bị giãn và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn tiết niệu (NKTN). NKTN có thể gây sảy thai sớm, đẻ non, thai chậm phát triển.

Vì vậy, bạn cần theo dõi quản lý thai nghén tốt, xét nghiệm nước tiểu thường kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời NKTN, tránh các biến chứng cho người mẹ và thai nhi./.

Theo BS Nguyễn Cảnh Chương – VOV Online

Xin quý báo tư vấn cần ăn uống thế nào để tránh bệnh sỏi thận. Ngô Minh Thùy.

Sỏi thận được hình thành do sự gắn kết các tinh thể trong một chất nền ở thận hoặc đường tiết niệu. Những loại sỏi thận thường gặp là: sỏi oxalat, sỏi urat, sỏi phosphat và sỏi hỗn hợp các loại sỏi. Chế độ ăn có thể giúp phòng ngừa bệnh sỏi thận, nhưng phải tùy theo loại sỏi mà dùng chế độ ăn thích hợp để phòng bệnh.

Nguyên tắc chung nhất là phải uống từ 2 lít nước trở lên mỗi ngày. Nước tiểu nhiều calcium: ăn đủ calcium, giảm protein động vật, giảm muối và đường; kết hợp phòng tránh sỏi oxalat: tránh các thực phẩm chứa nhiều oxalat, vitamin C, ăn đủ calcium.

Nước tiểu nhiều acid uric: giảm thức ăn có chứa purin, kết hợp phòng sỏi urat: giảm ăn thịt gà, hải sản để giảm lượng purin ăn vào, giảm sản xuất acid uric, ăn nhiều trái cây, rau quả để kiềm hóa nước tiểu và giảm nguy cơ tạo tinh thể acid uric. Phòng tránh sỏi phosphat cần hạn chế muối để giúp giảm bài tiết cystein trong nước tiểu, ăn nhiều trái cây, rau quả.

Theo BS. Trần Thị Hiền Trang – Sức khỏe & Đời sống