Tăng mỡ máu cao là tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid máu. Bệnh gặp chủ yếu ở người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi.

Mỡ máu tăng cao kéo dài có thể gây nên một số hậu quả xấu ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, thậm chí gây biến chứng nguy hiểm.

Mỡ máu bao gồm một số thành phần chính như cholesterol toàn phần, cholesterol tốt, cholesterol xấu, lipoprotein, apoprotein, axít béo tự do, phospholipid và triglycerid. Trong đó, các loại cholesterol chiếm đến 60 – 70%. Mỡ máu rất cần thiết cho sự sống của cơ thể để duy trì mọi hoạt động bình thường. Tuy vậy, khi mỡ máu cao kéo dài sẽ bất lợi cho sức khỏe người bệnh.

Nguyên nhân làm tăng mỡ máu

Trong các thành phần mỡ máu, cholesterol, lipoprotein, apoprotein và triglycerid đóng một vai trò hết sức quan trọng, đáng quan tâm nhất là cholesterol và triglycerid. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh tăng mỡ máu, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng (ăn quá nhiều, lặp lại nhiều lần các loại thịt đỏ như: thịt chó, thịt bò hoặc ăn nhiều phủ tạng động vật, tiết canh, tôm, uống nhiều rượu bia…), hoặc do chế độ sinh hoạt không hợp lý (ít hoặc lười vận động), và có thể có yếu tố di truyền, yếu tố gia đình, hoặc do lão hóa (các cơ quan trong cơ thể bị lão hóa bởi thời gian, trong có các bộ phận như gan, mật.

Trọng lượng cơ thể dư thừa sẽ làm tăng hàm lượng cholesterol trong máu

Các nhà nghiên cứu cho rằng tăng mỡ máu có thể do tuổi tác và giới tính. Các nghiên cứu thấy rằng estrogen ảnh hưởng đến việc chuyển hóa chất béo và ảnh hưởng gián tiếp đến các mạch máu. Nữ giới đang trong độ tuổi từ 15 – 45 tuổi thường có tỉ lệ triglycerid thấp hơn so với nam giới. Tuy nhiên, khi bước sang giai đoạn mãn kinh, lượng triglycerid và cholesterol xấu càng ngày càng tăng (mỡ máu tăng) và làm tăng khả năng bị mắc bệnh xơ vữa động mạch ở nữ giới. Nếu bị béo phì, nguy cơ tăng mỡ máu có thể xảy ra. Thật vậy, các nhà nghiên cứu phân tích, trọng lượng cơ thể dư thừa sẽ làm tăng hàm lượng cholesterol trong máu, đặc biệt, các chất béo thường hay xuất hiện tập trung ở vùng bụng thay vì ở phần ngực hay hông, đùi. Bên cạnh đó, stress (căng thẳng thần kinh) là một trong các nguyên nhân gây ra rất nhiều bệnh, trong đó có bệnh tăng mỡ máu. Ngoài ra, ít vận động, uống nhiều rượu, bia, hút thuốc, mắc một số bệnh tiểu đường, tăng huyết áp hoặc thiểu năng tuyến giáp có thể khiến lượng mỡ trong máu tăng cao.

Người cao tuổi khi tăng mỡ máu sẽ có một vài triệu chứng: hoa mắt, chóng mặt, đau ngực, đau đầu, nhịp tim nhanh, thở gấp

Triệu chứng

Bệnh tăng mỡ máu hầu như chỉ được phát hiện một cách tình cờ nhân khám bệnh hoặc khám sức khỏe định kỳ. Ở những người trẻ, các dấu hiệu của bệnh thường khá thầm kín, khó có thể nhận biết được, đối với người cao tuổi khi tăng mỡ máu sẽ có một vài triệu chứng rõ ràng hơn bởi họ thường mắc thêm một số bệnh khác và sức khỏe đã giảm đáng kể. Vì vậy, có thể xuất hiện một số biểu hiện như: hoa mắt, chóng mặt, đau ngực, đau đầu, nhịp tim nhanh, thở gấp gáp. Khi tăng mỡ máu kéo dài gây xơ vữa động mạch, có thể xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm khi lòng mạch bị hẹp hoặc mảng xơ vữa bong ra gây tắc mạch.

Biến chứng

Mỡ máu cao là một loại bệnh không gây tử vong ngay trong thời gian ngắn, nếu mỡ máu tăng cao kéo dài sẽ gây nên nhiều biến chứng, thậm chí biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là biến chứng về hệ tim mạch, nếu không phát hiện sớm, điều trị và dự phòng tốt. Bởi vì, mỡ máu tăng cao sẽ lắng đọng vào trong lòng mạch máu (động mạch), tạo ra các mảng xơ vữa làm hẹp lòng động mạch cản trở sự lưu thông hoặc tắc nghẽn mạch máu, đặc biệt là mạch máu nuôi tim (động mạch vành), mạch máu nuôi não (mạch máu não). Nếu mảng xơ vữa dày lên sẽ làm tắc mạch máu hoặc làm vỡ mạch máu. Nếu mảng xơ vữa bị bong ra đi theo dòng máu đến cơ quan nào mạch máu nhỏ sẽ gây tắc mạch máu (nhồi máu cơ tim, nhồi máu não) gây nên các tai biến, nếu không kịp thời cấp cứu có thể tử vong hoặc nếu qua khỏi cơn nguy kịch (tai biến mạch máu não) sẽ để lại di chứng nặng nề (liệt, rối loạn tâm thần…). Ngoài ra, mỡ máu tăng cao còn có thể gây tắc mạch ở ruột gây hoại tử ruột, ở chi gây tắc mạch máu chi gây đau đớn, hoại tử hoặc gây viêm tụy, bệnh lý tiểu đường týp 2, tê chân, bệnh gan nhiễm mỡ…

Nguyên tắc điều trị

Cần được khám bệnh để được xác định cụ thể và được điều trị đúng, sớm. Người bệnh không nên tự đoán bệnh hoặc nghe theo người không có chuyên môn về y học, chỉ bắt mạch đã cho rằng bị tăng mỡ máu và dùng thuốc không rõ nguồn gốc sẽ rất nguy hiểm.

Phòng mỡ máu tăng cao

Để hạn chế mỡ máu cao, mọi người, đặc biệt người cao tuổi, cần có chế độ ăn uống và sinh hoạt hợp lý, nên hạn chế ăn các loại thức ăn có chứa các chất béo và cholesterol như: bơ, sữa toàn phần, thịt xông khói, dầu dừa, dầu quả cây cọ, các phủ tạng động vật, da gà, da vịt, da ngỗng, các loại thịt đỏ, tôm và mỡ, lòng động vật. Hạn chế dùng các loại thực phẩm có chứa transfat (các loại chiên rán, nhất là chiên rán với loại dầu, mỡ đã sử dụng nhiều lần như quẩy, thịt rán, mì ăn liền). Nếu bị béo phì, nên giảm béo một cách từ từ, không nóng vội, không dùng các loại dược phẩm, thuốc nam, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, chưa được phép của nhà chức trách. Hạn chế hoặc bỏ rượu , bia khi đã tăng mỡ máu.

Lời khuyên của thầy thuốc

Cần vận động cơ thể thường xuyên và đúng bài bản, ví dụ như tập thể dục buổi sáng, chơi các môn thể thao nhẹ hoặc đi bộ. Đi bộ nên thực hiện khoảng 60 phút hàng ngày, chia làm 3 – 4 lần, mỗi lần từ 15 – 20 phút, không nên đi bộ một lúc 60 phút, không đi bộ vào lúc trời nắng hoặc mưa, lạnh. Nên đi bộ quanh bờ hồ, đường mát mẻ không có xe ô tô, xe máy đi qua là tốt nhất. Ngoài ra, người cao tuổi cần đi khám bệnh định kỳ để biết được tình trạng mỡ máu của mình, trên cơ sở đó sẽ được bác sĩ khám bệnh điều chỉnh liều lượng sử dụng thuốc giảm mỡ máu hợp lý.

Đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thời đại ngày nay với tốc độ phát triển nhanh đến chóng mặt.

Biến chứng thường gặp ở bệnh này là loét bàn chân có diễn biến rất phức tạp, nếu nặng có thể dẫn đến nguy cơ bị đoạn chi, thậm chí tử vong do nhiễm trùng.

Không chỉ để lại hậu quả nặng nề về mặt tâm lý, người bệnh sau khi bị đoạn chi còn trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Có năm mức độ tổn thương loét bàn chân do bệnh đái tháo đường theo phân độ của Wagner: (0) Không có tổn thương loét, có thể có biến dạng ngón hoặc viêm mô tế bào; (1) Loét nông bề mặt, một phần hoặc toàn bộ chiều dày da; (2) Loét lan rộng tới dây chằng, gân, bao khớp nhưng chưa có apxe hoặc viêm xương; (3) Loét sâu với tổn thương apxe, viêm xương hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn; (4) Hoại tử khu trú vùng trước bàn chân hoặc gót; (5) Hoại tử lan rộng toàn bộ bàn chân.

Biến chứng loét bàn chân đái tháo đường thường xảy ra ở mu bàn chân, ngón cái do đi giày dép chật. Các vết loét ban đầu chỉ là những vết xước nhỏ hoặc phồng da, nhưng do không được phát hiện kịp thời nên lâu lành, lan rộng và nếu không được chăm sóc đúng cách sẽ dẫn đến nhiễm trùng, có thể gây hoại tử.

Vết loét khó lành là do các dây thần kinh cảm giác ngoại biên dẫn máu đến nuôi chân và bàn chân gần như bị tắc, vết loét không được cung cấp đủ chất dinh dưỡng và oxy, không có đủ các tế bào máu để tấn công vi khuẩn và các tế bào chết cũng không được loại bỏ kịp thời khiến vết thương rất dễ bị nhiễm trùng lan rộng và khó lành. Đoạn chi là biện pháp cuối cùng để duy trì sự sống cho bệnh nhân.

Các dây thần kinh này có thể bị tắc ở các đoạn cẳng chân hoặc cao hơn như ở đùi, nên một số trường hợp tuy chỉ bị nhiễm trùng bàn chân nhưng lại cần đoạn chi đến trên đầu gối.

Có đến 15 – 35% người bệnh đái tháo đường sẽ bị loét bàn chân ở bất kỳ thời điểm nào trong cuộc đời và trong số này có 10 – 30% bị đoạn chi. Tỷ lệ tử vong ngay sau đoạn chi có thể lên đến 23% và số người có thể duy trì sự sống năm năm sau đoạn chi cũng chỉ chiếm nửa số còn lại (khoảng 40%).

Phát hiện sớm và chữa trị kịp thời có thể giúp ngăn ngừa những tổn hại lâu dài, ngăn ngừa bị đoạn chi tới 85%. Để phát hiện sớm những tổn thương ở bàn chân, người bệnh đái tháo đường nên:

Kiểm tra bàn chân hằng ngày. Tập thói quen kiểm tra bàn chân ít nhất một lần trong ngày. Cần quan sát kỹ các vết nứt trên da, các vết phỏng rộp, vết thâm, các nốt chai chân và những chỗ đau trên da.

Cắt móng chân mỗi tuần hoặc khi thấy móng ra dài. Nên cắt tỉa móng chân theo đường vòng của ngón, không lấy khóe cũng như tự cắt các vết chai ở chân.

Giữ cho mạch máu được lưu thông. Luôn giữ chân ở tư thế ngang khi ngồi. Không đi vớ và giày dép chật, không đi chân đất. Tập cử động các ngón chân khoảng 5-10 phút vài lần trong ngày. Đi bộ, bơi lội hoặc đạp xe là những bài tập thể dục tốt và dễ giúp bàn chân vận động, cải thiện lưu thông mạch máu.

Vệ sinh chân hằng ngày. Luôn rửa sạch chân với nước ấm và xà phòng trung tính, nhưng không nên ngâm chân trong nước quá lâu. Sau khi rửa chân, dùng khăn bông mềm thấm khô, đặc biệt là các kẽ ngón chân.

Theo Doanh nhân cuối tuần

Chuyện đau lưng, mỏi gối, loãng xương… giờ không còn là nỗi phiền toái chỉ của riêng người già nữa

Do thỉnh thoảng vẫn lên võ đường luyện tập, anh T.V.G (25 tuổi) cứ ngỡ cơn đau dai dẳng ở lưng mình là do một chấn thương thể thao thông thường nào đó. Tuy nhiên, trong một lần bị đau dữ dội suốt 2 tuần, anh đi khám và bất ngờ biết rằng một đốt sống lưng của mình đã có dấu hiệu xẹp.

Bệnh lý đa dạng

Nguyên nhân ban đầu có thể là chấn thương thật nhưng không quá nặng nên G. vẫn sinh hoạt bình thường. Thế nhưng, sau này, anh kiếm được việc làm ở một quán cà phê, thường xuyên đứng rất lâu trong tư thế cúi người pha chế nên bắt đầu đau lại. Cuộc sống sinh viên thiếu thốn nhiều thứ, ăn thiếu chất cũng khiến anh thiếu canxi khá nặng. Tất cả “cộng dồn” lại thành cơn đau hành hạ bệnh nhân.

Mới 27 tuổi đã phải chịu đựng cảm giác thường xuyên nhức mỏi ở vai gáy, lưng, đầu gối khá lâu, chị V.T.T.A nghĩ là do ngồi một chỗ nhiều nên không chú ý lắm. Trong một lần đưa mẹ đi khám bệnh ở Bệnh viện (BV) ĐH Y Dược (TP HCM), chị tiện thể kiểm tra sức khỏe thì bị chẩn đoán loãng xương. “Tôi tưởng chỉ có người ở tuổi mẹ mình mới bị chứ!” – chị chia sẻ trên mạng xã hội.

Sau khi đi khám, xét nghiệm ở nhiều nơi, A. tình cờ được một nữ bác sĩ (BS) phát hiện ra vấn đề khi biết chị đã ăn kiêng kham khổ suốt 2 năm với quyết tâm lấy lại vóc dáng vì thừa cân. Mỗi bữa ăn, chị không động đũa vào chút thịt, cá nào, chỉ dùng ít cơm với rau luộc hoặc xào thật lạt cùng thật nhiều nước ép. Lý do chị vẫn chưa xuống cân được là nhiều khi đói quá nên… ăn thêm đồ ngọt.

Dùng thức ăn nhanh, làm việc lâu trước máy tính… là những nguyên nhân khiến giới trẻ dễ mắc các bệnh về xương khớpẢnh: HOÀNG TRIỀU

Khi bị xác định loãng xương, chị A. đã mua canxi về uống bổ sung. Dù vậy, chế độ ăn thiếu protein, việc che kín cơ thể khi ra đường vì sợ nắng đen da, công việc chủ yếu chỉ ngồi trước máy tính, không vận động… khiến những viên canxi chị uống vào cũng như không. Bởi lẽ, muốn canxi được hấp thụ thì cần có chế độ vận động hợp lý, chế độ ăn đủ protein và vitamin D được tổng hợp khi cơ thể tiếp xúc với nắng. Cộng với một số vấn đề về chuyển hóa không được tốt, chị đã bị loãng xương dù độ tuổi còn rất trẻ.

BS chuyên khoa II Vương Hữu Định, Trưởng Khoa Chấn thương Chỉnh hình BV Đa khoa Vạn Hạnh (TP HCM), cho biết ông gặp khá nhiều người trẻ tuổi đến khám vì các bệnh lý xương khớp (nhiều nhất là gút), bệnh do chấn thương không được xử lý đúng và nhóm bệnh do công việc văn phòng. “Đáng chú ý nhất là gút. Chế độ dinh dưỡng nhiều protein và lạm dụng bia, rượu rõ ràng là những yếu tố tác động lớn, bên cạnh đó còn do rối loạn chuyển hóa protein mà nguyên nhân cụ thể vẫn chưa rõ ràng” – BS Định lưu ý.

Theo TS-BS Nguyễn Tiến Lý, Phó Giám đốc BV Chỉnh hình và Phục hồi chức năng TP HCM, ông cũng gặp khá nhiều bệnh nhân trẻ mắc các bệnh lý về xương khớp tưởng đâu chỉ làm khổ người già. Trong đó, phải kể đến nhóm bệnh cột sống thắt lưng, cột sống cổ, thoái hóa xương khớp sớm.

Nhiều yếu tố tác động

Theo BS Lý, nhiều người cho rằng dễ mắc bệnh xương khớp là do ăn thiếu canxi, thiếu vận động nhưng thực tế, nguyên nhân khiến hệ xương khớp “trục trặc sớm” lại gồm nhiều yếu tố phức tạp hơn. Về chế độ ăn, thực phẩm mặn quá hay ngọt quá (thường gặp trong các suất ăn nhanh) làm rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến xương khớp. Ít uống nước, ít ăn rau cũng tác hại không kém. Ngoài ra, ai hay thức khuya, dậy muộn khiến nhịp sinh học bị tác động thì xương khớp cũng khó khỏe mạnh chứ không riêng gì người ít vận động.

BS Định lưu ý nhóm người thường xuyên tiếp xúc máy tính cũng dễ bị đau lưng, đau cột sống, hội chứng ống cổ tay (phổ biến nhất ở bên tay dùng chuột)… Ngồi mãi một tư thế thì một số vùng cơ thể, chẳng hạn lưng, bị thiếu máu tưới, thiếu ôxy, gây viêm cơ, sưng đau. Người bị đau lại hay ngồi nhiều, kém vận động và thế là nhiều trường hợp cứ như cái vòng luẩn quẩn.

Các BS khuyên rằng nếu những căn bệnh này tìm đến bạn quá sớm, nhất là nhóm ở độ tuổi 20-30, thì nên giải quyết ngay. Một khi đã mắc các bệnh này từ trẻ mà không can thiệp đúng, để bệnh càng leo thang theo tuổi đời thì chất lượng sống của bệnh nhân từ lứa tuổi trung niên trở lên sẽ giảm đáng kể.

Ngồi một chỗ cũng cần nghỉ ngơi

Theo BS Vương Hữu Định, nhóm người làm việc văn phòng dù ngồi một chỗ cũng nên có thời gian nghỉ ngơi sau những phút căng thẳng vì dán mắt trên màn hình vi tính. Tốt nhất là cứ sau 1 giờ làm việc nên có 5 phút thư giãn. Trong 5 phút này, hãy ngả lưng ra sau, ưỡn bụng để giúp tăng tuần hoàn ở vùng lưng, đồng thời vận động nhẹ nhàng tay, chân…

Theo SKDS

Gan nhiễm mỡ còn được gọi là thoái hóa mỡ gan do sự tích lũy chất béo trong gan vượt quá 5% trọng lượng của gan hoặc thấy nhiều hơn 5% số tế bào gan chứa các hạt mỡ.

Gan nhiễm mỡ còn được gọi là thoái hóa mỡ gan do sự tích lũy chất béo trong gan vượt quá 5% trọng lượng của gan hoặc thấy nhiều hơn 5% số tế bào gan chứa các hạt mỡ. Gan nhiễm mỡ là một chứng bệnh rất hay gặp trong xã hội hiện đại ngày nay, thậm chí còn gặp ở trẻ em (tuy tỷ lệ thấp). Bệnh nếu không được phát hiện và điều trị sẽ có nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ có thể do uống nhiều rượu (nghiện rượu) hoặc mắc các bệnh về rối loạn chuyển hoá (đái tháo đường) hoặc sử dụng thuốc quá liều (tetracyclin, glucocorticoids, paracetamol) hoặc rối loạn về dinh dưỡng (hấp thu, bài tiết kém), lười vận động cơ thể, béo phì (gặp cả ở trẻ em) hoặc mắc các bệnh về gan (viêm gan virut, sốt rét) hoặc do tác động xấu của tâm lý liên tục gây căng thẳng (stress).

Ngoài ra, các thống kê cũng cho thấy nếu chế độ ăn quá nhiều chất béo, nhiều đường hoặc quá ít chất đạm cũng có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ. Bởi vì gan của một người bình thường chứa khoảng 5g lipid cho mỗi 100g trọng lượng của gan, trong đó khoảng 14% là triglyceride, 64% là phospholipids, 8% cholesterol và 14% là các acid béo tự do.

Trong hầu hết các trường hợp, chất béo ứ đọng chủ yếu ở gan là triglycerides, nhưng trong một số trường hợp, phospholipids chiếm đa số. Vì vậy, nếu các chỉ số về triglycerid hoặc phospholipids vượt quá chỉ số bình thường, rất có khả năng dẫn đến gan nhiễm mỡ.

Hậu quả của gan nhiễm mỡ

Hậu quả đáng lo ngại nhất của gan nhiễm mỡ là xơ gan. Những trường hợp gan nhiễm mỡ không kèm viêm gan thường có một giai đoạn lâm sàng lành tính từ 10-15 năm, sau đó mới có thể xơ gan. Trong khi đó, ở người có tiền sử mắc bệnh viêm gan (viêm gan virut, sốt rét) có đến 25% số người gan nhiễm mỡ sẽ tiến triển đến xơ gan, thậm chí là ung thư gan với thời gian nhanh hơn.

Gan nhiễm mỡ có biểu hiện gì?

Triệu chứng của gan nhiễm mỡ rất nghèo nàn, hầu như không có dấu hiệu gì đáng lưu ý. Chỉ có một vài bệnh nhân cảm thấy hơi mệt mỏi và suy nhược hoặc có cảm giác hơi tưng tức ở vùng dưới sườn bên phải hoặc vùng thượng vị lệch sang phải. Do vậy, bệnh thường được phát hiện một cách tình cờ sau một xét nghiệm máu thường quy hoặc xác định bởi một bệnh khác thấy men gan SGOT (serum glutamic oxaloacetic transaminase), SGPT (serum glutamic pyruvic transaminase), GGT (gamma glutamyl transpeptidase) tăng cao hoặc sau khi được siêu âm gan thấy gan nhiễm mỡ.

Điều trị và phòng ngừa bệnh

Gan nhiễm mỡ do tích lũy quá nhiều lượng mỡ ở gan, do vậy việc điều trị cần phải giải quyết theo nguyên nhân. Các loại thuốc đặc hiệu dùng để điều trị gan nhiễm mỡ hiện nay chưa có nhiều, vì vậy, việc dùng thuốc để điều trị không đơn giản, do đó nên dùng thuốc gì cần có chỉ định của bác sĩ, người bệnh không tự mua thuốc để điều trị, làm như vậy bệnh không những không khỏi mà còn có thể ảnh hưởng đến gan (vì gan đang mang bệnh) khiến bệnh trầm trọng thêm.

Việc phòng gan nhiễm mỡ là hết sức cần thiết. Nếu bị thừa cân, béo phì nên áp dụng chế độ ăn hợp lý, giảm đường, mỡ, giảm các loại thực phẩm giàu cholesterol và triglycerid (phủ tạng, lòng đỏ trứng, thịt đỏ), da (gà, vịt, ngỗng, ngan). Hạn chế dùng mỡ động vật (trừ dầu cá), hạn chế ăn lòng động vật (lợn, gà, trâu, bò), thay vào đó là dùng dầu thực vật như dầu mè, dầu lạc, đậu nành… Tăng cường ăn cá vào các bữa ăn chính (mỗi tuần có khoảng từ 2 – 3 ngày ăn cá thay cho ăn thịt). Hạn chế hoặc bỏ rượu, bia.

Tăng cường ăn các loại thực phẩm có tác dụng giảm mỡ máu như tỏi ta, giá đỗ, cà chua chín và ăn nhiều rau trong các bữa ăn chính, tráng miệng bằng các loại quả có nhiều vitamin như cam, quýt, xoài, đu đủ, thanh long… Cần tăng cường vận động cơ thể với mọi hình thức khác nhau tùy theo điều kiện của từng người như chơi thể thao (cầu lông, tenis, bóng bàn), bơi, đi bộ, tập thể dục dưỡng sinh,… Cần có giấc ngủ tốt để cho tinh thần luôn thoải mái giúp cơ thể điều hòa, chuyển hóa nhịp nhàng. Nên khám bệnh định kỳ để biết tình trạng sức khỏe của bản thân và phát hiện điều trị bệnh nếu có.

Theo songkhoeplus