Nhiều nguyên nhân

Theo BS Nguyễn Trường Trúc Lâm, Phó khoa Ngoại tiêu hóa, BV Chợ Rẫy TPHCM, tắc ruột là từ dùng miêu tả khi dịch tiêu hóa, thức ăn… trong ruột bị ứ lại, không đưa được ra hậu môn. Tắc ruột gây ra bởi hai nguyên nhân chính: tắc do liệt ruột (nội khoa) và tắc ruột cơ học.

Tắc do liệt ruột hay gặp ở BN bị chấn thương tủy sống sau tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông. Tình trạng rối loạn điện giải, ăn uống kém cũng có thể gây liệt ruột. Ngoài ra, liệt ruột còn xảy ra ở các BN bị biến chứng của bệnh lý ngoại khoa, viêm phúc mạc, thủng dạ dày, viêm ruột thừa.

Tắc ruột do nguyên nhân cơ học hay gặp ở trẻ em bị phân su bít lòng ruột, người già bị bã thức ăn, u phân gây tắc nghẽn do nhai không kỹ.

Tắc ruột cơ học còn có thể do BN có khối u ở thành ruột, ung thư đại trực tràng, ruột non, hoặc bị bệnh lý mạn tính ở thành ruột.

BV Chợ Rẫy còn ghi nhận một số BN bị tắc ruột cơ học do dây chằng chẹn vào thành ruột, thoát vị bẹn, hoặc ruột bị hoại tử bởi mạch máu mạc treo ruột bị tắc.

Khi bị tắc ruột, tùy từng vị trí, nguyên nhân, thời gian tắc và cơ địa mà BN sẽ có biểu hiện khác nhau.

Đau bụng là một biểu hiện của bệnh tắc ruột. BN bị tắc ruột có kiểu đau rất điển hình, thường đau từng cơn, mỗi cơn khoảng 30 giây, thời gian giữa các cơn cách nhau từ vài phút tới 30 phút.

“Nếu tắc ở ruột non, khoảng cách giữa các cơn đau khoảng vài phút, còn tắc ở ruột già, đại tràng, thời gian giữa các cơn đau từ 15 – 30 phút”, BS Lâm nói. Người bị tắc ruột có thể bị nôn ói và bí trung, đại tiện (không xì hơi, không đi cầu được). Nếu tắc ở vị trí trên cao (phần ruột non) BN sẽ nôn nhiều, còn vị trí tắc xảy ra ở đại tràng thì BN nôn ít hơn.

Khi khám, về mặt lâm sàng, bác sĩ thấy bụng BN chướng do ứ dịch, thức ăn. Ở BN gầy còn thấy quai ruột nổi lên, đặt bàn tay lên có dấu hiệu như rắn bò vì ruột tăng nhu động. Kiểm tra các BN tắc ruột, 60 – 70% được phát hiện có vết mổ cũ ở bụng.

Tắc ruột dễ xảy ra với những người từng bị phẫu thuật ổ bụng. Ảnh minh họa: internet

Điều trị: Vừa cấp bách, vừa… trì hoãn

BS Lâm cho biết, tắc ruột là bệnh cần điều trị cấp cứu nhưng có trì hoãn, phải kết hợp cả nội và ngoại khoa.

Điều đó có nghĩa khi chẩn đoán tắc ruột, BN cần được xử trí nội khoa trước: bồi hoàn nước điện giải, sử dụng kháng sinh chống nhiễm trùng. Sau đó, BN sẽ được theo dõi hai-ba giờ, trong trường hợp không đáp ứng mới can thiệp ngoại khoa.

Việc điều trị nội khoa ban đầu hết sức quan trọng, giúp BN đủ điều kiện trải qua ca mổ. Bỏ qua bước này, đưa BN vào phẫu thuật ngay, người bệnh có thể sốc và tử vong.

Đối với can thiệp ngoại khoa, nếu người bệnh bị dính ruột thì sẽ gỡ dính. Tắc ruột do ung thư, u bã, bác sĩ sẽ lấy thức ăn, cắt u. Với trường hợp bị thoát vị bẹn, BN cần giải phóng quai ruột…

“Với những người bị dính ruột sau phẫu thuật, khả năng tái phát rất cao. Chúng tôi từng điều trị cho một số BN bị dính ruột tới 20 lần. Các trường hợp như vậy không chỉ mệt mỏi về sức khỏe, tinh thần mà ảnh hưởng nghiêm trọng tới kinh tế, chất lượng sống”, BS Lâm chia sẻ.

Những trường hợp can thiệp phẫu thuật ổ bụng, cần vận động sớm. Tuy vậy, một số BN dù được phẫu thuật theo đúng quy trình rất cẩn thận, sau mổ đi lại sớm, ăn uống sớm vẫn xảy ra dính ruột. Bởi vậy, chúng ta cần hiểu, tất cả các biện pháp phòng tránh chỉ có tính chất hạn chế, bệnh lý tắc ruột còn phụ thuộc vào cơ địa từng người.

Tại BV Chợ Rẫy, BN tắc ruột do dính sau phẫu thuật chiếm phần lớn, tắc ruột do các nguyên nhân khác chiếm 30 – 40%.

Theo Trâm Anh – Phụ nữ TPHCM