Một bộ môn mới của nghiên cứu khoa học đang cho thấy những lợi ích của việc ngủ trưa, và cách một giấc ngủ trưa có thể tái tạo cơ thể và tâm trí.
Khi bạn bắt đầu rơi vào tình trạng buồn ngủ rũ rượi vào giữa ngày, điều này sẽ phá hủy sự tập trung và tỉnh táo, tiến sĩ Carl Bazil (Đại học Columbia, Mỹ) cho biết.

Vì sao chỉ nên ngủ trưa khoảng 25 đến 30 phút?

Một giấc ngủ ngắn buổi trưa sẽ giúp bạn cảm thấy được phục hồi, tỉnh táo và chú ý hơn. Theo Tổ chức National Sleep của Mỹ, một nghiên cứu của NASA về các phi công quân sự và phi hành gia đã phát hiện ra rằng một giấc ngủ ngắn 40 phút đã cải thiện hiệu suất 34% và cải thiện sự tỉnh táo bằng một con số khổng lồ 100%, theo Reader’s Digest.

Ngủ trưa giúp ghi nhớ

Cùng với sự tăng cường chức năng thần kinh, giấc ngủ trưa giúp tăng cường khả năng lưu giữ thông tin đã học. Elizabeth Napevitt, một nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm về giấc ngủ và nhận thức tại Đại học California (Mỹ), cho biết: Trong khi ngủ, các vùng não liên quan đến việc thu thập thông tin vào bộ nhớ có thể được kích hoạt lại.

Một nghiên cứu của Đức cho thấy các đối tượng có khả năng nhớ lại các cặp từ ngẫu nhiên mà họ đã học được gấp 5 lần nếu họ ngủ trưa.

Ngủ trưa cải thiện sức khỏe tim

Giấc ngủ không chỉ tốt cho não, nó còn giúp ích cho trái tim nữa. Giấc ngủ được gọi là kỳ nghỉ của tim mạch vì trong khi ngủ sâu kể cả ngủ trưa, có một sự nghỉ ngơi tổng thể về hoạt động tim mạch, ông McDevitt (Đại học California, Mỹ) nói. Thay vào đó, hệ thống giao cảm, gồm phản ứng nghỉ ngơi và tiêu hóa, chiếm lĩnh.

Một nghiên cứu trên nam giới ở Hy Lạp cho thấy những người thường xuyên ngủ trưa có nguy cơ tử vong vì bệnh tim thấp hơn 37%. Thiếu ngủ cũng có thể dẫn đến nguy cơ mắc bệnh tim, do đó giấc ngủ trưa vô cùng có lợi, theo Reader’s Digest.

Ngủ trưa giúp giảm căng thẳng

Buồn ngủ cũng có liên quan đến tăng huyết áp và mức độ hoóc môn căng thẳng cao hơn, do đó dùng giấc ngủ trưa để giảm căng thẳng là rất tốt cho cơ thể.

Một nghiên cứu khác từ Hy Lạp cho thấy những người ngủ trưa có huyết áp thấp hơn so với những người không ngủ. Giấc ngủ trưa làm giảm lượng hoóc môn căng thẳng trong cơ thể, giảm căng thẳng và giảm nguy cơ mắc bệnh tim, ông Richard Shane, tiến sĩ, chuyên gia về giấc ngủ ở New West Physicians, Mỹ, cho biết.

Ngủ trưa giúp giảm cân

Xuất phát từ nhịp sinh học tự nhiên, vào thời điểm xế chiều, bạn sẽ cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi và muốn nạp năng lượng. Nhưng nếu ngủ trưa, bạn có thể giúp loại bỏ cảm giác thèm ăn dẫn đến tiêu thụ thực phẩm không lành mạnh, và do đó, giúp giảm cân.

Theo ông McDevitt, có một số bằng chứng cho thấy việc ngủ trưa tác động đến hai loại hoóc môn chuyển hóa có tác dụng điều chỉnh cơn đói và sự thèm ăn. Từ quan điểm này, ngủ trưa là một lựa chọn lành mạnh hơn để chống lại cơn buồn ngủ và thèm ăn vặt.

Ngủ trưa giúp cải thiện tâm trạng

Khi có một giấc ngủ kém, sẽ tạo ra sự mất cân bằng nội tiết tố thần kinh, gây cảm giác mệt mỏi và khó chịu. Ngủ trưa giúp khôi phục hệ thống thần kinh trở lại mức bình. Nhưng để không bị khó chịu khi thức dậy, hãy thử một giấc ngủ ngắn chỉ từ 20 – 30 phút, Trường Y khoa Harvard đề nghị, theo Reader’s Digest.

Ngủ trưa làm tăng cường hệ miễn dịch

Một lợi ích khác của ngủ trưa là giúp cơ thể tránh khỏi vi trùng xâm nhập. Mất ngủ làm suy yếu chức năng miễn dịch và ngủ trưa có thể giúp khôi phục chức năng miễn dịch sau khi thiếu ngủ.

Một nghiên cứu cho thấy số lượng bạch cầu bị tăng sau một đêm thiếu ngủ, được phục hồi sau một đêm ngủ đủ 8 tiếng kèm theo một giấc ngủ trưa. Chỉ có giấc ngủ ban đêm, nhưng không ngủ trưa thì không cho thấy hiệu ứng này. Giấc ngủ trưa còn giúp tái tạo da và mô, giúp trẻ hơn, theo Reader’s Digest.

Ngủ trưa cải thiện hiệu suất tập luyện

Ngủ trưa có thể giúp tăng cường khả năng tập luyện hoặc các kỹ năng vận động tinh tế như chơi piano. Hệ thống vận động có thể trở nên mệt mỏi do sử dụng quá mức, dẫn đến hiệu suất chậm hơn hoặc kém chính xác hơn. Ngủ trưa có thể giúp giảm bớt sự mệt mỏi, giúp khôi phục tốc độ và độ chính xác.

Nên ngủ trước hay sau khi vận động?

Hóa ra, cả hai đều có lợi. Nồng độ hoóc môn tăng trưởng tăng đột biến trong khi ngủ, cho thấy đây là thời cơ thích hợp để cơ bắp và mô liên kết tự tái tạo. Vì vậy, một giấc ngủ ngắn sau khi tập luyện thể chất có thể giúp bắt đầu quá trình tái tạo cơ bắp.

Ngủ trưa tăng cường sự nhạy bén

Khi cần ngủ, các giác quan cảm thấy mệt mỏi, nhưng một giấc ngủ trưa có thể giúp chúng nghỉ ngơi. Điều này có thể đặc biệt hữu ích cho các kỹ năng nhận thức, như bác sĩ X-quang phát hiện khối u trong hình ảnh, hoặc như một nhạc sĩ có thể phân biệt giữa các âm thanh tương tự nhau.

Ngủ trưa tăng cường sự sáng tạo

Ngủ trưa không chỉ tăng hiệu suất mà còn có thể thúc đẩy sự sáng tạo.

Trong khi ngủ, đặc biệt là ngủ trưa, bộ não được khởi động lại và được dọn đi những thứ lộn xộn. Điều này có thể giúp giải thích tại sao khi ngủ, dù chỉ vài phút, bạn đột nhiên có giải pháp và ý tưởng mới.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy bán cầu não phải, liên quan đến sự sáng tạo, đã hoạt động trong những giấc ngủ trưa. Tiến sĩ Shane nói rằng những giấc ngủ trưa dài hơn, cho phép cơ thể bước vào giai đoạn của giấc ngủ khi não hoạt động tích cực và xuất hiện giấc mơ, đã giúp thực hiện các bài kiểm tra giải quyết vấn đề sáng tạo

Giấc ngủ rất quan trọng tuy nhiên nhiều người hiện gặp phải chứng mất ngủ làm ảnh hưởng cuộc sống.

Thực tế nhiều người chưa xem trọng, hơn thế là còn có quan niệm sai lầm về giấc ngủ và việc mất ngủ.
Mất ngủ và những triệu chứng cần biết

Mất ngủ là tình trạng nhiều người gặp phải hiện nay, đặc biệt không chỉ ở người già mà một số người trung niên, trẻ tuổi cũng gặp khó khăn trong việc đi vào “giấc nồng”.

Hoài Thương (nhân viên Ngân Hàng) chia sẻ: “Tối 11 giờ tôi tắt đèn đi ngủ nhưng trằn trọc mãi đến 2 giờ sáng vẫn không ngủ được. Một tuần thì hết 3,4 ngày như thế. Có những sáng đi làm mệt mỏi nên công việc không mấy hiệu quả.”

Minh Đạt (sinh viên) cũng gặp tình trạng tương tự : “Mình thường xuyên ngủ rất trễ vì khó đi vào giấc ngủ dù đi ngủ từ sớm. Hầu như đêm nào cũng bật dậy, bấm điện thoại đến khi nào ngủ quên thì thôi.”

Bệnh mất ngủ được chia thành hai loại làmất ngủ ngắn hạnvàmất ngủ kéo dài. Những biểu hiện thường thấy khi mất ngủ là người bệnh khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, không yên giấc, thường hay tỉnh dậy nhiều lần khi ngủ, khi đã dậy thì khó ngủ lại được, ngủ dậy cảm thấy cơ thể mệt mỏi, tinh thần uể oải, đau đầu….

Khác nhau về biểu hiện, thời gian nhưng nhiều người thừa nhận mình có bị mất ngủ. Tuy vậy không phải ai cũng quan tâm đến việc chữa trị và nhất là không biết rằng giấc ngủ rất quan trọng đến sức khỏe con người.

Tầm quan trọng của giấc ngủ

Tiến sĩ y khoa, diễn giả Lương Lễ Hoàng cho biết, một trung tâm nghiên cứu hạng nhất thế giới kết luận cơ thể không hề nghỉ trong giấc ngủ.

Trong lúc thức hệ thần kinh, nội tiết, hệ biến dưỡng… hoạt động. Do đó, các chức năng phục hồi bị phân tán, không tập trung. Còn khi ngủ thì nhiều chức năng sẽ “tắt máy”, tiến trình phục hồi mới được thực hiện đúng sức của nó và hoạt động mạnh hơn lúc thức từ 6 đến 10 lần.

“Một bệnh nhân viêm gan ngủ được thì lượng kháng thể được tổng hợp nhiều hơn. Tổ chức Y tế thế giới cho rằng trong điều trị ung thư quan trọng nhất là làm sao cho người ta ngủ được và khi thức dậy thấy lạc quan.

Chúng ta mất 1/3 cuộc đời cho giấc ngủ và giấc ngủ không hề có ý nghĩa thụ động. Khoảng quan trọng nhất thì người ta lại lơ là với nó nhất.”- bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Nhiều người để ngủ được đã sử dụng thuốc ngủ, số đông “ưu ái” thuốc ngủ thảo dược vì cho rằng ít tác dụng phụ hơn thuốc Tây y.

Tuy nhiên, Ttến sĩ Lê Lưỡng Hoàng cho biết: “Dùng thuốc an thần, dù hóa chất tổng hợp hay hoạt chất thiên nhiên thì chỉ là biện pháp “mua” giấc ngủ tạm bợ. Viên thuốc ngủ không phải thuốc trị bệnh theo căn nguyên chỉ là trị triệu chứng.”

Số người bị tai biến mạch máu có dùng thuốc ngủ, cao gấp 3 lần những người không dùng. Người trẻ bị đột tử là những người hay sử dụng thuốc an thần.

Sau những công trình nghiên cứu, người ta kết luận rằng thuốc ngủ không giúp được gì cho những người trầm uất mà còn làm họ dễ trầm uất hơn, khiến bệnh tình thêm trăm hình vạn trạng.

Vì thế không nên lạm dụng thuốc ngủ, khi dùng thuốc ngủ phải có liệu pháp, theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ngủ 8 tiếng chưa hẳn tốt

Nhiều thông tin khẳng định ngủ đủ giấc là ngủ đủ 8 tiếng/ngày. Tuy nhiên, bác sĩ Lương Lễ Hoàng lại cho rằng: “Không phải cứ nằm đủ 8 tiếng mới là ngủ đủ. Tùy theo cơ tạng mỗi người, mình phải ngủ đúng với nhịp của mình.

Dù phải ngủ muộn, phải thức sớm, nhưng nếu ngủ dậy trong người thấy sảng khoái, lạc quan thì đó là cơ thể đã ngủ đủ. Sẽ là giấc ngủ tốt nhất nếu có nằm mơ, tỉnh dậy vẫn nhớ mình mơ gì.”

Lời khuyên là mọi người nên ngủ đúng với nhịp sinh học của mình. Nếu ngủ thiếu giấc, cơ thể sẽ mỏi mệt, diễn dịch sai lệch, thiếu năng lượng, dẫn đến hội chứng tiểu đường do ngủ không yên, ở người lớn tuổi sẽ dẫn đến bệnh tiểu đường do tạng yếu.

Còn những người ngủ quá nhiều sẽ thừa năng lượng dẫn đến những “trục trặc” tạo nên stress, tuyến giáp trạng, tuyến thượng thận hoạt động như căng thẳng cũng dẫn đến bị bệnh.

Không phải ngủ trưa là tối sẽ mất ngủ

Người bị mất ngủ thường có xu hướng sợ ngủ trưa vì nghĩ tối không ngủ được. Nhưng đây là điều chỉ đúng ở người lớn tuổi còn lại thì giấc ngủ trưa vẫn rất quan trọng.

“Nên dành 30 phút buổi trưa để ngủ xả hơi. Vì đó được xem là “giấc ngủ phục hồi”, bởi sau 4 tiếng hoạt động liên tục, bộ não cần nghỉ ngơi.

Cho dù không ngủ được thì cũng nhắm mắt nằm yên, thở sâu, loại bỏ mọi suy nghĩ ra khỏi đầu để bộ não nghỉ.

Có nghiên cứu cho thấy lượng kháng thể sản sinh trong giấc ngủ trưa cao gấp ba lần so với giấc ngủ đêm. Tuy nhiên, không nên ngủ sau 3h chiều.”

Bí quyết điều trị mất ngủ tận gốc

Theo BS Lương Lễ Hoàng, để chữa bệnh mất ngủ trước hết và quan trọng nhất là phải truy tìm căn nguyên: “ Muốn ngủ được phải tìm ra chuyện gì làm mình mất ngủ rồi giải quyết chuyện đó. Nhiều khi việc mất ngủ không nằm trong tầm tay thầy thuốc. Có thể mất ngủ vì đau đầu chuyện tiền bạc? giận vợ/chồng? Lo lắng chuyện con cái?… Tìm ra rồi giải quyết thì lúc này không cần phải gõ cửa thầy thuốc nữa.”

Ngoài ra, một số biện pháp như ngồi thiền, châm cứu, thanh lọc cơ thể… cũng chứng minh hiệu quả, giúp người bệnh dễ đi vào giấc ngủ.

BS Hoàng khuyên người bệnh và mọi người nên đúng nhu cầu của mình, không ngủ cứng nhắc, không ngủ thất thường.

Cũng theo bác sĩ để dễ đi vào giấc ngủ và có giấc ngủ ngon hơn thì không nên chơi thể thao sát giờ ngủ, không đi ngủ lúc đói hay quá no, không uống café sau 7 giờ tối, không ăn nhiều phomai, socola vào buổi tối.

Trường hợp ngủ say nhưng tỉnh dậy vẫn thấy mệt có thể đang gặp phải hội chứng mệt mỏi kinh niên, cần bổ sung vitamin và khoáng chất. Những người có công việc phải thức đêm bên cạnh bổ sung khoáng chất nên sắp xếp để giấc ngủ bù, tốt nhất là nên dành thời gian để ngủ trưa.

Giấc ngủ trưa rất cần thiết để khởi động lại hệ thống sinh học, giúp bạn giảm mệt mỏi và khởi đầu lại công việc tốt hơn. Một giấc ngủ trưa đúng cách còn giúp bạn tăng sức sáng tạo, hỗ trợ trí nhớ, giảm thiểu các căn bệnh về tim mạch và tăng tuổi thọ.

Tuy nhiên, trong một nghiên cứu được công bố tại Hội nghị thường niên chuyên sâu về các vấn đề tim mạch của Trường đại học College of Cardiology, Mỹ trước đó đã gây bất ngờ cho tất cả mọi người. Phân tích dữ liệu tổng hợp từ 21 nghiên cứu thói quen nghỉ trưa của hơn 307.237 người, các nhà khoa học đã phát hiện những người dành trên 40 phút để ngủ trưa có nguy cơ cao mắc bệnh béo phì, huyết áp và cholesterol cao.

Khi thời gian ngủ trưa tăng lên 45- 90 phút thì giấc ngủ trưa bắt đầu có hại cho sức khỏe. Ảnh minh họa

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, giấc ngủ 5 phút không mang lại hiệu quả. Giấc ngủ khoảng 10 phút sẽ đánh tan sự mệt mỏi một cách nhanh chóng và mang lại một trí óc minh mẫn ít nhất là trong khoảng 2 tiếng rưỡi.

Nếu giấc ngủ kéo dài 20 – 30 phút sẽ cải thiện đáng kể khả năng làm việc và hiệu quả trong công việc. Tuy nhiên, với thời gian ngủ trưa như vậy sẽ không tránh khỏi cảm giác ngái ngủ sau khi dậy.

Khi thời gian ngủ trưa tăng lên 45- 90 phút thì giấc ngủ trưa bắt đầu có hại cho sức khỏe của bạn, bởi đó là một giấc ngủ sâu nhưng không hoàn thiện.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, giấc ngủ kéo dài 90 phút sẽ gây ra cảm giác khó chịu hơn cả lúc chưa ngủ. Bởi, lúc đó, nếu bị đánh thức hay buộc phải thức dậy, con người sẽ cảm thấy nhức đầu, mệt mỏi, đờ đẫn…do các cơ quan trong cơ thể chưa sẵn sàng làm việc lại.

Ngủ trưa quá nhiều là thói quen có hại cho sức khỏe, ảnh hưởng xấu tới cơ thể. Ảnh minh họa

Như vậy, ngủ trưa đúng cách mới có lợi cho sức khỏe. Một giấc ngủ trưa tuyệt vời là khoảng từ 20 – 30 phút sẽ giúp giảm cảm giác buồn ngủ, tinh thần sảng khoái, cảm thấy năng lượng phục hồi nhanh chóng và có thể tỉnh táo bắt tay vào công việc ngay.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học cho thấy, giấc ngủ trưa ngắn giúp mọi người làm việc có hiệu quả hơn. Một giấc ngủ trưa ngắn làm giảm nguy cơ bệnh tim. Những người có một giấc ngủ trưa ngắn ít nhất 3 lần/tuần giảm 37% nguy cơ chết vì bệnh tim. Và nếu cơ thể có một giấc ngủ trưa mỗi ngày sẽ giảm 64% nguy cơ chết vì bệnh tim.

Ngủ trưa không đúng cách có thể khiến bạn đau đầu, mệt mỏi.

Ngủ tại bàn làm việc

Nhiều nhân viên văn phòng vì không có chỗ nghỉ trưa nên thường ngủ gục ngay tại bàn làm việc. Tuy nhiên, đây cũng chính là nguyên nhân khiến bạn bị đau đầu, vì khi ngủ nhịp tim chậm lại, lượng máu cung cấp tới các cơ quan giảm xuống, kể cả não cũng vậy. Càng nghiêm trọng hơn khi bạn ngủ với tư thế ngồi, cho nên nhiều người thường cảm thấy đau đầu, ù tai, tê tay chân sau khi thức dậy.

Môi trường xung quanh không tốt cho giấc ngủ

Nhiều người thường ngủ trưa mà không hề biết rằng không gian xung quanh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trong khi ngủ. Đặc biệt những nơi chật hẹp, thiếu ôxy, quá lạnh/nóng, thậm chí quá sáng cũng có thể khiến cơ thể mất thân nhiệt rất nhanh, thiếu dưỡng khí, gây cảm lạnh, khó chịu, mệt mỏi, dẫn đến cơn đau đầu sau khi thức dậy.

Ngủ quá lâu

Theo Sleep Foundation, nếu bạn ngủ trưa quá lâu (khoảng 80-100 phút), cơ thể sẽ từ trạng thái ngủ nông đi vào ngủ sâu. Trong thời gian này, quá trình ức chế của trung khu thần kinh tăng, lượng máu lên não giảm xuống, sự trao đổi chất trong cơ thể sẽ chậm lại. Thức dậy vào đúng lúc này, bạn sẽ cảm thấy rất mệt mỏi, đau đầu và chóng mặt.

Vừa thức dậy đã làm việc ngay

Đối với nhiều người, sau khi tỉnh giấc, dư âm của giấc ngủ vẫn kéo dài trong khoảng nửa giờ, vì thế, sẽ rất hại nếu làm việc ngay lập tức, có thể gây đau đầu, mệt mỏi. Do vậy, lời khuyên là bạn nên hoạt động nhẹ nhàng khoảng 5-10 phút, uống một cốc nước rồi mới làm việc.