Máy lạnh tạo môi trường mát mẻ, tốt cho sức khỏe và tăng khả năng làm việc của nhân viên văn phòng, nhưng máy lạnh cũng khiến nhiều người đột ngột đau ốm, thậm chí ốm rất năng.Nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh khi ngồi làm việc trong phòng máy lạnh.

Máy lạnh trở nên quen thuộc không chỉ với các gia đình, mà các văn phòng, công sở, bệnh viện, trường học… ở đô thị đều phổ biến dùng để cải thiện rõ rệt chất lượng sống. Nhưng bên cạnh lợi ích tạo ra một môi trường mát mẻ, dễ chịu cho sức khỏe và công việc, thì ngày càng có những bất cập và bệnh tật do máy lạnh đem lại cho con người.

Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh tật, thậm chí bệnh rất nặng là vì những lý do sau:

– Người ở trong phòng máy lạnh kéo dài dễ bị giảm khả năng thích ứng, sức đề kháng của cơ thể với sự biến đổi nhiệt độ của môi trường bên ngoài, làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý khác nhau. Đã thế khi chạy máy lạnh nhiều người đóng kín cửa, gây tình trạng thiếu dưỡng khí và thừa thán khí và khiến người trong phòng bị ngột ngạt, khó thở… gây các bệnh lý hô hấp.

– Các yếu tố lạnh làm cho thân nhiệt tại các vùng cơ thể chênh lệch quá lớn, khiến nhiệt độ ở tay chân luôn luôn thấp hơn nhiệt độ của thân người. Độ lạnh càng sâu thì độ ẩm càng giảm, khiến da và niêm mạc đường hô hấp trở nên khô, giảm sức đề kháng với mầm bệnh và dễ bị kích ứng.

– Trong phòng lạnh, số ion âm của không khí – rất có ích cho sức khỏe, là vitamin trong không khí – gần như bằng không (0). Mỗi mét khối không khí trong phòng có 50 ion âm, nhưng dùng máy lạnh thì chỉ còn chừng 10 ion. Thiếu các ion này con người dễ lâm vào trạng thái suy nhược thần kinh, suy nhược cơ thể, rối loạn thần kinh thực vật.

– Sự chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài phòng gắn máy lạnh quá cao, chỉ cần chênh 5-10 độ C thì đã làm hệ thần kinh thực vật khó thích ứng, bất lợi cho sức khỏe, thậm chí có thể xảy ra tai biến khi đột ngột ra khỏi phòng (nếu không có phòng đệm), nhất là những người vốn bị tăng huyết áp, huyết áp thấp, thiểu năng tuần hoàn não và tuần hoàn tim.

– Ở phòng lạnh sâu và lâu còn làm các cơ bị co cứng, lượng máu đến nuôi dưỡng cơ khớp bị suy giảm do co thắt mạch máu dẫn đến đau mỏi cơ khớp, đau cổ gáy, đau lưng.

Đặc biệt với những người hay phải ngồi làm ở vị trí luồng không khí lạnh từ máy phả trực tiếp vào đầu, mặt, cổ, gáy…

Các bệnh hay gặp do máy lạnh

– Hội chứng suy nhược thần kinh: Triệu chứng là con người hay rơi vào các trạng thái như mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt, tức ngực, căng thẳng, dễ cáu gắt, mất ngủ, hiệu suất làm việc giảm sút.

Đây cũng là những yếu tố nguy cơ gây nên các bệnh lý nguy hiểm như tăng huyết áp, thiểu năng mạch vành tim, thiểu năng tuần hoàn não… thậm chí có thể dẫ đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, tâm thần phân liệt…

– Bệnh lý đường hô hấp: Đã có nghiên cứu cho thấy, những người làm việc trong phòng máy lạnh có nguy cơ mắc các vấn đề về hô hấp gấp 2,5 lần so với người làm trong môi trường tự nhiên. Các triệu chứng bệnh lý hô hấp hay gặp là: Viêm mũi, viêm họng, viêm phế quản, viêm thanh quản… cấp và lâu dài sẽ dẫn tới bị bệnh mạn tính.

Ngoài ra còn hay bị khô họng, nghẹt mũi, dễ mắc các bệnh truyền nhiễm do virus gây nên lây truyền qua đường hô hấp, thậm chí có thể bị hen phế quản.

– Bệnh lý cơ xương khớp: Với các dấu hiệu người bệnh thấy đau mỏi cơ bắp và các khớp xương, đau lưng, đau cổ gáy…

– Bệnh về da: Da hay bị mất nước, khô ráp, giảm sức đề kháng, dễ bị dị ứng, mẩn ngứa, mụn nhọt… mặc dù có dùng kem dưỡng da thường xuyên.

Phòng tránh bệnh do máy lạnh:

1. Các vấn đề thông gió: Mỗi ngày nên mở cửa sổ trong một khoảng thời gian nhất định để không khí trong phòng được lưu thông, thay cũ đổi mới. Trong khi chạy máy, thỉnh thoảng bật quạt thông gió và chú ý làm sạch máy 2 tuần/lần.

2. Nhiệt độ phòng không để chênh lệch với bên ngoài quá 5 độ.

3. Làm việc trong phòng máy lạnh 1 giờ phải ra ngoài thay đổi không khí. Trước khi ra khỏi phòng cần vận động cơ thể vài phút, đứng ở cửa ra vào vài phút để cơ thể thích ứng mới ra ngoài (tốt nhất là có phòng đệm).

4. Nếu phải ở lâu trong phòng máy lạnh thì chú ý uống nhiều nước ấm, nên đặt một chậu nước để đảm bảo độ ẩm.

5. Hết sức tránh luồng không khí lạnh từ máy thổi trực tiếp vào người, đặc biệt là vùng đầu và gáy. Nên đẩy hướng cửa gió chếch sang phải, hoặc trái, hoặc lên phía trên, tốc độ gió nên để ở mức vừa phải. Do sức chịu lạnh mỗi người mỗi khác nên cần chú ý mặc ấm, giữ vùng cổ và hai bàn chân khỏi bị lạnh.

6. Không hút thuốc lá trong phòng lạnh. Vệ sinh ngăn nắp, gọn gang để ngăn ngừa vi khuẩn.

7. Nên dùng kem dưỡng da và giữ ẩm để phòng tránh các bệnh da liễu.

8. Khi giải lao nên xoa nóng hai vành tai, xát mạnh vùng gáy, xát hai bàn tay và hai bàn chân ấm lên, tự hít thở thật sâu trong tư thế toàn thân thư giãn.

9. Nên dùng đồ ăn thức uống có tính chất ôn ấm, trữ kẹo gừng, trà gừng, ô mai… dự phòng nhiễm lạnh.

Thời tiết thất thường khiến nhiều người sau một đêm ngủ dậy bỗng thấy đau nhức khắp người hoặc đau tê dại vùng vai, gáy. Ngày càng nhiều người trẻ mắc hội chứng này.

Vì sao xuất hiện các cơ đau?

Khi bị đau cổ, vai, gáy nên nghỉ ngơi, hạn chế vận động, bổ sung một số khoáng chất, xoa bóp giúp giãn cơ chỗ đau, tăng cường máu đến cơ bắp. Ảnh: T.L
Khi bị đau cổ, vai, gáy nên nghỉ ngơi, hạn chế vận động, bổ sung một số khoáng chất, xoa bóp giúp giãn cơ chỗ đau, tăng cường máu đến cơ bắp. Ảnh: T.L

Sáng sớm mùng 1 Âm lịch, chị Nguyễn Minh Hương (ở Thanh Xuân, Hà Nội) định bụng dậy sớm đi chợ mua đồ về thắp hương nhưng không hiểu sao bị nhức mỏi khắp mình mẩy, cố gượng dậy, chị Hương thấy hai bả vai đau nhức, tê mỏi cánh tay, cẳng tay, ngón tay khiến chị không muốn động chân động tay vào việc gì. Cứ nghĩ đêm nằm bị gió, chị bảo chồng cạo gió nhưng vẫn không thấy các cơn đau thuyên giảm.

Theo TTND Nguyễn Xuân Hướng, nguyên Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, hội chứng đau cổ, vai, gáy xảy ra mọi lứa tuổi, do rất nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân cơ học như tư thế ngồi, lao động, gối đầu cao khi ngủ, ngủ tựa đầu lên ghế, nằm xem tivi…

Các yếu tố như ngồi trước quạt, máy lạnh, dầm mưa dãi nắng lâu, gội đầu, tắm rửa ban đêm đã làm sụt giảm sự cung cấp ôxy cho các tế bào cơ, gây thiếu máu ở các cơ, máu huyết lưu thông kém dẫn đến chứng đau nhức vai cổ, mình mẩy.

Tùy theo từng mức độ của bệnh mà người bệnh có những biểu hiện khác nhau trong chứng bệnh này. Người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau dữ dội ở vùng gáy lan ra tai, cổ ở một bên. Mức độ đau từ ít đến nhiều có ảnh hưởng tới tư thế đầu, cổ. Cũng có thể cơn đau từ gáy lan xuống bả vai, cánh tay ở một bên hay cả ở hai bên, có cảm giác nhức nhối như bị điện giật.

Có trường hợp cơn đau bả vai, cánh tay ở một bên, sau một thời gian người bệnh có cảm giác tê mỏi ở tay bên đau. Cũng có những người bị đau lan sang hai bên và kèm theo cảm giác chóng mặt, hoa mắt, ù tai, đi đứng loạng choạng, khó nuốt.

Cơn đau nhức có thể xuất hiện tự phát hoặc sau khi lao động nặng, mệt mỏi, căng thẳng, nhiễm lạnh. Đau có thể cấp tính (xuất hiện đột ngột) hoặc mạn tính (âm ỉ, kéo dài).

Đau thường có tính chất cơ học: Tăng khi đứng, đi, ngồi lâu, ho, hắt hơi, vận động cột sống cổ; giảm khi nghỉ ngơi. Đau cũng có thể tăng khi thời tiết thay đổi. Để chẩn đoán nguyên nhân, người bệnh cần được thăm khám lâm sàng.

Nhiều trường hợp tình trạng đau vai gáy kéo dài dẫn đến người bệnh luôn cảm thấy vô cùng mệt mỏi, khó chịu, không tập trung, tư duy kém… ảnh hưởng lớn tới chất lượng sống của người bệnh.

Độ tuổi đau cổ, vai, gáy đang có xu hướng trẻ hóa với những người hay làm việc ở một tư thế trong thời gian dài như vừa nghe điện thoại, vừa ghi chép, làm việc liên tục với máy tính, sơn trần, lái xe ôtô ở tư thế ghế ngửa ra phía sau, tay duỗi thẳng phía trước… khiến hoặc cơ bắp dễ tổn thương làm cho đĩa đệm cột sống cổ sớm suy thoái, sưng tấy, trực tiếp chèn ép lên các dây thần kinh tương quan vai, gáy gây đau đớn, khó chịu.

Cách đơn giản phòng chống đau vai, gáy, cổ

Cũng theo thầy thuốc Nguyễn Xuân Hướng, nên phòng đau cổ, vai, gáy từ khi chưa có biểu hiện thương tổn bằng cách khi ngồi hay đứng đều phải đúng tư thế.

-Khi ngủ chỉ gối đầu cao khoảng 10cm, vừa khít với độ cong sinh lý sau gáy, phần trên của vai phải đặt ở trên gối để tránh cột sống cổ và các cơ bắp bị kéo giãn.

-Khi xem tivi nên tựa lưng vào đệm, đầu hơi ngửa ra sau thành ghế, cổ tựa vào một điểm phù hợp với độ cong sinh lý của cổ.

-Khi nghe điện thoại nên cầm ở tay, không nên kẹp vào vai, nếu có chỗ gác tay sẽ giảm bớt độ căng các cơ ở cổ và bả vai…

– Những người lao động hay phải cúi (như diễn viên xiếc, đánh máy, phi công, tài xế…) nên có những bài tập riêng hàng ngày để khôi phục lại chức năng của các dây thần kinh vai, gáy.

Các phương pháp xoa bóp – ấn – gõ vùng cổ, vai, gáy, hoặc châm cứu, giác hơi, tập luyện và vật lý trị liệu trị chứng này.

Bên cạnh đó, cần tránh các tư thế như: Căng cổ ngước nhìn lên cao lâu, xoay đầu thường xuyên về bên đau, nâng hoặc kéo một vật với cổ gập, đọc sách ở tư thế cổ gập lâu, ngủ với gối cao hoặc nhiều gối…

Khi bị đau cổ, vai, gáy nên nghỉ ngơi, hạn chế vận động ít ngày, bổ sung một số khoáng chất cho cơ thể như canxi, kali và các vitamin C, B, E, xoa bóp giúp giãn cơ chỗ đau, tăng cường máu đến cơ bắp.

Khi đau cổ, vai, gáy không xoay, vặn mạnh vì dễ gây tổn thương nặng các dây thần kinh. Không uống thuốc tùy tiện mà phải đi khám để được bác sĩ chuyên khoa điều trị đúng.

Theo Gia đình và Xã hội