Lối sống của chúng ta tác động rất nhiều đến sự hình thành và diễn tiến của bệnh tim mạch.

Trong nhịp sống hối hả hiện nay, thời buổi mà mọi người dường như sống nhanh, sống vội hơn, dễ dàng bị cuốn theo vào vòng xoáy của cuộc sống, chúng ta dễ mắc phải những thói quen không tốt cho hệ tim mạch.

Cần nhận biết sớm những thói quen này trước khi quá muộn để có thể phòng ngừa, thay đổi nhằm hạn chế, giảm thiểu những tác hại do chúng đem lại.

Hút thuốc

Mặc dù tác hại của việc hút thuốc đã được phổ biến rộng rãi, thế mà vẫn có thể dễ dàng bắt gặp cảnh nhiều người phì phèo nhả khói thuốc ở những nơi công cộng, quán cà phê, công viên, bến xe…

Nhiều tình trạng và bệnh lý tim mạch như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu não, phình động mạch chủ, bệnh mạch máu ngoại biên… đều tăng nguy cơ ở người hút thuốc. Đó là chưa kể đến hút thuốc còn là yếu tố nguy cơ cao của bệnh ung thư, bệnh phổi… Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 40.000 người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá. Dự báo vào năm 2030, con số này có thể tăng lên đến 70.000.

Bỏ hút thuốc giúp giảm đáng kể nguy cơ tim mạch. Một điều cần hết sức lưu ý là dù không hút thuốc nhưng nếu hít phải khói thuốc, nghĩa là hút thuốc thụ động, cơ thể vẫn tiếp độc chất. Không hút thuốc là quan trọng rồi, nhưng quan trọng không kém là cần tuyệt đối không để hít phải khói thuốc từ người khác.

Thói quen ăn uống không hợp lý

Nhịp sống hối hả, bận rộn hiện nay khiến nhiều người có những thói quen ăn uống không tốt như ăn vặt, ăn quá nhanh, bỏ bữa, sử dụng thực phẩm ăn liền (nhiều chất béo, ít chất xơ)… Những thói quen này dễ gây béo phì và đưa vào cơ thể các thực phẩm không tốt cho sức khỏe và hệ tim mạch. Bên cạnh đó, có nhiều người quen với việc ăn mặn, thường nêm nếm nhiều muối trong thức ăn, sử dụng những thực phẩm chế biến sẵn (thường có nhiều muối). Ăn quá mặn sẽ làm huyết áp tăng lên, làm tăng giữ nước trong cơ thể, tạo gánh nặng cho tim của người suy tim.

Một chế độ ăn lành mạnh, cân bằng sẽ giúp giảm nguy cơ tim mạch. Lượng muối ăn vào trong một ngày của người lớn nên ít hơn 2,3g (khoảng một muỗng cà phê) vàcủa người tăng huyết áp nên ít hơn 1,5g. Cần giảm lượng cholesterol trong khẩu phần ăn xuống dưới 300mg/ngày với người lớn sức khỏe bình thường và dưới 200mg/ngày với người có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc mắc bệnh tim mạch. Nên ăn nhiều thức ăn từ các nguồn thực vật như trái cây, rau củ, đậu, hạt… Đồ ngọt có nhiều đường và chất béo bão hòa nên chỉ dùng một vài lần trong một tuần.

Ít vận động

Trong đời sống hiện nay, thói quen tập thể dục không được rèn luyện, công việc bận rộn, làm việc ở văn phòng, giải trí bằng xem phim, đi cà phê tán gẫu, chiều chiều tụ họp “chén chú chén anh”, ôm laptop lướt web, xem tivi hàng giờ… là những nguyên nhân phổ biến khiến cho con người ít khi vận động.

Việc không thường xuyên vận động khiến năng lượng trong cơ thể không được sử dụng, từ đó làm tăng nguy cơ gặp các tình trạng rối loạn chuyển hóa mỡ máu, đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì. Các vấn đề trên đều là những yếu tố nguy cơ của các bệnh tim mạch.

Để tốt cho sức khỏe tim mạch, Hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người bình thường nên vận động ở cường độ trung bình ít nhất 150 phút/tuần, hoặc 75 phút/tuần nếu vận động với cường độ nặng. Đơn giản hơn, cứ nhớ rằng nên tập thể dục 30 phút/ngày trong ít nhất 5 ngày trong tuần. Cũng có thể chia ra, tập 2 – 3 lần/ngày, mỗi lần 10 – 15 phút. Bên cạnh thời gian tập luyện, việc tập luyện thường xuyên, đều đặn là một yếu tố quan trọng để đạt được hiệu quả tốt.
Uống nhiều rượu bia

Hiện nay, bất kể lúc nào, bất kể ở đâu, bất kể dịp gì, đều có thể dễ dàng bắt gặp cảnh mọi người “dzô dzô” uống rượu bia. Thống kê cho thấy với 3 tỉ lít rượu bia tiêu thụ trong năm 2013, Việt Nam trở thành quốc gia tiêu thụ rượu bia cao nhất Đông Nam Á, đứng thứ 3 châu Á, chỉ sau Nhật Bản và Trung Quốc. Mức tiêu thụ trung bình rượu bia trong một năm của nam giới người Việt là 27,4 lít, gấp 4 lần mức trung bình toàn cầu.

Có nhiều tác hại của việc lạm dụng rượu với hệ tim mạch đã được ghi nhận. Uống rượu nhiều làm suy giảm chức năng cơ tim, tăng nồng độ cholesterol “xấu” trong máu là triglycerid, gây tổn thương thận và thành mạch máu, đưa đến tăng huyết áp. Bên cạnh đó, rượu là thức uống giàu năng lượng, uống nhiều dẫn đến béo phì, mắc bệnh đái tháo đường. Rượu còn có thể gây ra rối loạn nhịp tim;người ta đã đặt tên “hội chứng trái tim trong ngày lễ” (Holiday heart syndrome) cho tình trạng rối loạn nhịp tim sau khi uống nhiều rượu trong dịp lễ, hội, nghỉ cuối tuần.

Hội Tim mạch Mỹ đã khuyến cáo rằng không nên bắt đầu uống rượu nếu chưa từng uống rượu; nếu đã có uống rượu thì nên giới hạn ở mức độ ít và vừa phải. Cho dù uống rượu với lượng ít nhưng uống thường xuyên và lâu dài cũng không tốt cho sức khỏe.

Thường xuyên bị stress

Hiện nay, stress phổ biến đến mức được coi là một “đại dịch” mà mỗi người không thể hoàn toàn tránh khỏi được. Stress không phải là yếu tố nguy cơ trực tiếp của bệnh tim mạch, tuy nhiên, nó là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, cuộc sống.

Cần tránh để bị stress, nếu không, ngày qua ngày, stress sẽ âm thầm, lặng lẽ, dần dần làm hao mòn sức khỏe và hệ tim mạch của chúng ta. Tập thể dục, chơi thể thao, có thái độ sống tích cực, không hút thuốc, không uống rượu bia, cà phê quá nhiều, có chế độ ăn lành mạnh, duy trì cân nặng lý tưởng, sống vui khỏe, dành thời gian bên gia đình… là những phương thức hiệu quả giúp đương đầu với stress.

Ăn uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, nhìn mờ, vết thương lâu lành, cảm giác châm chích ở lòng bàn chân, cảnh báo bạn có thể bị tiểu đường.

Bác sĩ Nguyễn Xuân Thắng, khoa Nội Tổng quát, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park TPHCM cho biết, độ tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường là trên 45.

Nhóm nguy cơ cao mắc bệnh này là dư cân, béo phì; vòng bụng ở nam giới lớn hơn 90 cm, nữ lớn hơn 80 cm. Người bị tăng huyết áp thường xuyên, rối loạn chuyển hóa mỡ cũng có nguy cơ bị tiểu đường. Ngoài ra nhóm dễ mắc bệnh là phụ nữ sinh con nặng hơn 4 kg, hội chứng buồng trứng đa nang, lối sống ít vận động và gia đình có người bệnh tiểu đường.

Theo bác sĩ Thắng, để tránh bệnh tiểu đường cần tập thói quen ăn uống hợp lý, vận động thể dục thường xuyên. Ăn đủ và cân đối các chất dinh dưỡng phù hợp với thể trạng, giới tính, tình trạng sinh lý, mức độ lao động, hoạt động thể lực. Ăn nhiều rau củ giúp cung cấp vitamin, chất khoáng, hạn chế tăng đường huyết sau ăn. Khẩu phần ăn đạm động vật ít hơn đạm thực vật trong ngày, tăng cường ăn cá, uống đủ nước, hạn chế rượu bia và nước ngọt. Tập thể dục thường xuyên và điều độ, ít nhất năm lần trong tuần, mỗi lần từ 30 đến 60 phút.

Để tránh các biến chứng do tiểu đường, bác sĩ Thắng khuyên, người bệnh cần kiểm tra đường huyết định kỳ, không hút thuốc lá, kiểm soát huyết áp, khám mắt thường xuyên, tiêm ngừa các văcxin cần thiết như cúm, viêm phổi. Chăm sóc đôi chân và sức khỏe răng miệng hàng ngày, kiểm soát căng thẳng.

Lối sống ít vận động, ăn uống thừa chất dẫn đến dư cân, béo phì là nguyên nhân phổ biến gây bệnh tiểu đường ở người trẻ.

Tiến sĩ Lê Tuyết Hoa, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cảnh báo đang có sự gia tăng nhanh bệnh tiểu đường ở người trẻ, thậm chí với trẻ em. Tình trạng này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà cả thế giới.

Ảnh minh họa: Diabetes.

Những năm 1990, giới chuyên môn cho rằng tiểu đường không xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên. Năm 2002, một báo cáo tại Anh cho thấy có 4 trẻ béo phì da trắng mắc đái tháo đường type 2. Sau đó Canada, Australia, Libya, Nhật Bản và Bangladesh lần lượt báo cáo các trường hợp tương tự.

Ở Mỹ từ giữa năm 2002 đến 2003 ghi nhận tỷ lệ 6-76% thanh thiếu niên từ 10 đến 19 tuổi bị đái tháo đường tuýp 2. Một nghiên cứu khác kéo dài từ năm 2001 đến 2009 cho thấy tăng bệnh nhân cả hai type đái tháo đường, đặc biệt là type 2 tăng đến 30,5%.

Gần đây, báo cáo ở hầu hết quốc gia trên thế giới đều cho thấy tỷ lệ đái tháo đường type 2 tăng ở người trẻ, thậm chí cả trẻ em. Bệnh xuất hiện ở lứa tuổi dưới 35 – độ tuổi trước đây được y văn cho là ngưỡng để phân định type 2.

Các nghiên cứu dịch tễ ở Việt Nam ghi nhận sự thay đổi nhanh chóng về thói quen ăn uống, vận động, lối sống và ô nhiễm môi trường khiến giới trẻ tích tụ nhiều mỡ, giảm khối cơ, tăng béo phì, tăng đề kháng insulin… Đây là những nguyên nhân dẫn đến tiểu đường. Nếu bệnh nhân không có kế hoạch kiểm soát đường huyết tốt sẽ biến chứng suy thận, mù lòa, bệnh tim và tử vong.

Tiến sĩ Hoa cho rằng thách thức hiện nay là nhiều bệnh nhân trẻ mắc đái tháo đường type 1 kèm dư cân, béo phì nên khó phân biệt mang bệnh type 1 (do tự miễn) hay type 2 (đề kháng insulin đi kèm suy chức năng tế bào beta). Chẩn đoán sai thể bệnh gây khó khăn cho việc điều trị hoặc chữa trị không hiệu quả dẫn đến những biến chứng đáng tiếc.

Điều trị đái tháo đường quan trọng nhất là kiểm soát tốt chỉ số đường huyết ở mức an toàn. Trên thực tế có nhiều bệnh nhân phát hiện tiểu đường từ năm 24-25 tuổi, sau 3-5 năm áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, giảm cân và dùng thuốc kiểm soát đường huyết vẫn sống khỏe mạnh và làm việc bình thường.

Các bác sĩ khuyến cáo chủ động phòng tránh bệnh tiểu đường bằng cách thay đổi lối sống theo hướng lành mạnh hơn. Duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ, vitamin từ rau xanh, trái cây tươi, hạn chế ăn mỡ và phủ tạng động vật, đồ ăn vặt, thức ăn nhanh, giảm khẩu phần bữa tối. Đồng thời tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng trong giới hạn chỉ số BMI an toàn để không bị thừa cân, béo phì.

Theo một nghiên cứu của Mỹ, một số nghề nghiệp có thể dẫn tới các nguy cơ mắc bệnh về tim như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Nhân viên văn phòng, bán hàng, dịch vụ ăn uống, cảnh sát, lính cứu hỏa, tài xế xe tải và nhân viên hỗ trợ y tế có nguy cơ mắc bệnh cao.

Các nhà khoa học Mỹ đã tiến hành nghiên cứu dữ liệu sức khỏe của hơn 5.500 người đàn ông và phụ nữ tuổi từ 45 trở lên, sau đó đánh giá sức khỏe tim mạch của họ với các yếu tố bao gồm huyết áp, cholesterol, đường huyết, hoạt động thể chất, hút thuốc lá, chế độ ăn uống.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, 2 trong 3 nhân viên bán hàng hoặc văn phòng có thói quen ăn uống thiếu lành mạnh và có mức độ cholesterol xấu. 4 trong 5 nhân viên lười tập thể dục. Nhân viên phục vụ ăn uống có thói quen ăn uống tồi tệ nhất trong các ngành nghề, với 4 trong 5 người có một chế độ ăn uống nghèo nàn.

9 trong 10 cảnh sát, lính cứu hỏa, nhân viên bảo vệ và nhân viên dịch vụ bảo vệ bị thừa cân hoặc béo phì. 3/4 trong số họ có mức cholesterol xấu và bị huyết áp cao.

Trong khi đó, theo các bác sĩ, những đối tượng dễ bị nhồi máu cơ tim gồm:

Tăng huyết áp: Người bị tăng huyết áp có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao gấp 3 lần đối với nam giới và 6 lần đối với nữ giới. Huyết áp càng cao thì nguy cơ bị nhồi máu cơ tim càng nhiều. Mỗi năm có hơn 15 triệu người tăng huyết áp tử vong vì nhồi máu cơ tim.

Béo phì: Béo phì cũng là nguyên nhân chính dẫn đến nhồi máu cơ tim, nó đã trở thành căn bệnh chứ không phải là thừa cân nữa, ngày càng có nhiều người mắc các bệnh béo phì. Trên thế giới hơn 19,5 triệu người béo phì chết vì nhồi máu cơ tim mỗi năm. Người béo phì có nguy cơ mắc nhồi máu cơ tim cao hơn 40% so với những người bình thường.

Đái tháo đường: Theo thống kê của các chuyên gia tim mạch, cứ 5 người nhồi máu cơ tim thì có 2 người mắc bệnh đái tháo đường. Ở Việt Nam số người đái tháo đường bị nhồi máu cơ tim là hơn 70%.

Hút thuốc lá: Thuốc lá là kẻ thù số 1 của tim mạch, “kẻ sát nhân” lạnh lùng, chất nicotin trong thuốc lá làm đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Theo thống kê thì có 67,5% bệnh nhân nhồi máu cơ tim nghiện thuốc lá.

Ngoài ra, thường xuyên bị căng thẳng, lười vận động, sử dụng vitamin kéo dài…cũng là tác nhân dẫn đến nhồi máu cơ tim gần hơn.

Giờ vàng cấp cứu

Theo PGS Phạm Mạnh Hùng – Tổng thư ký hội Tim mạch: “Với bệnh nhồi máu cơ tim cấp, thời gian vàng chính là sự sống”.

Gần đây, Tổ chức Y tế Thế giới công bố, từ lúc bệnh nhân đang có biểu hiện của một cơn đau tim như: đau thắt ngực hoặc đau quỵ xuống cho đến lúc được can thiệp động mạch vành để làm thông mạch dưới 2 giờ là thời gian tốt nhất, tỷ lệ sống cao nhất và đây được xem là “thời gian vàng” đối với nhồi máu cơ tim.

Tuy nhiên, Viện Tim mạch Hà Nội đã thống kê những trường hợp cấp cứu và điều trị về nhồi máu cơ tim cho thấy, chỉ có gần 2% bệnh nhân đến sớm để cấp cứu trong khoảng “thời gian vàng”.

Đa số người bệnh khi lên cơn đau tim đến bệnh viện đều quá muộn nên rất nhiều trường hợp không cứu được hoặc cấp cứu được nhưng để lại di chứng nặng nề.

Nhồi máu cơ tim thường khởi phát rất dột ngột, diễn biến nhanh chóng khiến người bệnh và gia đình có thể rơi vào thế bị động. Nếu không được đưa đi cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể bị tử vong.

Các thao tác xử lý ngay tại nhà có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm làm tăng tỷ lệ sống cho bệnh nhân nhồi máu cơ tim.

Người bệnh cần được dùng ngay thuốc giãn mạch vành có tác dụng nhanh như Risordan ngậm dưới lưỡi hoặc Nitroglycerine xịt dưới lưỡi. Nếu sau 5 phút mà cơn đau thắt ngực, khó thở không thuyên giảm thì có thể tiếp tục cho dùng thuốc lần 2.

Ngoài ra, nếu trong số thuốc được kê đơn trước đó có Aspirin thì bệnh nhân có thể uống luôn 1 viên để phòng cục máu đông và nhanh chóng đưa đến khám bác sĩ để được điều trị ngay, không nên để quá 15 phút.

Trong thời gian đợi xe cứu thương, cần đặt bệnh nhân nằm trên mặt phẳng cứng và tiến hành ép tim. Thao tác này thực hiện 60 lần/phút. Tác dụng của việc ép tim là tạo ra một lực cơ học lên tim, tim sẽ có thể co bóp và đưa máu vào trong hệ tuần hoàn, giúp máu lưu thông.

Một nghiên cứu từ giới khoa học Anh vừa được công bố cho thấy bệnh béo phì là nguyên nhân làm suy yếu tim mạch, khiến quả tim những người trung niên bị già trước tuổi.

Ng°Ýi béo phì s½ dÅ m¯c các bÇnh vÁ tim m¡ch. ¢nh: wisegeek.com

Người béo phì sẽ dễ mắc các bệnh về tim mạch. Ảnh: wisegeek.com

Nghiên cứu này được ĐH London thực hiện, trong đó các nhà khoa học đã tiến hành khảo sát trên tổng số 575.000 người, những số liệu được thu thập bao gồm số đo cơ thể, thói quen ăn uống, vận động… Và kết quả nghiên cứu cho thấy một loạt con số đáng sợ dành cho người béo phì, khi 79% người trên 30 tuổi có quả tim già hơn so với tuổi thực của họ.

Trong số này có rất nhiều người đang ở độ tuổi 40 nhưng quả tim của họ lại bị đánh giá là của một ông lão 60, với khoảng 14% người có quả tim già hơn 10 tuổi và 7% tim già hơn 15 tuổi. Việc có một quả tim “già trước tuổi” làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh tuổi già khác. Và hầu hết những người có quả tim bị lão hóa đều có lối sống ù lì, ít vận động.

Ông Mike Knapton, một thành viên trong nhóm nghiên cứu, cho biết: “Trong số các dữ liệu cho ra kết quả tiêu cực về quả tim, có quá nhiều người mang hàm lượng cholesterol cao hoặc mắc bệnh tiểu đường. Họ ăn quá nhiều nhưng lại tập luyện quá ít. Điều đó dẫn đến nguy cơ mắc các bệnh tim. Biết tuổi của quả tim sẽ giúp bạn kiểm soát tốt hơn đối với sức khỏe của mình” – tờ Daily Mail dẫn lời.

Nhưng ông Knapton cũng cho biết những người có quả tim già trước tuổi vẫn có thể thay đổi tình hình sức khỏe của mình nếu thay đổi lối sống thiếu vận động. “Bạn vẫn có thể bắt đầu tập luyện thể dục, tăng cường vận động từ lúc này để bảo vệ hệ thống tim mạch của mình. Thay đổi sớm từ khi còn trẻ sẽ tốt hơn nhưng cũng không có gì là quá muộn” – ông Knapton nói thêm. Một nghiên cứu khác ở Tây Ban Nha cho thấy việc tập thể dục đều đặn suốt một năm đem lại lợi ích cho tim mạch tương đương với việc bỏ hút thuốc lá.

Theo Huy Đăng – Tuổi trẻ