Nếu không tuân thủ một chế độ ăn uống nghiêm ngặt, người bị táo bón có thể dẫn đến mắc bệnh trĩ. Dưới đây là một số món ăn cấm kỵ với người bị táo bón.

Chocolate

Theo Medicine Net, người bị táo bón không nên ăn chocolate, đặc biệt là những người bị hội chứng ruột kích thích (IBS).

Bác sĩ Kristi King, phát ngôn viên của Học viện Dinh dưỡng Mỹ đồng chuyên gia dinh dưỡng ở Bệnh viện Nhi Texas, cho biết hàm lượng lớn chất béo trong chocolate làm chậm quá trình tiêu hóa, giảm nhu động ruột, do đó thức ăn di chuyển qua ruột cũng chậm hơn.

Sữa, pho mát

Tiêu thụ số lượng lớn sữa và các sản phẩm từ sữa như pho mát là một trong những nguyên nhân gây táo bón. Đường lactose trong sữa có thể làm tăng khí và gây đầy hơi.

Một nghiên cứu của Iran về trẻ em từ 1-13 tuổi phát hiện rằng các sản phẩm từ sữa gây táo bón cho chúng. Và khoảng 80% trẻ sau khi bỏ sữa và sản phẩm sữa bò ra khỏi chế độ ăn hàng ngày đi tiêu đều đặn hơn.

Thịt đỏ (thịt bò, thịt bê)

Có nhiều lý do để bạn nên hạn chế ăn thịt đỏ, trong đó có việc nó khiến bạn bị táo bón. Nguyên nhân là do thịt đỏ nhiều chất béo, hệ tiêu hóa sẽ mất thời gian để xử lý. Đồng thời, thịt đỏ cũng chứa sắt và các sợi protein khó tiêu hóa, gây ra và làm trầm trọng hơn tình trạng táo bón.

Chuối xanh

Có một mối liên quan khác nhau giữa chuối và bệnh táo bón. Trong khi chuối xanh có thể gây táo bón thì chuối chín lại giúp giảm các triệu chứng của bệnh.

Chuối xanh chứa rất nhiều tinh bột, do đó khiến cơ thể khó tiêu hóa. Nó cũng chứa pectin giúp hút nước từ thành ruột về phía lòng ruột. Do vậy, người bệnh đang bị mất nước ăn chuối có thể làm tình trạng xấu hơn.

Rượu hoặc caffein

Uống rượu có tác động gây kiềm chế tuyến yên tiết ra hormone chống lợi tiểu (ADH). ADH tác động lên quá trình tái hấp thu nước của thận, vì vậy khi bị ức chế, nồng độ ADH giảm, thận không tái hấp thu lại nước và sản xuất ra nhiều nước tiểu hơn. Tiểu nhiều có thể dẫn đến mất nước và làm cho các triệu chứng táo bón nặng hơn.

Giống như chuối, caffein có thể có tác dụng theo hai hướng. Caffein là chất kích thích có thể làm đi tiêu nhiều và dễ dàng hơn. Tuy nhiên, nếu bạn bị mất nước, bạn có thể thấy rằng caffeine trong cà phê, trà đen, sô cô la khiến bạn bị táo bón hơn.

Thực phẩm chế biến sẵn

Thực phẩm chế biến sẵn có nhiều chất béo, làm chậm tiêu hóa và góp phần gây ra táo bón. Chất Fructans được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm phổ biến như bánh mì, mì ống, bánh quy giòn liên quan đến khả năng gây ra triệu chứng như đầy hơi, táo bón.

Người táo bón nên ăn gì để dễ nhuận tràng

– Nên ăn nhiều các thức ăn chứa nhiều chất xơ (xenlulose) như các loại măng…

– Ăn nhiều các loại rau, củ như rau khoai lang, rau má, cà rốt…, đặc biệt rau chân vịt giúp giảm nhẹ được các triệu chứng của bệnh táo bón, nhất là chứng đau rát ở hậu môn và các khu vực xung quanh.

– Ăn nhiều hoa quả tươi, đặc biệt các loại quả nhanh nhuận tràng như chuối chín, bưởi, bơ, lê…

– Ăn một số loại thức ăn có tác dụng nhuận tràng như mật ong, vừng, hạch đào…

– Ăn một số thức ăn chứa vitamin nhóm B một cách thích hợp như các loại đậu, lương thực thô, khoai lang, khoai tây… để thúc đẩy nhu động ruột.

– Bổ sung nhóm trái cây khô như nho khô, mận khô, mơ khô hoặc chà là khô giúp trị táo bón hiệu quả.

– Mỗi ngày nên ăn tối thiểu 1 cốc sữa chua sẽ tăng cường được chức năng tiêu hóa, nhuận tràng, thông đại tiện.

– Nên uống đủ nước 2 lít/ngày giúp làm mềm thức ăn, dễ đại tiện.

– Khi đun nấu món ăn, có thể cho tăng một chút dầu ăn, như dầu đậu, dầu hạt cải, dầu vừng, dầu lạc…

Nguyên nhân bị táo bón có nhiều nhưng có thể chia là 3 loại:
– Do ăn uống (ăn ít xenluylô, lượng ăn quá ít, chỉ toàn thức ăn tinh, uống ít nước, ít chất dầu).
– Do tắc nghẽn ruột có tính chất cơ học (có uống trong ruột, khả năng co bóp của ruột bị liệt).
– Do thần kinh (rối loạn thần kinh chức năng, thần kinh giao cảm thành ruột có cơ năng sinh lý quá mức bình thường, làm cơ thành ruột co thắt lại gây táo).

Việc tìm không ra bệnh thường khiến người bệnh lo lắng, làm bệnh tình trầm trọng hơn.

Nỗi khổ của người trong cuộc

Căn bệnh không gây tử vong, nhưng làm người bệnh khốn khổ vì những triệu chứng hành hạ mỗi ngày. Dưới đây là lời tâm sự của các bệnh nhân đã được chẩn đoán ra bệnh.

“Thỉnh thoảng tôi bị đau quặn bụng và mặc dù mỗi ngày tôi đều cố ăn nhiều rau, trái cây nhưng tôi vẫn bị bón, khó đi cầu hoặc nếu có thì chỉ “cưỡi ngựa xem hoa”, đi rồi mà luôn có cảm giác như… chưa từng! Triệu chứng này gợi đến ung thư đại tràng khiến tôi lo lắng. Đi khám nhiều lần, làm nhiều xét nghiệm, cuối cùng bác sĩ chẩn đoán bị HCRKT”.

“Tôi hay bị đau bụng, giống như đầy bụng, quặn từng cơn, dù ăn uống kỹ lưỡng, kiêng đủ thứ từ trứng, sữa đến đồ tanh, của chua… Sau những cơn đau quặn ruột là rắc rối khi đi vệ sinh. Hôm trước vừa bón thì hôm sau lại tiêu chảy.

Khi bị táo bón, tôi phải dùng thuốc bơm mới đi được. Tôi đã đi nội soi dạ dày, đại tràng kết quả hoàn toàn bình thường. Quyết chí tìm ra bệnh, tôi đã đi khám nhiều nơi và làm chẩn đoán thêm nhiều lần nữa mới phát hiện bị HCRKT. Hiện, sau khi dùng thuốc và tư vấn của bác sĩ, tình hình đã ổn”.

“Tôi ăn uống không ngon miệng, đôi khi chán ăn vì cảm giác bụng luôn đầy cứng, kèm theo là đi ngoài khó, mỗi lần đi rất lâu, đã vậy phải hai-ba lần mới xong. Tôi đã tự mua dầu bơm về để giải quyết mỗi khi khó khăn. Lo sợ, mất ăn, mất ngủ, bệnh càng nặng hơn, tôi đi khám nhiều nơi, cuối cùng phát hiện bị HCRKT”.

Nhiều triệu chứng, dễ tái phát

Bệnh được gọi là hội chứng vì có nhiều triệu chứng từ A đến Z của hệ tiêu hóa.

– Ở khúc khởi đầu hệ tiêu hóa, người bệnh thường có cảm giác khó tiêu, đầy bụng, luôn có cảm giác như mình bị đau dạ dày, viêm loét dạ dày.

– Phần dưới, chủ yếu ở ruột già (các nhà chuyên môn gọi là đại tràng) co thắt, hoặc đại tràng bị kích thích, hoặc rối loạn chức năng đại tràng. Khi thì “khổ chủ” phải chạy như bay vào toilet, khi phải gắng sức mặt đỏ tía tai mà không kết quả. “Trút bầu tâm sự” xong nhưng luôn có cảm giác muốn tiếp tục… trút nữa.

BS thường căn cứ vào các triệu chứng lặp đi lặp lại và các chẩn đoán xét nghiệm loại trừ để tìm ra bệnh như: đau bụng hoặc cảm giác khó chịu ở bụng kéo dài nhiều tuần nhưng không liên tục, kèm theo một số thay đổi do bệnh nhân tự nhận diện bằng cách tham khảo chất thải. Cụ thể: thấy giảm triệu chứng sau khi đi đại tiện, hình thức “sản phẩm” cùng số lần đi cũng thay đổi, BS thường sẽ hỏi số lần để chẩn đoán, nếu trên ba lần một ngày hoặc dưới ba lần/ tuần là có khả năng mắc bệnh HCRKT.

Bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa, vì thế nếu thức ăn không thích hợp, các triệu chứng hiện diện ngay, nhưng nếu ăn uống đúng cách, kiêng khem hợp lý thì bệnh “tạm thời lánh mặt”.

Phụ nữ do nhạy cảm, dễ lo lắng căng thẳng nên dễ có nguy cơ mắc bệnh hơn nam giới. Bệnh cũng được phân làm nhiều mức độ. Mức độ nặng được xác định khi bệnh nhân chán ăn, sụt cân, thiếu máu, sốt, tăng BC, tốc độ máu lắng tăng, tiêu ra nhầy, máu.

BS Dương Phước Hưng – ĐH Y Dược TPHCM nhận xét: “Bản chất của HCRKT là thường xuyên tái phát, vì có rất nhiều yếu tố kích thích làm cho triệu chứng xảy ra. Có thể thời điểm này là do nguyên nhân này gây ra, lúc khác lại do tác nhân khác.

Bên cạnh các triệu chứng thuộc hệ tiêu hóa, còn có các yếu tố tâm lý (lo lắng, sợ bệnh hiểm nghèo…), đau đầu, mất ngủ. Thế giới ví căn bệnh hội chứng ruột kích thích (HCRKT – IBS) như một tảng băng ngầm, vì tỷ lệ phát hiện bệnh chỉ 15%, phần còn lại do không đi khám hoặc lầm lẫn với bệnh khác”.

Điều trị

Do bệnh có nhiều triệu chứng nên dễ lầm lẫn với nhiều bệnh khác. Đây cũng là điều mà phần lớn bệnh nhân lo lắng, nhất là những người khi bị một hay hai triệu chứng là “gõ phím” hỏi … Google.

Các bệnh có cùng triệu chứng gây tiêu chảy gồm: nhiễm trùng đường ruột, suy giảm miễn dịch, ung thư đại-trực tràng, u lympho ruột, dị ứng thức ăn, thiếu men lactase, viêm loét đại trực tràng chảy máu…

Các bệnh có cùng triệu chứng gây táo bón, đau bụng gồm: u đại tràng, bệnh co dãn đại tràng, u tụy, thoát vị, bệnh sỏi mật và viêm túi mật. Triệu chứng chán ăn, đầy bụng, khó tiêu cũng dễ dẫn tới chẩn đoán viêm dạ dày, viêm loét dạ dày tá tràng…

Cho đến nay, chưa có thuốc điều trị HCRKT mà chỉ có thuốc điều trị triệu chứng hay xảy ra nhất và gây khó chịu cho bệnh nhân nhiều nhất. Ngay cả việc điều trị triệu chứng cũng đôi khi hết, nhưng rồi tái lại. Cũng có trường hợp chỉ giảm nhẹ nhưng giúp bệnh nhân giảm căng thẳng, lo lắng.

Triệu chứng đầy bụng, trướng bụng và ăn chậm tiêu là một trong hai triệu chứng của HCRKT. Cả hai dạng táo bón và tiêu chảy đều có triệu chứng này, do đó việc điều trị giúp triệu chứng đầy bụng trướng bụng và ăn không tiêu sẽ hết.

Chế độ ăn cho người bệnh rất phức tạp, tùy từng trường hợp, như táo bón thì nên ăn đầy đủ chất xơ, trái cây xanh; tiêu chảy thì cần tránh ăn các thực phẩm như sữa…

Riêng những người tự điều trị táo bón bằng việc dùng thuốc bơm vào hậu môn cần thận trọng vì dễ bị nguy cơ kích thích niêm mạc và viêm loét hậu môn, trực tràng, hoặc lệ thuộc thuốc nếu sử dụng trong thời gian dài.

Về điều trị, BS Dương Phước Hưng hướng dẫn: “Tùy theo từng dạng bệnh, có những thuốc điều trị khác nhau, ví dụ dạng táo bón (IBS-C) thì thuốc điều trị là các thuốc kích thích co thắt đại tràng, làm mềm phân. Thuốc thường dùng lúc giai đoạn mới phát bệnh là lactulose hay PEG, đến giai đoạn nặng hơn là bisacodyl…

Nếu dạng tiêu chảy (IBS-D) thì thuốc thường sử dụng là thuốc dạng chống co thắt (antispasmodique) như hyoscin, trimebutin, mebeverine… Các trường hợp nặng hơn thì phải đi khám và các BS sẽ cho các thuốc cần phải kê đơn.

Với Đông y, việc điều trị cũng chú trọng đến triệu chứng và yếu tố tâm lý. Những người hay lo lắng, thấy đau bụng, nếu cứ thường xuyên lo lắng, bệnh sẽ ngày càng trầm trọng, về sau cứ gặp chuyện thì “quặn ruột” đòi vào toilet. Phụ nữ dễ bị bệnh HCRKT do hay lo xa, bản tính lại cầu toàn, tâm lý dễ nhạy cảm. Do đó cần tập luyện để bớt căng thẳng, hiệu quả nhất là thiền, yoga…

Về ăn uống, do tì – vị (tụy tạng, dạ dày) không hoàn thành tốt công tác, rồi đẩy thức ăn xuống ruột, khiến ruột co thắt tống ra ngoài. Muốn bệnh nhẹ bớt, cần lưu ý ăn kỹ, nhai chậm, tránh những món gây dị ứng: ngứa, đỏ da… và những món gây phản ứng: ăn vào đau bụng, đổ mồ hôi, chảy nước mắt, nhức đầu…

Trong lúc bị bệnh, cần tránh thức ăn khó tiêu như: khoai mì, bánh ngọt nhiều magarin, bơ, các loại thịt nhiều mỡ, các món khô, các loại trái cây ngọt béo như: mít, sầu riêng, dừa… Lưu ý các món dễ gây đi lỏng như: nha đam, thạch, thanh long, các loại nước ép trái cây…

Luyện tập: Cần luyện tập thói quen đi đại tiện vào buổi sáng sớm. Thực hiện bằng cách xoa bụng theo chiều kim đồng hồ để kích thích nhu động ruột. Sau đó, uống một ly nước tinh khiết, để ruột tăng tốc”xuất hàng”.

Lương y Đinh Công Bảy – Hội Dược liệu TP.HCM cho biết: “Hiệu quả điều trị bệnh tùy người, tùy cuộc sống, lứa tuổi. Những người hay lo lắng dễ cáu giận thì bệnh khó lành. Những người dễ ăn, ăn không theo giờ giấc cũng khó chữa. Những đối tượng có bệnh di truyền như huyết áp, tim mạch cũng lâu khỏi”.

Theo Phương Nam – Phụ nữ TPHCM

Triệu chứng nổi bật nhất là những đợt táo bón xen lẫn với tiêu chảy, đau bụng, đầy bụng, trướng hơi, cảm giác nóng rát sau xương ức, có thể buồn nôn hoặc khó tiêu. Trong điều trị HCRKT cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và có thể sử dụng thuốc điều trị triệu chứng.

HCRKT là lành tính và mạn tính. Những người mắc phải hội chứng này dễ tăng nhu động ruột so với người bình thường với các biểu hiện thường tái đi tái lại, kéo dài nhiều năm. Chế độ ăn rất quan trọng trong điều trị nhưng cũng không cần kiêng khem quá mức vì có thể gây thiếu dinh dưỡng hoặc ăn thức ăn không phù hợp gây rối loạn tiêu hóa.

Người bị HCRKT không nên ăn các loại quả chua và chát.

Tăng cường chế độ ăn giàu chất xơ

Chế độ ăn giàu chất xơ làm giảm các biểu hiện ở một số người, nhất là đối với những trường hợp táo bón. Ăn nhiều chất xơ và tăng lượng dịch uống vào sẽ giúp cải thiện biểu hiện táo bón. Chất xơ có nhiều trong bột bắp, rau xanh, gạo lứt, cám gạo, trong đó cám gạo hay được khuyên dùng nhất. Một số người cũng giảm tiêu chảy khi dùng cám gạo nhưng một số khác lại thấy cải thiện hơn nếu áp dụng chế độ ăn ít chất xơ, chính vì vậy cần phải điều chỉnh phù hợp với từng người.

Khi ăn phải ăn chậm, nhai kỹ nhằm hạn chế nuốt khí vào làm giảm đầy bụng, trướng hơi, giảm sự căng giãn đột ngột ống tiêu hóa do đó hạn chế kích kích co bóp của ruột nên giảm số lần đi ngoài và giảm đau.

Những thực phẩm nên hạn chế

Chất béo động vật: Những thực phẩm nhiều chất béo có thể khiến ruột co thắt nhiều hơn gây đau hay cảm giác khó chịu vùng bụng. Nên thay bằng chất béo không bão hòa có nguồn gốc thực vật. Tránh các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, patê, thực phẩm nhiều chất béo: bánh quy, mayonnaise, phomai. Hạn chế đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, béo ngấy.

Đường: Đường có thể gây táo bón, tiêu chảy và đầy hơi ở những người bị HCRKT, tránh các loại mứt, sirô, bánh kẹo và trái cây hoặc nước trái cây có đường.

Sản phẩm sữa: Một số sản phẩm sữa khó tiêu hóa. Sữa, bánh kem và kem chứa các loại đường tự nhiên, trong quá trình tiêu hóa có thể gây tiêu chảy, đau quặn bụng hoặc táo bón cần phải tránh.

Một số loại rau: Có thể gây ra chứng đầy hơi cần tránh như rau cải xanh, cải bắp và hành.

Hoa quả nhiều axit: Người bị HCRKT không nên ăn các loại quả chua.

Các chất kích thích: Rượu, cà phê, nước uống có gas, các loại gia vị cay nóng như: ớt, hồ tiêu kích thích lớp niêm mạc ruột gây ra các biểu hiện như đau bụng, tiêu chảy.

Bữa ăn thịnh soạn: Những bữa ăn thịnh soạn quá nhiều chất dinh dưỡng gây khó tiêu khiến hệ tiêu hóa trở nên quá tải, gây ra đau bụng và tiêu chảy.

Những thức ăn nhạy cảm: Một số người có tiền sử gia đình hoặc bản thân nhạy cảm với một số loại thực phẩm, cần tránh những thực phẩm này.

Chế độ sinh hoạt

Luyện tập đi ngoài ngày một lần vào buổi sáng hoặc một thời gian thích hợp, xoa bóp bụng trước khi đi ngoài.

Điều chỉnh chế độ sinh hoạt, làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, luyện tập thư giãn, tập thể dục, đi bộ, tránh căng thẳng thần kinh ít nhiều cải thiện các biểu hiện.

Theo BS. Yến Ngọc – Sức khỏe và Đời sống

Hội chứng ruột kích thích hay còn gọi là hội chứng đại tràng kích thích. Bệnh tuy không ảnh hưởng tới tính mạng nhưng nó làm ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân.

Phần lớn trường hợp mắc hội chứng ruột kích thích không điều trị khỏi hoàn toàn bởi chưa có một thuốc đơn độc nào có hiệu quả với bệnh này. Hiện nay chỉ điều trị theo triệu chứng nổi trội nhằm giúp bệnh nhân dễ chịu hơn mà thôi.

Dấu hiệu nhận biết

Các dấu hiệu của bệnh không giống nhau ở mỗi bệnh nhân và có thể thay đổi theo thời gian. Mỗi triệu chứng có thể gặp riêng lẻ trong các triệu chứng rối loạn chức năng ruột khác. Có thể gặp các triệu chứng như đau bụng, nặng bụng như có khối đá đè trong bụng.

Triệu chứng này sẽ giảm khi bệnh nhân trung tiện, đại tiện được và đau tăng khi mắc táo bón; Trướng bụng là triệu chứng thường gặp nhất và tăng dần lên trong ngày.

Các rối loạn nhu động ruột biểu hiện bằng số lần đi cầu, thay đổi mật độ và hình dạng của phân như tiêu chảy hoặc táo bón. Hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy ít gặp hơn thể táo bón.

Đau bụng là một triệu chứng của hội chứng ruột kích thích

Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể có các dấu hiệu như nóng ở thượng vị, buồn nôn, thậm chí có thể gặp các trạng thái về tâm lý như suy sụp, lo lắng…

Thuốc nào giúp bệnh nhân dễ chịu?

Trước hết, khi bị hội chứng ruột kích thích, bệnh nhân cần cải thiện chế độ sinh hoạt như: tạo thói quen đi đại tiện đúng giờ trong ngày, thay đổi chế độ ăn uống hợp lý. Nếu các biện pháp trên không cải thiện thì phải điều trị bằng thuốc. Tùy vào triệu chứng nổi trội của bệnh nhân mà bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc phù hợp.

Với bệnh nhân bị tiêu chảy thì dùng thuốc chống tiêu chảy loperamid. Đây là một opioid, không qua hàng rào máu não, làm giảm nhu động ruột hoặc diphenoxylate, viên thuốc có chứa diphenoxylate và atropine, điều trị tăng vận động ruột. Thuốc có thể giúp kiểm soát triệu chứng tiêu chảy. Bệnh nhân bị táo bón có thể dùng thuốc forlax hoặc cisapride.

​Để giảm các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích, cần thực hiện tốt vệ sinh ăn uống. Ảnh: T. M

Ở bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích, nếu đau là triệu chứng nổi trội thì có thể dùng các thuốc chống co thắt, kháng cholin, các thuốc chống trầm cảm, an thần, các thuốc ức chế kênh canxi, các thuốc điều chỉnh ngưỡng đau.

Nếu đau sau ăn có thể uống các thuốc dicyclomine, dicycloverine; chống co thắt uống spasmaverine; thuốc kháng cholinergic; pinaverium, thuốc đối kháng Ca ở dạ dày – ruột trimebutine, nospa.

Một số bệnh nhân cần dùng thuốc có ảnh hưởng đến một số hoạt động của hệ thần kinh thực vật để làm giảm co thắt ruột gây đau đớn. Thuốc kháng acetylcholin có thể là hữu ích cho những người có những cơn tiêu chảy, nhưng có thể làm trầm trọng thêm táo bón.

Khi bệnh nhân gặp các triệu chứng bao gồm đau hoặc trầm cảm, bác sĩ có thể cho dùng thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc tái hấp thu serotonin chọn lọc chất ức chế (SSRI). Những thuốc này giúp giảm trầm cảm cũng như ức chế hoạt động của tế bào thần kinh điều khiển ruột.

Nếu bị tiêu chảy và đau bụng mà không trầm cảm, bác sĩ có thể cho liều thấp hơn so với bình thường thuốc chống trầm cảm ba vòng, chẳng hạn như imipramine và amitriptylin. Tác dụng phụ của các thuốc này bao gồm buồn ngủ và táo bón. Nếu bệnh nhân bị đau và táo bón khiến mệt mỏi và chán nản, có thể dùng thuốc fluoxetine hoặc paroxetin.

Để giảm các triệu chứng, bệnh nhân cần thực hiện chế độ vệ sinh ăn uống. Cần tránh thức ăn làm bệnh tăng như: cà phê, bia, chất xơ, các chế phẩm từ sữa, ăn uống thái quá, nhiều chất béo, tránh sinh hoạt làm việc căng thẳng.

Theo Sức khỏe và Đời sống

Trước đây, hội chứng ruột kích thích thường được gọi là viêm đại tràng, viêm đại tràng xuất tiết, đại tràng co thắt, đại tràng chức năng, đại tràng thần kinh,… Người bệnh thường có biểu hiện đau bụng, khó chịu vùng bụng, thay đổi thói quen đi ngoài. Có thể kèm theo đau cơ, đau đầu, đau lưng…

Nguyên nhân gây HCRKT chưa được xác định

Hiện vẫn chưa xác định được nguyên nhân và cơ chế chính xác gây ra HCRKT nhưng có một số giả thuyết lý giải cho hội chứng này:

Rối loạn dẫn truyền tín hiệu thần kinh não – ruột gây ra các biểu hiện thay đổi thói quen đại tiện và đau hoặc khó chịu ở vùng bụng.

Rối loạn vận động ruột: Giảm nhu động ruột thường dẫn đến táo bón, tăng nhu động thường gây tiêu chảy. Co thắt cơ trơn thành ruột đột ngột gây đau hoặc khó chịu vùng bụng.

Rối loạn về nhạy cảm đau: Những người bị HCRKT có ngưỡng đau thấp hơn đối với sự căng giãn ruột do phân hoặc hơi trong lòng ruột so với những người không bị hội chứng này. Chính điều này gây ra biểu hiện đau hoặc khó chịu vùng bụng.

Sự phát triển quá mức vi khuẩn chí ở ruột non: Bình thường, có một số loại vi khuẩn có lợi sinh sống ở ruột non (vi khuẩn trí). Vi khuẩn ruột non phát triển quá mức sẽ tạo ra quá nhiều hơi trong ruột gây đầy trướng bụng và cũng có thể gây tiêu chảy.

Thay đổi về các chất hóa học dẫn truyền thần kinh.

Tính chất gia đình: HCRKT hay gặp hơn ở những người gia đình có tiền sử mắc bệnh đường tiêu hóa.

Nhạy cảm thức ăn: Nhiều người bị HCRKT thấy các triệu chứng nặng hơn khi ăn các thức ăn giàu carbohydrat, chất béo, cafe và rượu,… mặc dù họ không có biểu hiện của dị ứng thức ăn.

Biểu hiện của HCRKT như thế nào?

Người bệnh HCRKT thường có các triệu chứng sau:

Đau bụng: Đau thành cơn, quặn thắt ở vùng hạ vị, nửa bụng phải, nửa bụng trái và có thể ở vùng thượng vị. Đau tăng lên khi ăn, khi bị căng thẳng thần kinh (stress). Đau giảm khi đi ngoài hoặc đánh hơi.

Thay đổi thói quen đi ngoài: Đây là biểu hiện nổi bật và hằng định. Táo bón xen kẽ với tiêu chảy nhưng thường có một biểu hiện nổi trội. Thay đổi thói quen đi ngoài cũng liên quan đến thức ăn, căng thẳng thần kinh (stress). Người bệnh táo bón, đi ngoài dưới 3 lần một tuần, phân cứng, khô, nhỏ, khó đi, một số người cảm thấy đau và phải rặn mạnh để tống phân ra ngoài.

Táo bón thành từng đợt, liên tục, nặng dần và không đỡ khi dùng thuốc nhuận tràng, xen kẽ với các đợt tiêu chảy. Tiêu chảy trong HCRKT lượng phân ít, phân loãng, có thể có nhày nhưng không có máu, từ 3 lần trở lên một ngày và cảm thấy rất mót đi ngoài.

Đầy bụng, trướng hơi: Cảm giác đầy, trướng bụng, sôi bụng do rối loạn vận chuyển và dung nạp khí trong ruột.

Các biểu hiện của đường tiêu hóa trên: Cảm giác nóng rát sau xương ức, có thể buồn nôn hoặc cảm giác khó tiêu.

Để chẩn đoán HCRKT cần làm xét nghiệm gì?

Xét nghiệm giúp phân biệt HCRKT với các bệnh khác và để loại trừ tổn thương ở ruột. Trong HCRKT, các kết quả xét nghiệm hầu hết bình thường. Người bệnh cần làm các xét nghiệm sau:

Công thức máu; Xét nghiệm phân; Nội soi đại tràng sigma hoặc nội soi đại tràng toàn bộ bằng ống mềm; Ngoài ra, có thể cần làm thêm xét nghiệm test thở hydro loại trừ hội chứng không dung nạp sữa (thiếu men lactase) và xét nghiệm huyết thanh loại trừ hội chứng tiêu chảy phân mỡ.

Để chẩn đoán HCRKT thường dựa vào tiêu chuẩn ROME (Hội nghị tiêu hóa quốc tế tại Rome): Đau bụng hoặc cảm giác khó chịu ở vùng bụng dưới ít nhất 3 ngày trong tháng, kéo dài ít nhất 3 tháng phối hợp với 2 hay 3 biểu hiện sau: Các triệu chứng được cải thiện sau khi đi ngoài; thay đổi hình dạng khuôn phân; thay đổi số lần đi ngoài.

HCRKT có thể nhầm lẫn với các bệnh khác ở đường tiêu hóa

Một số bệnh khác ở đường tiêu hóa cũng có biểu hiện chính giống như HCRKT là đau và khó chịu vùng bụng kèm tiêu chảy hoặc táo bón. Vì vậy rất dễ nhầm lẫn trong chẩn đoán.

Viêm đại tràng mạn tính: Là tình trạng tổn thương mạn tính ở đại tràng do nhiều nguyên nhân như nhóm nguyên nhân viêm nhiễm (lao đại tràng, amip đại tràng, nhiễm nấm hoặc virut), không rõ căn nguyên (viêm loét đại trực tràng, viêm ruột từng vùng hay bệnh Crohn) và nhóm các nguyên nhân khác (viêm đại tràng giả mạc, viêm đại tràng do tia xạ, do viêm túi thừa đại tràng). Người bệnh thường có những biểu hiện khá giống nhau là đau bụng, thay đổi thói quen đi ngoài. Tuy nhiên, thường kèm thêm sốt, phân nhày máu. Phân biệt dựa vào các kết quả xét nghiệm cho thấy có tổn thương tại đại tràng.

Không dung nạp sữa và các sản phẩm sữa: Người bệnh do không hấp thu được lactose, một loại đường có trong sữa và các sản phẩm sữa nên thường có biểu hiện đau hoặc khó chịu vùng bụng, đầy trướng bụng, đi ngoài. Tuy nhiên, các biểu hiện sẽ giảm hoặc hết khi không dùng sữa hoặc sản phẩm sữa. Ngoài ra, bác sĩ có thể dùng test thở hydro hoặc test xác định độ axit của phân để loại trừ nguyên nhân này.

Bệnh tiêu chảy phân mỡ: là tình trạng ruột non không tiêu hóa được một loại protein trong lúa mì, lúa mạch là gluten. Bệnh thường xảy ra ở trẻ em khi bắt đầu cho ăn thức ăn có gluten và người lớn khoảng 40 – 50 tuổi. Người bệnh có biểu hiện khá giống như những người có HCRKT như tiêu chảy, trướng bụng, chán ăn. Tuy nhiên, phân thường nhiều, nhão, có màu xám, bóng và nhiều nước. Xác định dựa vào nghiệm pháp D – xylose dương tính.

Ung thư đại trực tràng: Ngoài những biểu hiện giống như của HCRKT, người bệnh còn có các biểu hiện nghi ngờ là chảy máu trực tràng, sốt, thiếu máu, toàn trạng suy giảm và khi khám bụng hoặc thăm trực tràng cùng với chẩn đoán hình ảnh có dấu hiệu nghi ngờ.

Theo thuocthang

Hội chứng ruột kích thích gây bệnh cho khoảng 10 -30% dân số. Bệnh hay gặp ở nữ nhiều hơn nam giới (tỷ lệ ~ 2:1), độ tuổi hay gặp từ 40-60. Hội chứng ruột kích thích không gây tử vong nhưng kéo dài, gây tâm lý lo lắng, mệt mỏi, suy nhược, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng sống của bệnh nhân.

Hội chứng ruột kích thích là một loại bệnh lý đặc trưng bởi các rối loạn chức năng của ống tiêu hóa với biểu hiện chủ yếu ở đại tràng, tái phát nhiều lần mà không tìm được các thương tổn về giải phẫu, cấu trúc, sinh hóa ở ruột. Hội chứng này còn có nhiều tên gọi khác như bệnh đại tràng chức năng, viêm đại tràng co thắt; do bệnh biểu hiện các triệu chứng từng đợt lúc nặng lúc nhẹ nên trước kia còn gọi là viêm đại tràng mạn tính. Nhưng hầu hết những tên gọi này đều không đúng, vì nó không dẫn đến viêm và không nên lẫn lộn với những rối loạn khác, như viêm loét đại tràng.

Nhận biết “kẻ quấy nhiễu”

Do bệnh biểu hiện rối loạn trên toàn bộ ống tiêu hóa nhưng triệu chứng của bệnh thể hiện ở dạ dày và chủ yếu là ở đại tràng. Vì vậy, đau bụng là triệu chứng thường gặp nhất, trong đó thường thấy đau ở vùng hạ vị hoặc hố chậu trái, cũng có thể đau ở bên phải hoặc thượng vị, đau có thể chạy dọc theo khung đại tràng. Mặc dù vậy, triệu chứng quan trọng của hội chứng ruột kích thích là tình trạng đau bụng quặn, thường di chuyển lúc đau chỗ này, lúc đau chỗ khác. Đôi khi bệnh nhân chỉ có cảm giác khó chịu, nặng tức, ấm ách khó chịu, đầy hơi tập trung chủ yếu ở vùng dưới rốn.

Hội chứng ruột kích thích không gây nguy hiểm nhưng ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh.

Các triệu chứng đau quặn bụng, đầy hơi, khó chịu hay xảy ra vào buổi sáng, nhất là sau khi ăn sáng, người bệnh có cảm giác muốn đi đại tiện. Một đặc điểm nổi bật là sau khi đi đại tiện xong, cảm giác khó chịu, đau quặn bụng sẽ hết ngay. Do vậy, nhiều người rất ngại ăn sáng, nhất là mỗi lúc đi xa.

Ngoài triệu chứng đau quặn bụng, một số bệnh nhân cũng hay bị tiêu chảy, phân lỏng như nước hoặc phân sền sệt, có thể lẫn với chất nhầy, phân không bao giờ có máu. Một số trường hợp đi đại tiện vài lần trong ngày, mỗi lần đi đại tiện không hết phân và vừa đi đại tiện xong lại buồn đi tiếp. Tuy vậy, có một số trường hợp lại bị táo bón thường xuyên, phân rắn, phải rặn mới đi đại tiện được, thậm chí phải thụt tháo. Trong khi đó, có một số trường hợp thỉnh thoảng lại bị tiêu chảy từng lúc xen kẽ với táo bón.

Ngoài triệu chứng về tiêu hóa, một số bệnh nhân cũng có cảm giác mệt mỏi, chóng mặt, nhức đầu, mất ngủ, trầm cảm, đau nhức cơ, hồi hộp, đau tức ngực, cảm giác khó thở. Kèm theo đau quặn bụng là trướng bụng. Trướng bụng là triệu chứng thường gặp. Đặc điểm của trướng bụng tronghội chứng ruột kích thích là sau ngủ dậy thì không thấy hoặc chỉ bị nhẹ, sau đó tăng dần. Ngoài ra có thể có các triệu chứng như buồn nôn, cảm giác vướng ở họng.

Người bệnh không sụt cân, siêu âm bụng và xét nghiệm đều bình thường, chụp Xquang đại tràng có thể có hình ảnh tăng hoặc giảm co bóp hay rối loạn co bóp, nhưng khi soi toàn bộ đại tràng thì niêm mạc hoàn toàn bình thường. Xét nghiệm phân cũng không có gì thay đổi rõ rệt. Bệnh thường xuất hiện lần đầu tiên ở người trẻ tuổi, thường là trước tuổi 45.

Nguyên nhân gây hội chứng ruột kích thích

Nguyên nhân của hội chứng ruột kích thích đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ và chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Có nhiều ý kiến cho rằng hội chứng này là rối loạn chức năng bởi vì không có dấu hiệu bệnh nào được tìm thấy khi khám đại tràng. Người bệnh khó chịu, mất tự tin, nhưng bệnh không gây hại đến đường ruột, không gây chảy máu hay một bệnh trầm trọng nào ở ruột. Có một số yếu tố được cho là có liên quan đến sự khởi phát của hội chứng này: Sau nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, khả năng bệnh nhân bị hội chứng ruột kích thích tăng lên tới 6 lần. Các yếu tố gây stress và tâm lý bệnh nhân cũng góp phần đáng kể trong cơ chế bệnh sinh. Thức ăn không thích hợp với bệnh nhân, thức ăn ít chất xơ cũng hay gây rối loạn chức năng ống tiêu hóa. Các thương tổn đại tràng sau nhiễm khuẩn hoặc nhiễm độc thức ăn cũng có thể làm tăng tính nhạy cảm của đại tràng gây ra hội chứng ruột kích thích. Rối loạn điều hòa nhu động đại tràng của trục não – ruột cũng được cho là có thể gây bệnh. Các hormon sinh dục nữ tăng cao trong giai đoạn của bệnh, lý giải tại sao hội chứng ruột kích thích xảy ra ở nữ nhiều hơn nam.

Cần làm gì để giảm khó chịu?

Mặc dù là bệnh lành tính, không gây tử vong nhưng để điều trị dứt không phải dễ. Việc điều trị chủ yếu làm giảm triệu chứng giúp cho người bệnh đỡ khó chịu. Đầu tiên là điều chỉnh chế độ ăn. Phải tìm được một chế độ ăn thích hợp cho bệnh nhân. Khi đang có triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy… nên tránh ăn các thức ăn, nước uống không thích hợp. Nên chia làm nhiều bữa nhỏ, tránh ăn quá no. Không nên ăn các thức ăn khó tiêu, dễ sinh hơi như khoai, sắn, bánh ngọt nhiều bơ, hoa quả có nhiều đường (cam, quýt, xoài, mít…). Tránh các đồ uống nhiều đường và có gas, những thức ăn để lâu, bảo quản không tốt. Nếu có tiêu chảy tránh ăn quá nhiều thức ăn có nhiều chất xơ (rau muống, rau cải, dưa…). Hạn chế sử dụng những thức ăn dễ kích thích như bia rượu, cà phê, thức ăn cay chua, chất béo, thức ăn dễ tạo men.

Người bệnh cần có chế độ làm việc điều độ, cố gắng tạo được giấc ngủ sâu, ngủ đủ, tránh tình trạng căng thẳng… sẽ góp phần làm cho hội chứng ruột kích thích luôn được ổn định và cũng là cách phòng bênh hữu hiệu. Cần giảm hoặc loại bỏ stress, tăng cường các hoạt động thể chất, tạo một cuộc sống nhẹ nhàng, thanh thản, luyện tập thói quen đại tiện mỗi ngày một lần, tập khí công, yoga cùng với các phương pháp thư giãn… cũng góp phần đáng kể vào việc làm giảm các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích.

Trong đợt tiến triển của bệnh, một số thuốc cũng nên được dùng để điều trị triệu chứng của bệnh. Việc dùng thuốc nào, liều lượng bao nhiêu cần do bác sĩ khám và chỉ định cụ thể. Người bệnh nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được tư vấn dùng thuốc.

Theo suckhoedoisong