Gai xương là các mỏm xương mọc ra phía ngoài và hai bên của cột sống, hậu quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống.

Nhiều người thấy lo sợ và muốn tìm cách cắt bỏ gai đi. Tuy nhiên đó không phải là một bệnh mà chỉ là triệu chứng của các bệnh viêm, thoái hóa hoặc sau chấn thương cột sống.

Gai cột sống thường gặp ở người tuổi từ 40 trở lên. Nam bị nhiều hơn nữ. Ở nam giới phần lớn là do lao động nặng. Tuy nhiên nữ giới ở tuổi mãn kinh cũng hay bị gai cột sống. Gai thường mọc ở mặt trước và bên của cột sống, hiếm khi mọc ở phía sau nên ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh. Gai thường xuất hiện ở đốt sống cổ và thắt lưng, vì hai bộ phận này hoạt động nhiều nhất, nên dẫn đến tình trạng khớp thoái hóa nhanh.

Gai cột sống có thể dẫn đến tàn phế

Nhiều người có gai xương chỉ tình cờ phát hiện ra khi chụp Xquang do đi khám một bệnh khác. Tuy nhiên, 40% những trường hợp gai có biểu hiện lâm sàng, khi gai cọ xát với xương khác hoặc các phần mềm ở xung quanh như dây chằng, rễ dây thần kinh. Với người bị gai đốt sống cổ triệu chứng đầu tiên là đau cổ, đau vai gáy, nhức đầu, đau lan xuống tay thậm chí đến các ngón tay. Với người bị gai đốt sống thắt lưng thì đau thắt lưng, đau hông, đau có thể xuống chân theo kiểu đau thần kinh tọa. Đau làm hạn chế vận động cổ, vai, thắt lưng. Dần dần, cơ bắp yếu đi, đặc biệt là ở tay và chân. Bệnh nhân có dáng đi vẹo vọ hoặc lưng còng xuống. Một số ít các trường hợp, chèn ép thần kinh nặng gây bí tiểu, táo bón, đại tiểu tiện không tự chủ, bệnh nhân trở nên tàn phế, thậm chí có thể tử vong. Đó là biến chứng nặng cần phải được phát hiện và điều trị nhanh chóng.

Thoái hóa đĩa đệm cột sống là một nguyên nhân hình thành gai xương cột sống

Điều trị bằng cách nào?

Nếu có gai nhưng không gây đau thì không điều trị. Xu hướng điều trị của bệnh gai cột sống là điều trị bảo tồn, và sẽ cắt bỏ gai khi thật cần thiết. Cần phát hiện và điều trị là nguyên nhân gây ra gai cột sống. Đầu tiên, người bệnh phải nghỉ ngơi, tránh làm việc nặng, giảm áp lực lên các vùng bị đau. Có thể dùng nẹp cổ, đai lưng… để giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống bị bệnh. Bác sĩ sẽ cho dùng thuốc để khống chế đợt đau cấp của bệnh. Thường dùng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ, tiêm cạnh cột sống bằng thuốc chống viêm steroid. Ngoài ra cần điều trị hỗ trợ giúp giảm đau và tăng vận động như mát-xa, châm cứu, vật lý trị liệu. Hồng ngoại, điện xung, điện dẫn thuốc, siêu âm dẫn thuốc thường có kết quả tốt. Sau khi bệnh nhân qua cơn đau cấp cần tập phục hồi chức năng vận động. Điều trị phẫu thuật là biện pháp cuối cùng khi người bệnh bị đau nghiêm trọng, mạn tính, có chèn ép vào tủy, chèn ép các rễ thần kinh ở cột sống gây nên rối loạn đại tiểu tiện, mất cảm giác, liệt.
Tránh những quan niệm sai lầm về điều trị gai cột sống

Khi được bác sĩ chẩn đoán gai cột sống, một số bệnh nhân thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này. Nhưng thực tế không hề có chỉ định và không thể mổ cắt gai cột sống. Xu hướng điều trị gai cột sống là bảo tồn. Không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ, vì quá trình hình thành gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm. Khi mắc gai cột sống nhiều người có suy nghĩ không nên ăn thực phẩm giàu canxi để hạn chế sự phát triển thêm gai. Đây là quan điểm sai lầm, vì ăn đủ lượng canxi trong thực phẩm không ảnh hưởng đến bệnh, không làm gai mọc nhiều hơn. Hoặc một số người cho rằng nên ăn thêm muối để giúp cơ thể tái hấp thu một phần canxi vào máu. Trên thực tế lượng canxi trong máu được cơ thể kiểm soát rất chặt chẽ, không để tăng lên quá mức hoặc giảm quá mức. Bổ sung muối ăn không có tác dụng điều trị gai xương mà thậm chí có thể ảnh hưởng không tốt đến cơ thể, góp phần gây tăng huyết áp, phù, làm thận phải làm việc quá sức để thải lượng muối thừa ra khỏi cơ thể.

Phòng ngừa gai cột sống thế nào?

Trước tiên, bệnh nhân cần có chế độ dinh dưỡng đầy đủ canxi, vitamin D, C, K, E, muối khoáng đồng, kẽm mang gan, magie. Tăng cường ăn rau quả, hạn chế chất béo nhất là mỡ động vật. Không hút thuốc. Duy trì trọng lượng cơ thể vừa phải, tránh thừa cân béo phì. Tập thể dục thường xuyên, đặc biệt là các động tác cử động vùng cột sống cổ và vùng cột sống thắt lưng, vận động các phần cột sống về tất cả các hướng. Buổi sáng tiến hành các bài tập thở khoảng 10-15 phút. Tránh hoặc hạn chế các tư thế lao động nguy hiểm, không mang vác nặng. Lao động hợp lý xen kẽ với nghỉ ngơi, dùng ghế ngồi có tựa lưng

Thoát vị đĩa đệm là một trong những bệnh xương khớp làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, vận động, chất lượng cuộc sống của người bệnh. Nhận biết được những triệu chứng của bệnh sẽ giúp quá trình điều trị hiệu quả và nhanh chóng hơn.

Đĩa đệm là một mảnh nhỏ hình chiếc đĩa nằm ở khe giữa hai đốt sống, bên ngoài có một lớp bao xơ dày và chắc, bên trong chứa chất nhầy. Bao xơ bị rách, dịch nhầy sẽ tràn ra và tạo thành một khối gọi là khối thoát vị.

Thoát vị hoàn toàn có thể xảy ra ở bất cứ phần nào của cột sống, từ cổ đến thắt lưng. Tuy nhiên, thoát vị đĩa đệm xảy ra phổ biến nhất ở phần cột sống thắt lưng.

Ở Việt Nam có đến 17% những người trên 60 tuổi bị chứng thoái hóa cột sống thắt lung. Việc hiểu biết tốt về vấn đề này cho phép dự phòng bệnh thoát vị đĩa đệm có hiệu quả và giảm bớt được gánh nặng của chi phí điều trị.

1. Nguyên nhân gây nên bệnh thoát vị đĩa đệm

Do yếu tố di truyền: Nếu bố mẹ có cấu trúc đĩa đệm yếu thì con cũng rất dễ bị mắc bệnh.

Do quá trình hoạt động, lao động bị sai tư thế nghiêm trọng hoặc do chấn thương cột sống đột ngột.

Ngồi sai tư thế là một trong những nguyên nhân chính gây thoát vị đĩa đệm

Do quá trình thoái hóa (đây là trường hợp thoát vị phổ biến nhất): Quá trình thoái hóa cột sống tác động tới bao xơ đĩa đệm làm vòng bao xơ trở nên xơ cứng, mất đi tính dẻo dai. Khi đó người bệnh không nhất thiết phải mang vác các vật nặng sai tư thế nhưng vẫn mắc bệnh. Bởi lẽ, bao xơ đĩa đệm bị xơ cứng bây giờ chỉ chịu được một áp lực giới hạn rất nhỏ. Khi rách bao xơ làm cho nhân nhầy thoát ra chèn ép vào rễ thần kinh gây nên bệnh thoát vị.

2. Triệu chứng của thoát vị đĩa đệm

Đau và tê lan truyền xuống cánh tay hoặc chân tùy vị trí thoát vị. Đây chính là dấu hiệu bệnh thoát vị đĩa đệm.

– Đau buốt khi đứng lên ngồi xuống cũng là một trong những biểu hiện thoát vị đĩa đệm thường gặp nhất. Khi đứng lên và ngồi xuống làm cho phần đĩa đệm bị trật khỏi khe đốt sống tăng thêm áp lực lên các rễ thần kinh, làm tăng thêm mức độ đau nhức cho người bệnh.

– Đau khi đi bộ với khoảng cách ngắn. Khi đĩa đệm nằm đúng vị trí mặc định của mình, chúng ta sẽ đi lại hết sức linh hoạt. Tuy nhiên, khi đĩa đệm hình thành các khối thoát vị sẽ chèn ép lên các rễ thần kinh gây đau, dù cho đi bộ một quãng đường ngắn người bệnh cũng thấy đau nhức khó chịu.

Ngoài ra, đối với 2 loại thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ và thoát vị đĩa đệm cột sống lưng thì còn có thêm một số triệu chứng sau:

Bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống cổ:

Bệnh nhân thường có triệu chứng đau dọc vùng gáy, đau mỏi nhừ kéo sang bả vai và cánh tay. Có những bệnh nhân có cảm giác tê bì dọc cánh tay, thậm chí kéo tới làm tê bì mất cảm giác của bàn tay, đốt ngón tay làm suy yếu, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng cuộc sống.

Ngoài những cơn đau mỏi, bệnh nhân còn giảm lực của tay làm ảnh hưởng tới các vận động như: cầm, nắm, xách, vác… Có những bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm cổ còn có triệu chứng đau bốc lên đỉnh đầu, thậm chí hoa mắt, chóng mặt, tức hốc mắt.

Bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng:

Khi bị thoát vị đĩa đệm cột sống lưng, bệnh nhân có biểu hiện đau vùng ngang thắt lưng, đau liên sườn. Triệu chứng đau tăng lên, co thắt từng cơn được nhìn thấy rõ nhất khi bệnh nhân mắc bệnh ho hoặc khi đi đại tiện.

Ngoài ra, bệnh nhân bị thoát vị đĩa đệm đốt sống lưng còn có biểu hiện đau dọc vùng mông kéo xuống chân, có thể gây tê bì chân hoặc có nhưng cơn đau rút chân khi cúi ngửa.. Có những bệnh nhân ngồi lâu thường bị những cơn đau thắt lưng dữ dội phải nằm nghiêng bất động.

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng làm hạn chế cử động cột sống của người bệnh: không còn khả năng ưỡn của thắt lưng, không cúi được xuống thấp… Người bệnh có thể thay đổi dáng đứng, cách đi để không đau và dần dần cột sống bị vẹo sang một bên.