Hầu hết mọi người sẽ trải qua đau lưng ít nhất một lần trong cuộc sống và có khoảng 10% dân số trên toàn cầu bị đau lưng (WHO).

Đau lưng kéo dài từ vài ngày đến vài tuần được coi là cấp tính. Đau kéo dài trong ba tháng hoặc lâu hơn được coi là mạn tính. Tại BV Đại học Y Dược TPHCM thường xuyên tiếp nhận những người bệnh bị đau lưng kéo dài.

Như trường hợp của L.X.T (35 tuổi – lái xe đường dài liên tục), anh thường xuyên đau dọc cột sống cổ lan xuống thắt lưng, khi xoay người gây đau và quan sát kính chiếu hậu rất khó khăn. Bệnh này kéo dài 1 năm.

Sau khi thăm khám, các BS chỉ định cho bệnh nhân uống thuốc và khuyến cáo anh không nên tập trung ở một tư thế kéo dài gây co cứng cột sống gây đau; cố gắng trong thời gian làm việc từ 45 – 60 phút phải có những cử động xoay trở nhẹ nhàng và uống thuốc điều trị đều đặn.

Hay chị Đ.T.X (33 tuổi) cũng là một trường hợp điển hình tại BV. Chị bị đau lưng kéo dài 6 tháng nay, đau lan xuống vùng mông. Chị X đau đến nỗi gây hay bực mình, cáu gắt hay khuân vác đồ cũng thấy đau.

Lần đầu tiên, người bệnh được điều trị nội khoa tích cực 6 – 8 tuần, kết hợp tập vật lý trị liệu nhưng việc đáp ứng giảm đau của người bệnh không được tốt.

Sau đó, bác sĩ quyết định phương pháp điều trị tiếp theo là tiêm phong bế ngoài màng cứng để điều trị đau thần kinh tọa cho người bệnh. Chỉ qua một lần điều trị, tình trạng của chị X đã có cải thiện 60- 70%.

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về trường hợp bệnh cụ thể, dấu hiệu, phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh đau lưng mạn tính AloBacsi xin giới thiệu những chia sẻ của TS.BS Nguyễn Minh Anh – Trưởng khoa Ngoại Thần kinh BV Đại học Y Dược TPHCM và ThS. BS Lê Viết Thắng – Chuyên khoa Ngoại Thần Kinh.

Các dấu hiệu của bệnh đau lưng mạn tính?

ThS. BS Lê Viết Thắng – Chuyên khoa Ngoại Thần Kinh thăm khám cho bệnh nhân
Người bệnh đau lưng mạn tính có các triệu chứng đau lưng kéo dài trên 3 tháng như đau cơ, đau lan xuống chân, hạn chế tính linh hoạt, ảnh hưởng hoạt động hàng ngày, không có khả năng đứng thẳng.

Hầu hết đau lưng từng bước cải thiện với điều trị tại nhà và tự chăm sóc. Tuy nhiên người bệnh cần đến thăm khám bác sĩ khi có các biểu hiện bệnh như đau lưng không giảm hoặc cường độ cao, đặc biệt là vào ban đêm, khi nằm xuống hoặc khi đi lại; đau lưng lan xuống một hoặc cả hai chân, đặc biệt là nếu cơn đau kéo xuống dưới đầu gối; yếu, tê hoặc ngứa ran ở một chân hoặc cả hai; rối loạn tiêu tiểu; đau lưng kèm với sốt, sụt cân không giải thích được.

Phương pháp chẩn đoán bệnh?

Người bệnh đến khám tại BV Đại học Y Dược TPHCM hoặc các cơ sở y tế có phòng khám đau mạn tính sẽ được thăm khám kỹ lưỡng, đánh giá lại quá trình bệnh chi tiết dựa trên bộ câu hỏi dành riêng cho bệnh đau lưng mạn tính.

Đồng thời, người bệnh được chỉ định thực hiện một số các cận lâm sàng như xét nghiệm máu, chụp X- quang, siêu âm, đo độ loãng xương, đo điện cơ, chụp cắt lớp (CT Scan), cộng hưởng từ (MRI) giúp phát hiện sớm được bệnh.

Phương pháp điều trị bệnh?

Đau lưng cấp là tình trạng đau dữ dội nhưng kéo dài trong thời gian ngắn, còn đau lưng mạn tính thường diễn ra âm ỉ và kéo dài nhiều ngày. Trong ảnh TS.BS Nguyễn Minh Anh – Trưởng khoa Ngoại Thần kinh BV Đại học Y Dược TPHCM đang thăm khám cho bệnh nhân

Hầu hết bệnh đau lưng trở nên tốt hơn với một vài tuần điều trị tại nhà. Bác sĩ có thể sẽ khuyên người bệnh dùng thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ kết hợp vật lý trị liệu và tập thể dục.

Trong trường hợp các biện pháp khác không làm giảm đau và nếu cơn đau tỏa xuống chân, các bác sĩ có thể tiêm thuốc phong bế thần kinh hai chân giúp giảm đau. Kỹ thuật này được áp dụng thường xuyên tại phòng khám Đau mạn tính – Khoa Ngoại Thần Kinh, BV Đại học Y Dược TPHCM.

Hiện tại, rất ít người bệnh cần phải phẫu thuật cho bệnh đau lưng. Phẫu thuật chỉ có hiệu quả trên những bệnh chèn ép thần kinh nặng, không đáp ứng với điều trị thuốc và vật lí trị liệu như thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống, gãy xẹp đốt sống do loãng xương, u tủy…

Ngoài ra còn những phương pháp trị liệu khác mang hiệu quả nhất định như nắn bóp chăm sóc, châm cứu, Yoga,…

Làm sao để phòng tránh bệnh đau lưng?
Theo ThS.BS Lê Viết Thắng, cộng đồng có thể tránh đau lưng sớm bằng cách cải thiện điều kiện thể chất và thực hành vận động thích hợp như tập thể dục, đi bộ, bơi lội, tư thế đứng và ngồi đúng, không hút thuốc lá, giảm cân.

Người bệnh, đặc biệt là lớn tuổi và nữ giới, cần hạn chế các yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển bệnh đau lưng như hút thuốc lá, béo phì, tránh các công việc thể chất vất vả, lo âu, trầm cảm.

Bà Phan Thị Châu 62 tuổi ở quận 9, TPHCM, bị đau lưng hơn chục năm qua nhưng nghĩ là bệnh của người già nên chỉ mua thuốc uống để giảm đau. Gần đây những cơn đau xuất hiện ngày càng nhiều và dữ dội, một bên chân tê liệt không đi lại được nữa, bà Châu mới đến cơ sở y tế khám và chụp MRI.

Trực tiếp điều trị trường hợp này là TS.BS Võ Xuân Sơn. Bác sĩ cho biết bà Châu bị đau thần kinh tọa, thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, cần phải phẫu thuật mới cải thiện được. Sau khi hội chẩn, các bác sĩ quyết định áp dụng phương pháp mổ giải ép, ghép xương, đặt dụng cụ cột sống có bổ sung xi măng (omega) cho bệnh nhân. Một ngày sau mổ, bà Châu được y tá tập cho vận động phù hợp. Đến nay sức khỏe bà đã cải thiện rõ rệt, một bên chân bị liệt đã có thể tập tễnh bước đi.

Cuộc mổ trượt đốt sống hoặc hẹp ống sống phải đạt được mục tiêu giải phóng tất cả các cấu trúc chèn ép ra khỏi hệ thống thần kinh

Mục đích của phẫu thuật điều trị bệnh cột là giải phóng tất cả các cấu trúc chèn ép ra khỏi hệ thống thần kinh. Ảnh:Võ Xuân Sơn

BS Sơn giải thích: Dây thần kinh tọa (hay thần kinh ngồi) là dây thần kinh to nhất của cơ thể, do các rễ thần kinh của vùng thắt lưng hợp lại thành. Nó chạy dọc theo mặt sau mông, đùi xuống chân. Đau thần kinh tọa thường do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng gây ra, đôi khi kèm theo tê, yếu chân hoặc teo cơ. Bệnh còn do nhiều nguyên nhân khác như hẹp ống sống, viêm khớp cột sống, viêm đĩa đệm, viêm thần kinh tọa, u thần kinh tọa… Trong trường hợp này, mổ giải ép trở thành chỉ định bắt buộc khi có thương tổn thần kinh thể hiện bằng triệu chứng yếu cơ, teo cơ, giảm hoặc mất cảm giác.

BS Sơn khuyên mọi người không nên chủ quan khi bị đau lưng kéo dài bởi đó có thể là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý cột sống. Nếu không phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, bệnh sẽ trở nặng hơn, việc điều trị sẽ phức tạp hơn. Trước đây bệnh cột sống được xem là vấn đề của người già, nhưng gần đây nhiều người trẻ cũng mắc phải.

Điển hình như trường hợp anh Trương Hữu Phước, 38 tuổi, ở Bình Chánh, TPHCM, sau 10 năm chịu đựng những cơn đau lưng tái phát, lan xuống mông và chân gây tê, anh mới đến bệnh viện khám và chụp MRI. Bác sĩ phát hiện bệnh nhân bị thoát vị 4 đốt sống, phải phẫu thuật.

Sau khi được mổ nội soi, anh Phước đã giảm 90% cảm giác đau lưng và tê ở mông, chân. 4 tiếng đồng hồ sau mổ, bệnh nhân được cho mang nẹp lưng và tập đi lại. Đến nay anh đã có thể co duỗi lưng, chân bình thường và đi được. Bác sĩ khuyên bệnh nhân nên duy trì thói quen sinh hoạt, vận động hàng ngày, nhưng phải kiêng sau mổ khoảng 4 đến 6 tuần mới có thể chơi thể thao mạnh được.

Theo TS Sơn, thoái hóa cột sống là yếu tố chính gây ra thoát vị đĩa đệm, từ đó sinh ra gai cột sống, đau thần kinh tọa. Thoái hóa cột sống còn có thể gây ra đau lưng, cổ hoặc đau thần kinh tọa mà không cần phải có thoát vị đĩa đệm. Ngoài ra tình trạng này còn là nguyên nhân của một số bệnh khác, tất cả được gọi chung là bệnh lý thoái hóa của cột sống.

Thoát vị đĩa đệm ở vùng thắt lưng là nguyên nhân chính gây đau thần kinh tọa. Nếu thoát vị xảy raở cổ, bệnh nhân được chẩn đoán “hội chứng cổ – vai – tay” hoặc một tên gọi nào đó tương tự. Nhìn chung, mỗi tên bệnh đều có ý nghĩa riêng của nó. Hiện nay việc sử dụng những tên gọi này còn chưa thống nhất dễ làm cho bệnh nhân bối rối.

Để phòng ngừa bệnh tái phát, bác sĩ khuyên mọi người nên thường xuyên vận động, duy trì tập luyện thể thao đều đặn, đặc biệt là môn bơi lội. Nên sống trong một môi trường trong sạch; sử dụng thực phẩm, thuốc đạt tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn. Tránh tiếp xúc với các chất độc hại, tránh ngồi lâu một chỗ, kiểm soát cân nặng ở mức BMI cho phép, đừng cơ thể để bị béo phì. Những cách này sẽ giúp cho cột sống khỏe hơn.

Theo Tấn Kính – VnExpress