Thoát vị đĩa đệm nhiều tầng – một bệnh lý lâm sàng rất phức tạp, đa dạng, nhất là trường hợp khối lượng thoát vị quá to gây chèn ép tủy sống và đuôi ngựa. Đây là chùm hội tụ nhiều rễ thần kinh thắt lưng – cùng gây đau đớn cho người bệnh tới cực điểm, đòi hỏi phải xử trí cấp cứu kịp thời.

Hậu quả do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Đau rễ thần kinh

Đau rễ phản ánh một quá trình tổn thương kích thích rễ thần kinh. Có thể do chèn ép cơ học (thoát vị đĩa đệm, chèn ép do xương); do viêm rễ, viêm ngoài màng cứng, viêm màng nhện của tủy sống; do u rễ. Đau rễ thần kinh thường đau theo dải, lan từ thắt lưng xuống chân, tương ứng với vùng phân bố của rễ thần kinh. Đau rễ xuất hiện sau giai đoạn đau thắt lưng cục bộ, đau tăng lên khi đi lại, đứng lâu, ngồi lâu. Đau dội mạnh lên khi ho, hắt hơi, rặn đại tiện. Nằm nghỉ tại giường lại giảm đau nhanh chóng. Đó là kiểu đau mang tính chất cơ học, thường gặp trong cơ chế xung đột giữa đĩa đệm với rễ thần kinh do thoát vị đĩa đệm.

Đau rễ lại xuất hiện khi đi được một đoạn làm bệnh nhân phải dừng lại để nghỉ. Khi đi tiếp một đoạn nữa, đau lại xuất hiện, buộc bệnh nhân phải nằm nghỉ. Người ta gọi đó là hội chứng đau khập khễnh cách hồi.

Trường hợp đau một rễ thần kinh thường gặp trong thoát vị đĩa đệm tầng L4 – L5 (đốt thắt lưng 4 – 5) và thoát vị đĩa đệm L5 – S1 (đốt thắt lưng 5 – xương cùng thứ nhất). Trường hợp thoát vị đĩa đệm hai tầng sẽ gây đau hai rễ thần kinh, thường gặp ở hai đĩa đệm cuối là L4 – L5 và L5 – S1 vì đây là đoạn bản lề của cột sống thắt lưng, nơi chịu sức ép mạnh của tải trọng phần trên cơ thể và sự chuyển động của cột sống về nhiều phía.

Rối loạn cảm giác thường gặp là giảm cảm giác nông (nóng, lạnh, xúc giác) ở những khu vực khoang da tương ứng với rễ thần kinh bị tổn thương. Đây là biểu hiện mức độ tổn thương sâu sắc của rễ thần kinh.

Rối loạn vận động: bại và liệt cơ ở hai chân do rễ thần kinh chi phối.

Rối loạn cơ thắt: trong tổn thương các rễ vùng xương cùng (rễ S3, S4, S5) có biểu hiện lúc đầu bí tiểu sau đái dầm dề, luôn luôn có nước tiểu chảy rỉ ra một cách thụ động do liệt cơ thắt kiểu ngoại vi không giữ được nước tiểu.

Ngoài các triệu chứng trên, thầy thuốc chuyên khoa thần kinh có những nghiệm pháp khám khách quan như rối loạn phản xạ, rối loạn thần kinh thực vật…

Các giai đoạn tiến triển của thoát vị đĩa đệm.

Và hội chứng đuôi ngựa

Tủy sống tận cùng ở ngang mức đốt sống thắt lưng 2 (L2). Tiếp theo khoanh tủy cuối là nón cùng (hình tam giác giống như cái nón). Đuôi ngựa là hội tụ của các rễ thần kinh thắt lưng cùng, gồm các rễ L2, L3, L4, L5, S1, S2, S3, S4, S5 chi phối thần kinh vận động, cảm giác và dinh dưỡng cho các cơ quan trong chậu hông và hai chân.

Trường hợp đau nhiều rễ thần kinh do chèn ép của khối thoát vị đĩa đệm lớn, nhiều tầng tạo nên bảng lâm sàng như là một khối u, được gọi là hội chứng đuôi ngựa. Đau nhiều rễ cũng ít gặp nhưng rất quan trọng vì thường là khởi đầu của bệnh cảnh hội chứng đuôi ngựa do khối thoát vị đĩa đệm lớn (thể giả u) chèn ép đuôi ngựa. Đặc điểm lâm sàng là đau khốc liệt, người bệnh không thể chịu nổi, đòi hỏi cấp cứu về thần kinh. Đau lại kèm theo liệt cơ, mất cảm giác, rối loạn cảm giác…

Có 3 hội chứng đuôi ngựa tùy theo tầng thoát vị đĩa đệm, có các hội chứng khác nhau:

Hội chứng đuôi ngựa trên: liệt ngoại vi toàn bộ ở hai chân, rối loạn cảm giác hai chân từ nếp bẹn trở xuống, rối loạn cơ thắt kiểu ngoại vi. Thể này ít gặp vì thoát vị đĩa đệm ở đoạn cao (L1 – L2 và L2 – L3) ít có điều kiện xảy ra.

Hội chứng đuôi ngựa dưới: do thoát vị đĩa đệm L5 – S1, có rối loạn cơ thắt kiểu ngoại vi, rối loạn cảm giác vùng đáy chậu, không có liệt hoặc chỉ liệt một số động tác của bàn chân (rễ L5, S1, S2).

Hội chứng đuôi ngựa giữa: thường gặp do thoát vị đĩa đệm L3 – L4 và L4 – L5. Liệt gấp cẳng chân, liệt các động tác của bàn chân và ngón chân, mất cảm giác toàn bộ ngón chân; mất cảm giác toàn bộ cẳng chân, bàn chân, mặt sau đùi và mông; rối loạn cơ thắt kiểu ngoại vi.

Chẩn đoán xác định viêm đa rễ thần kinh dựa trên cơ sở lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng như chụp Xquang, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ…

Thoát vị đĩa đệm gây nhiều rối loạn khác nhau.

Chữa trị bằng các biện pháp kết hợp

Chế độ vận động: trong thời kỳ cấp tính, nằm nghỉ tại giường là nguyên tắc quan trọng đầu tiên. Tư thế nằm ngửa trên ván cứng, có đệm ở vùng khoeo làm co nhẹ khớp gối và khớp háng.

Điều trị vật lý và các liệu pháp phản xạ: bao gồm phương pháp nhiệt như chườm nóng (túi nước, muối rang, cám rang, lá lốt, lá ngải cứu nóng); dùng các dòng điện tại khoa vật lý trị liệu, điều trị bằng laser; châm cứu.

Dùng thuốc: chủ yếu là dùng các loại thuốc chống viêm, giảm đau, giãn cơ, an thần, trấn tĩnh thần kinh và vitamin nhóm B liều cao (B1, B6, B12). Các thuốc này đều có những chống chỉ định nên phải do thầy thuốc chuyên khoa sử dụng.

Các biện pháp điều trị đặc hiệu khác đều phải điều trị nội trú tại các trung tâm chuyên khoa thần kinh và phẫu thuật thần kinh.

Theo SKDS

Đặc trưng bởi các triệu chứng đau và cứng khớp, bệnh thoái hóa khớp ngày càng gia tăng tại Việt Nam cũng như trên thế giới, riêng béo phì là yếu tố nguy cơ của 25% trường hợp.

Phát biểu tại hội thảo cập nhật điều trị thoái hóa khớp diễn ra tại Hà Nội ngày 23/4, GS Jean- Yves Reginster, nguyên giám đốc Trung tâm nghiên cứu các bệnh xương khớp, Tổ chức Y tế Thế giới bày tỏ quan ngại thế giới sẽ phải đối mặt với một dại dịch nếu không có chiến lược dự phòng thời gian tới. Tuổi thọ càng cao thì các bệnh liên quan lão hóa ngày càng gia tăng, trong đó có thoái khớp.

Đồng tình với nhận định này, GS Trần Ngọc Ân, Chủ tịch Hội Thấp khớp học Việt Nam cho biết, số lượng bệnh nhân thoái hóa khớp có xu hướng tăng lên, do tuổi thọ người Việt được nâng cao đáng kể. Tuổi càng cao thì sức khỏe càng kém, đặc biệt tỷ lệ mắc bệnh xương khớp tăng. Có 2 bệnh liên quan đến tuổi tác cần được quan tâm hơn là loãng xương và thoái hóa khớp.

Vị trí thoái hớp khớp hay gặp nhất là đầu gối, háng, cột sống thắt lưng… Ảnh: AF.

Thoái hóa khớp là thể hay gặp nhất của viêm khớp, là bệnh phổ biến. Vị trí tổn thương hay gặp là khớp gối-khớp háng, cột sống thắt lưng – cột sống cổ, khớp ngón tay; hiếm gặp ở cổ chân, cổ tay, khuỷu, vai. Tỷ lệ hiện mắc thoái hóa khớp gối toàn cầu là gần 4% tác động trên 250 triệu người trên thế giới.

Bệnh ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống không chỉ là triệu chứng đau, co cứng, gây tàn tật mà khiến người bệnh khó tập trung, đời sống tinh thần ảnh hưởng rất nhiều. Thoái hóa khớp háng, gối là nguyên nhân thứ 11 góp phần vào gánh nặng bệnh tật của con người.

Đặc biệt, những bệnh thoái hóa khớp này thường đi kèm nhiều bệnh khác như tim mạch, dạ dày… Nếu tính trung bình trong quần thể bệnh nhân thì mỗi người đi kèm 4 bệnh khác. Người thoái hóa khớp có nguy bị đa bệnh lý cao gấp 2 lần với quần thể chung. Đa bệnh lý nên họ dùng nhiều thuốc, nguy cơ tác dụng phụ sẽ rất cao. Người thoái hóa gối, háng nguy cơ tử vong do các nguyên nhân tăng lên gần gấp đôi, GS Jean-Yves cho biết.

Những người dễ bị thoái hóa khớp gối gồm người có tiền sử chấn thương khớp gối, nữ giới, béo phì. Chỉ riêng yếu tố béo phì chiếm 25% nguyên nhân gây thoái hóa khớp gối. Nữ béo phì nguy cơ thoái hóa khớp gối rất cao.

PGS Nguyễn Thị Ngọc Lan, Phó chủ tịch Hội Thấp khớp học Việt Nam-VRA khuyến cáo, để phòng chống bệnh, người dân cần lưu ý chống tư thế xấu trong sinh hoạt và lao động; tránh động tác mạnh, đột ngột; chế độ vận động, thể dục thể thao hợp lý; duy trì trọng lượng cơ thể hợp lý, tránh béo phì; tránh còi xương ở trẻ em; phát hiện sớm dị dạng xương khớp cột sống điều trị kịp thời.

Cân nặng có thể tính đơn giản bằng cách lấy số lẻ chiều cao chia 10 rồi nhân với 9. Ví dụ một người cao 160 cm thì cân nặng nên duy trì ở mức là 60:10×9=54 kg. Điều trị thoái hóa khớp gồm điều trị nội khoa, trường hợp cần thiết có thể chỉ định thay khớp gối nhân tạo, tỷ lệ thành công cao.

Theo VnExpress