Viêm xoang là một bệnh thuộc đường hô hấp trên phổ biến ở nước ta, chủ yếu gặp ở trẻ em lớn trở lên, đặc biệt là người trưởng thành.

Bệnh gây nhiều phiền toái, làm ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỎE người bệnh, đặc biệt có thể gây biến chứng nguy hiểm, thậm chí mù mắt nếu không chữa trị đúng, dứt điểm, kịp thời.

Xoang là những hốc xương rỗng nằm trong khối xương sọ mặt, ở xung quanh mũi và thông với hốc mũi. Mặt trong xoang được lót bởi lớp niêm mạc liên tục với niêm mạc của hốc mũi, vì vậy, chúng cũng có tác dụng làm ấm, làm ẩm và lọc không khí từ bên ngoài đi vào. Xoang có vai trò làm nhẹ đầu, có tác dụng cộng hưởng và sưởi ấm không khí. Đồng thời xoang góp phần làm cho mỗi người có một giọng nói riêng do thể tích và cấu trúc xoang khác biệt, bởi vì, không khí đi ra khi chúng ta nói va đập vào các thành xoang tạo nên những âm thanh đa dạng.

Người trưởng thành có năm đôi xoang, được chia làm hai nhóm: nhóm xoang trước (gồm xoang sàng trước, xoang trán, xoang hàm) thông với mũi qua các lỗ ở phía trước, nhóm xoang sau (xoang sàng sau, xoang bướm) thông với mũi qua các lỗ ở phía sau trên.

Các lỗ của xoang bị tắc nghẽn, sự lưu thông bị ngừng trệ sẽ dẫn tới viêm xoang

Viêm xoang là gì?

Bình thường, các lỗ của xoang thông thoáng, dịch do xoang tiết ra và không khí luôn có sự lưu thông. Khi những lỗ này bị tắc nghẽn, sự lưu thông bị ngừng trệ sẽ dẫn tới viêm xoang và đa số viêm xoang là do nhiễm trùng. Nếu bệnh chỉ diễn biến trong vòng bốn tuần, được gọi là viêm xoang cấp tính. Khi bệnh kéo dài trên tám tuần hoặc lâu hơn sẽ trở thành viêm xoang mạn tính. Có thể viêm xoang hàm hoặc viêm xoang sàng hoặc viêm xoang trán hoặc viêm xoang bướm và có thể viêm nhiều xoang một lúc (viêm đa xoang). Trong bài viết này chỉ đề cập đến viêm xoang cấp và những vấn đề cần lưu ý.

Nguyên nhân

Trong điều kiện hiện nay, khi môi trường ngày càng ô nhiễm, khói bụi, hóa chất độc hại ngày một nhiều lên, tỉ lệ người mắc bệnh viêm xoang cũng vì thế mà tăng lên đáng kể. Khi các lỗ của xoang không thông (bị tắc nghẽn) sẽ dẫn tới viêm xoang, nguyên nhân đứng hàng đầu trong viêm xoang cấp tính là do nhiễm trùng (vi khuẩn, vi nấm, virút) từ các viêm nhiễm đường mũi, họng (viêm mũi, viêm họng, viêm amiđan…), hoặc từ bệnh răng miệng (sâu răng, viêm lợi) làm lây lan sang các xoang và gây viêm cấp. Một số trường hợp viêm xoang cấp do dị ứng nhất là trong khói, bụi có hoá chất, phấn hoa, vi sinh vật và các chất gây dị ứng khác. Vì vậy, viêm xoang lúc này vừa có tính chất nhiễm trùng vừa có tính chất bị dị ứng với các dị nguyên lạ.

Các triệu chứng

Đau nhức vùng mặt. Đây là dấu hiệu chính, người bệnh thường đau thành từng cơn, có tính chu kỳ, thường đau nhiều hơn về sáng do ban đêm, các chất tiết ứ lại nhiều trong xoang. Vùng bị nhức tùy theo xoang bị viêm (xoang hàm thường nhức vùng má; xoang trán hay đau nhức giữa 2 lông mày, đau nhức theo giờ nhất định, thường là 10 giờ sáng); viêm xoang sàng trước sẽ nhức giữa 2 mắt, xoang bướm thường đau nhức trong sâu, nhức vùng gáy). Nói chung người bệnh cảm thấy đau nhiều và có cảm giác hơi nặng ở vùng má, trán, hai bên thái dương, có thể lan lên đỉnh đầu hoặc lan xuống phía răng. Ngoài cơn đau, người bệnh hay bị nhức đầu.

Chảy dịch mũi, có thể ở một bên nhưng thường xảy ra ở cả hai bên. Lúc đầu dịch có thể loãng, sau đặc dần, màu xanh hoặc vàng, có mùi và làm hoen ố khăn hoặc giấy lau mũi. Tùy thuộc vào vị trí xoang bị viêm mà dịch nhầy có thể chảy ra phía mũi hoặc xuống họng (nếu niêm các xoang trước, dịch chảy ra mũi trước. Nếu viêm các xoang sau, dịch chảy vào họng). Triệu chứng chảy dịch làm cho người bệnh có cảm giác luôn phải khụt khịt mũi hoặc gây cảm giác khó chịu ở cổ họng luôn muốn khạc nhổ. Tùy theo mức độ bệnh nặng hay nhẹ, bệnh mới bị hay bị lâu năm, dịch nhầy sẽ có màu trắng đục, màu vàng nhạt hoặc màu xanh, có mùi hôi, khắm (hôi miệng).

Nghẹt mũi gây khó thở do mũi bị tắc nghẽn và cản trở, thường xảy ra ở hai bên, đi kèm với chảy mũi. Tùy mức độ bệnh có thể nghẹt tắc mũi mức độ nhẹ, vừa, từng lúc hay liên tục. Nghẹt mũi thường xảy ra nhiều khi nằm và tăng lên vào ban đêm. Nhiều trường hợp làm giảm cảm giác về mùi, vị nên ăn kém ngon và có thể gây nguy hiểm trong trường hợp người bệnh không phân biệt được mùi khí, hơi độc.

Ngoài những triệu chứng cơ bản trên, người mắc bệnh viêm xoang cấp tính còn có một số các triệu chứng khác như đau tai, viêm họng, người cảm giác mệt mỏi, có thể sốt và đôi khi có cảm giác buồn nôn.

Biến chứng do viêm xoang cấp

Viêm xoang cấp nếu không điều trị tốt có thể dẫn tới các biến chứng như viêm xoang mạn tính, viêm mũi, họng mạn tính hoặc gây viêm đường hô hấp (viêm thanh quản, viêm phế quản, giãn phế quản) hoặc gây viêm viêm tai giữa cấp, viêm thận, viêm khớp. Một trong các biến chứng nguy hiểm là biến chứng ở mắt. Theo các nhà chuyên môn, viêm xoang có thể dẫn tới viêm tấy ổ mắt, áp-xe mí mắt, viêm dây thần kinh thị giác,viêm túi lệ và có khá nhiều người giảm thị lực, thậm chí có trường hợp bị mù đột ngột mà không biết rằng đó là biến chứng của viêm xoang.

Ở trẻ em, viêm xoang cấp gây những biến chứng nặng nề như viêm xoang sàng xuất ngoại (mủ chảy ra ngoài làm thành túi mủ ở góc trong ổ mắt) hoặc cốt tủy viêm xương hàm trên (sưng phồng ở phần má, dưới ổ mắt), đôi khi dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Khác với nhiệt miệng thông thường, lở miệng gây cho “khổ chủ” những vấn đề phiền toái, khó chịu hơn nhiều.

Phần lớn các bệnh liên quan tới bệnh lở miệng đều có chung thủ phạm là HSV-1 hay còn gọi là virus đơn hình Herpes. Theo tổ chức Y tế thế giới, khoảng 2/3 số người trưởng thành đều từng mắc loại bệnh này. Nghiên cứu từ Đại học Michigan cũng đã khẳng định có tới 50% số nhà trẻ tiềm ẩn nguy cơ lây truyền HSV-1.

Tuy vậy, không phải ai nhiễm virus cũng thể hiện những triệu chứng ra ngoài. Viện Hàn lâm liên bang Mỹ khẳng định chỉ có 30% số lượng bệnh nhân mắc HSV-1 thể hiện triệu chứng ra ngoài, cụ thể là bệnh lở miệng. Mặc dù còn gây ra một số vấn đề đường sinh dục nhưng phần lớn HSV ảnh hưởng tới các vấn đề đường miệng.

Phần lớn các bệnh liên quan tới bệnh lở miệng đều có chung thủ phạm là HSV-1. (Ảnh minh họa: Internet)

Lở miệng thường xuất hiện ở phần khu vực xung quanh môi và miệng nhưng cũng có thể xuất hiện tại bất kì vị trí nào trên cơ thể thậm chí tại vùng lưỡi.

Lở miệng gây ra bởi HSV-1 thường lành sau khoảng một tuần. Trên thực tế, không có phương thức chữa trị hoàn toàn cho bệnh lở miệng mà chỉ có những biện pháp giảm thiểu tác động và mức độ của những vết loét miệng.

Điều trị tại nhà

Những biện pháp bổ sung các chất chống viêm, kháng khuẩn, thúc đẩy hoạt động hệ miễn dịch đều là cách hiệu quả xử trí căn bệnh này. Một số phương pháp có khả năng hạn chế sự lây lan của virus trong khi số khác lại giảm thiểu những cơn đau và sự khó chịu trong khoang miệng cho người mắc bệnh. Tùy vào cơ địa mỗi người, mức độ hiệu nghiệm của mỗi biện pháp có thể thay đổi. Bạn có thể thử ần lượt để tìm ra đâu là cách phù hợp với bạn nhất:

– Dùng kem dưỡng môi có thành phần chanh.

– Súc miệng bằng trà chanh hoặc các dung dịch có thành phần bạc hà.

– Sử dụng các loại kem tăng cường độ ẩm để làm dịu vết sưng.

– Pha bột cam thảo với nước hoặc dầu để bôi trực tiếp lên vết thương. Loại chất này có chứa axit glycyrrhizic có khả năng kháng virus.

– Hợp chất Echinacea ở trà xanh có khả năng tăng cường miễn dịch.

– Tăng cường các loại vitamin: vitamin E giúp tái tạo tế bào trong khi vitamin C có khả năng kích thích quá trình sản sinh các tế bào mới nhanh hơn. Cả hai loại vitamin này đều có thể tìm được trong những loại thực phẩm hàng ngày như rau quả tươi như: cà chua, cải xanh, rau chân vịt…

Bên cạnh các hợp chất giúp giảm thiểu đau nhức và các triệu chứng khó chịu trên, một số loại thực phẩm cũng giúp tiêu diệt vi khuẩn như:

– Abreva và Zilactin có thể đẩy nhanh thời gian hồi phục vết loét.

– Anbesol và Orajel giúp giảm đau.

– Các loại kem chứa thành phần kẽm oxit có khả năng tiêu diệt HSV-1 hiệu quả.

– Hydrogen peroxide và cồn có khả năng giữ vết loét không bị vi khuẩn xâm nhập.

Lở miệng thường xuất hiện ở phần khu vực xung quanh môi và miệng. (Ảnh minh họa: Internet)

Điều trị theo đơn thuốc

Nếu những triệu chứng không thuyên giảm sau khi áp dụng những loại thuốc tại gia, bạn sẽ cần đến sự trợ giúp của các chuyên gia y khoa. Những biến thể của HSV-1 tuy hiếm xuất hiện nhưng khi xâm nhập vào cơ thể có thể gây ra những biến chứng nặng nề mà các loại thuốc thông thường phải bó tay. Nghiêm trọng hơn, virus có thể tấn công vào các bộ phận khác như tay khi phát triển sang dạng mụn rộp chín mé hay mắt ở dạng mụn rộp viêm giác mạc. Thông thường, đơn thuốc của các chuyên gia y khoa sẽ bao gồm các loại thuốc có các thành phần Acyclovir (Xerese, Zovirax), Valacyclovir (Valtrex), Famciclovir (Famvir), Penciclovir (Denavir).

Diễn biến của bệnh

Học viện Da liễu Hoa Kì cho hay, các trường hợp lở miệng thường kéo dài trong khoảng 2-20 ngày. Những triệu chứng của bệnh thường bao gồm:

– Sốt.

– Đau nhức cơ.

– Đau họng.

– Đau đầu.

– Mệt mỏi.

Những triệu chứng kể trên có thể kéo dài liên tiếp 3-4 ngày. Tuy vậy, HSV-1 thường “án binh bất động” trong tế bào chúng xâm nhập mà ít khi thể hiện các triệu chứng ngay khi vừa xâm nhập cơ thể. Thông thường, các dấu hiệu về bệnh chỉ bùng phát khi hệ miễn dịch của cơ thể gặp vấn đề như khi gặp phải stress, căng thẳng, lo lắng hay ốm.

Phần lớn người mắc bệnh sẽ phải chịu cảm giác đau rát, khó chịu tại nơi xảy ra vết loét. Đi kèm với hiện tượng này còn có thể là những vết mẩn đỏ nhỏ xung quanh khu vực thương tổn. Vết loét này nhanh chóng sưng rộp lại tạo thành một vùng chứa vi khuẩn. Sau khi hệ miễn dịch chiến thắng, khối phồng rộp sẽ vỡ ra giải thoát toàn bộ dịch vi khuẩn.

Một khi dịch được rút cạn trong khối rộp, khu vực nhiễm khuẩn sẽ đóng vảy và bước vào trạng thái hồi phục. Quá trình đóng vảy rất quan trọng bởi chúng giữ cho khu vực tổn thương không bị vi khuẩn xâm nhập lại. Việc hồi phục hoàn toàn có thể kéo dài vài tuần nhưng về cơ bản, chỉ sau 7-10 ngày bệnh nhân có thể sinh hoạt không gặp khó khăn gì.

Đau nhức cơ là một biến thể của bệnh lở miệng. (Ảnh minh họa: Internet)

Biện pháp phòng tránh

Dù vẫn còn một vài tranh cãi xung quanh những tác hại của HSV-1 nhưng biện pháp phòng tránh loại virus này đã được các nhà khoa học thống nhất từ lâu. Giữ vệ sinh và giảm thiểu tiếp xúc với những nguồn bệnh tiềm tàng là cách hiệu quả nhất để loại bỏ nguy cơ này. Bên cạnh đó, một vài biện pháp hạn chế lây nhiễm hiệu quả có thể kể đến như:

– Tránh chạm tay trực tiếp vào khu vực loét.

– Vệ sinh kĩ tay sau khi tiếp xúc với khu vực nhiễm khuẩn.

– Tránh các thực phẩm mang tính axít, muối bởi chúng có thể khiến các vết loét trầm trọng hơn.

– Tránh các hoạt động thân mật với người mắc bệnh.

– Tránh chà xát bàn chải lên các khu vực tổn thương.

Theo Trí thức trẻ

Đầy hơi, trướng bụng tuy không nguy hiểm nhưng gây khó chịu cho người bệnh trong ăn uống, giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày.

Hiện tượng đầy hơi, trướng bụng là do lượng hơi tăng lên trong đường tiêu hóa, do rối loạn chuyển hóa các chất tinh bột hoặc do sự rối loạn lên men của vi sinh vật mà chủ yếu là họ vi khuẩn đường ruột. Đầy hơi, trướng bụng tuy không nguy hiểm nhưng gây khó chịu cho người bệnh, khó khăn trong ăn uống đôi khi làm phiền toái trong giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày.

Chứng đầy hơi hay nhiều hơi do hiện tượng tích tụ hơi trong dạ dày, xảy ra khi lượng hơi trong dạ dày và ruột nhiều. Khi chúng ta nuốt hơi có khoảng 2-3ml không khí vào dạ dày, đây là nguồn gốc của khí ôxy và nitơ tích tụ lại trong ống tiêu hóa. Các khí sinh ra trong ống tiêu hóa (dạ dày và ruột) có thể đẩy hơi ra ngoài bằng động tác ợ hơi hay đánh hơi.

Trung bình một ngày ở người lớn có khoảng 17 lần hơi thoát ra ngoài. Chứng đầy hơi xảy ra khi thói quen ăn uống nhiều tinh bột, các loại thức ăn chứa nhiều sorbitol, thói quen hay nhai kẹo cao su, thiếu hụt enzym lactase, suy tuyến tụy. Khi có nhiều hơi được tạo ra do sự lên men các chất cacbonhydrat chưa tiêu hóa và chất xenlulose sẽ gây ra trung tiện nhiều. Thành phần hơi trung tiện gồm: H2, CO2, CH4, tất cả đều không có mùi nhưng kèm theo hơi phân từ ruột già thoát ra theo nên có mùi hôi thối.

Những người bị bệnh đầy hơi, trướng bụng thì hơi được sinh ra trong quá trình chuyển hóa thức ăn không ra ngoài theo đường hậu môn (trung tiện) mà lại đi ngược lên thực quản do cơ thắt thực quản bị giãn ra và được đưa ra ngoài bằng đường miệng bởi triệu chứng ợ.

Trào ngược dạ dày – thực quản là một nguyên nhân gây đầy hơi, trướng bụng

Nguyên nhân gây đầy hơi, trướng bụng

Có thể kể ra một số nguyên nhân gây đầy hơi, trướng bụng như: do rối loạn vận động nhu động ống tiêu hóa (dạ dày, ruột) làm cho dạ dày lúc nào cũng đầy thức ăn và thức ăn xuống ruột chậm gây cho việc tiêu hóa thức ăn gặp khó khăn hoặc do rối loạn bài tiết dịch mật (viêm, tắc đường dẫn mật…).

Bệnh trào ngược thực quản ngoài đầy hơi, trướng bụng còn gây nóng rát phía sau xương ức, ợ nóng, ợ hơi, ợ ra cả nước trong. Do ăn nhiều chất tinh bột mà cơ thể không đủ hệ thống men để chuyển hóa hết. Ăn uống quá nhanh, nhai không kỹ, nuốt vội vàng (khi uống nước dễ nuốt cả hơi vào dạ dày); ăn nhiều chất béo, gia vị, chất kích thích (rượu, bia, cà phê, thuốc lá). Có một số thức ăn hay gia vị (hành, tỏi…) khi ăn vào dạ dày tạo nên một phản xạ gây co thắt lỗ thực quản dưới dễ gây nên ợ hơi. Ăn xong đã vội vàng đi nằm nghỉ ngay.

Do rối loạn hệ thống vi khuẩn trong đường tiêu hóa (loạn khuẩn) làm cho không đủ men để chuyển hóa thức ăn gây ứ đọng, lên men và sinh hơi. Do bệnh thuộc đường tiêu hóa như bệnh về dạ dày (viêm, loét dạ dày – tá tràng, ung thư dạ dày…); bệnh viêm đại tràng co thắt (hội chứng viêm đại tràng kích thích); bệnh giảm nhu động ruột do gây đầy hơi, trướng bụng bởi vi khuẩn lên men tinh bột tồn tại lâu ngày trong lòng đại tràng; do ứ phân lâu ngày như trong bệnh táo bón hoặc sau một số phẫu thuật về đường tiêu hóa như phẫu thuật dạ dày, đại tràng… Do bệnh thuộc về hệ thống tâm thần – thần kinh: những người hay lo âu, thần kinh căng thẳng, gặp nhiều stress cũng có thể gây đầy hơi, trướng bụng.

Ngoài ra, chứng đầy hơi, trướng bụng còn có thể do người bệnh dùng một số thuốc làm ảnh hưởng đến chức năng sinh lý bình thường của hệ tiêu hóa (dạ dày, ruột), ví dụ như dùng thuốc trong bệnh suy tuyến giáp trạng, trong bệnh tăng huyết áp hoặc thuốc dùng chữa bệnh trầm cảm…

Biểu hiện của chứng đầy hơi, trướng bụng: ợ hơi nhiều lần, ợ chua, đau bụng âm ỉ, có lúc buồn nôn hoặc nôn (do viêm chít hẹp môn vị gây ứ đọng), bụng trướng, ậm ạch, khó chịu, táo bón… Cảm giác khó chịu mỗi khi ợ hơi và nóng rát vùng họng. Nặng hơi nữa có thể gây ra đau toàn vùng bụng, đau thắt ngực, triệu chứng này nổi bật sau khi ăn.

Cách hạn chế đầy hơi, trướng bụng

Uống từ 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày, giúp tống các độc tố gây tiêu hóa kém ra khỏi cơ thể. Ăn nhiều trái cây và rau xanh để cung cấp một lượng chất xơ lớn cho cơ thể, có xu hướng thải nhanh qua đường tiêu hóa, loại bỏ các độc tố ra khỏi cơ thể. Nên bổ sung các loại rau cải, xà lách, rau dền, khoai tây, khoai lang, ngũ cốc. Ưu tiên tỏi và một số loại hoa quả như cam, bưởi, táo, dứa, lê sau những bữa ăn nhiều đạm.

Ăn chậm, nhai kỹ, ăn những miếng nhỏ để tránh nuốt không khí cùng thức ăn vào dạ dày (gây co rút dạ dày và các dạng khó tiêu khác). Hạn chế ăn thức ăn chua, cay, kẹo, bánh ngọt… Đối với người bị ợ nóng hoặc trào ngược axit, để tránh các áp lực cho dạ dày nên chia bữa ăn thành 4-5 bữa nhỏ mỗi ngày. Hạn chế nói chuyện khi ăn.

Bỏ thói quen nhai kẹo cao su làm cho bụng bị tích nhiều khí làm nặng thêm chứng đầy hơi. Uống rượu và hút thuốc nhiều có thể gây buồn nôn và làm tăng nồng độ axít trong bụng có thể dẫn đến trào ngược axít và ợ nóng. Vì vậy, cần tránh xa thuốc lá và đồ uống có cồn.

Ngoài bữa ăn có thể dùng tay xoa bóp bụng (mát-xa) để làm tăng nhu động của dạ dày, ruột giúp cho việc tiêu hóa thức ăn tốt hơn, tránh ứ đọng thức ăn nhiều ngày. Cần có chế độ tập thể dục nhẹ nhàng để làm tăng nhu động ruột một cách hợp sinh lý bình thường như đi bộ, chơi cầu lông, tập hít thở để cơ hoành vận động làm tăng nhu động của dạ dày và ruột.

Đi bộ cũng là một hình thức thư giãn loại bỏ stress. Khi bị đầy hơi, trướng bụng kéo dài và thường xuyên tái phát cần thiết phải đi khám bệnh để có hướng điều trị cụ thể, không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ đinh của thầy thuốc.

Theo SKDS