Nấm được ứng dụng rất rộng rãi trong đời sống lẫn sản xuất. Nhiều loài được sử dụng trong công nghệ thực phẩm, làm thức ăn hoặc trong quá trình lên men. Nấm còn được dùng để sản xuất chất kháng sinh, hoóc môn trong y học và nhiều loại enzym. Tuy vậy, nhiều loại nấm lại có chứa các chất hoạt động sinh học được gọi là mycotoxin, như ancaloit và polyketit – là những chất độc đối với động vật lẫn con người (gây buồn nôn, khó chịu, ngộ độc).

Nếu chỉ tính đến những loại nấm ăn được, thì bạn sẽ phải bất ngờ vì loại thực phẩm nhỏ bé nhưng công dụng to lớn này.

1. Nấm có đặc tính chống ung thư

Một nghiên cứu năm 2010 công bố trên tạp chí Experimental Biology & Medicine thử nghiệm 5 loại nấm (maitake, crimini, portabella, hàu và nút trắng) đã phát hiện ra rằng nấm có khả năng ức chế sự phát triển và sinh sản của tế bào ung thư vú. Ngoài ra, nấm shiitake có chứa lentinan, một loại phân tử có hoạt chất chống ung thư. Theo Trung tâm Memorial Sloan Kettering Cancer, lentinan có thể giúp kéo dài sự sống của bệnh nhân mắc bệnh ung thư khi sử dụng hóa trị. Trên thực tế, lentinan đã được phê duyệt làm chất bổ trợ cho bệnh ung thư dạ dày ở Nhật Bản từ năm 1985. Lentinan không tiêu diệt tế bào ung thư trực tiếp, mà nó giúp tăng cường hệ thống miễn dịch, giúp làm chậm sự phát triển của khối u.

2. Nấm giúp tăng cường
Beta-glucan là một loại đường được tìm thấy trong thành tế bào của nấm (và một số loại thực vật khác) cũng giúp tăng cường hệ thống miễn dịch của bạn. Beta-glucan có cấu trúc 1, 3 và 1, 6 mới có tác dụng mạnh nhất lên sức khỏe của con người. Đặc biệt, chúng có khả năng kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể. Các thuộc tính tác dụng lên miễn dịch của Beta-glucan đã được công nhận trong nhiều thập kỷ. Beta-glucan có thể hoạt động trên nhiều thụ thể màng tế bào miễn dịch. Nó có thể hoạt động đơn lẻ hoặc kết hợp với các phân tử khác bao gồm các đại thực bào, bạch cầu trung tính, monocytes, các tế bào giết tự nhiên và các tế bào đuôi gai. Beta-glucan cũng kích hoạt một loạt các cytokine được giải phóng, như yếu tố hoại tử khối u (TNF)-a và các loại interleukins khác nhau. Do đó, ăn nấm sẽ giúp tăng khả năng miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích nghi.

3. Nấm giúp giảm cholesterol

Nấm là một nguồn chitin và beta-glucan tốt, là những chất làm giảm cholesterol. Một nghiên cứu năm 2012 trên Tạp chí International Journal of Medicinal Mushrooms cho thấy nấm sò hồng làm giảm tổng lượng cholesterol và LDL. Nấm Shiitake có chứa một hợp chất giúp gan xử lý cholesterol và loại bỏ nó ra khỏi máu. Nấm chứa chất phytonutrients có tác dụng giữ cho các tế bào không dính vào thành mạch máu, duy trì huyết áp khỏe mạnh và cải thiện lưu thông.

4. Nấm có nhiều vitamin B và D

Vitamin B đóng vai trò quan trọng đối với quá trình trao đổi chất, hệ thần kinh, mắt, cơ bắp, các cơ quan, da và tóc. Vitamin B là nguyên liệu cần thiết trong quá trình chuyển hóa thức ăn thành năng lượng và hoạt động điều hòa các phản ứng hóa học trong cơ thể của các enzyme, protein. Các nguồn cung cấp vitamin B tốt nhất là rau, hoa quả, thịt và cá.

Vitamin D là một nhóm các secosteroid tan được trong chất béo, có chức năng tăng cường khả năng hấp thu canxi và phosphat ở đường ruột. Ở người, các hợp chất quan trọng nhất trong nhóm này là vitamin D3 (còn được gọi là cholecalciferol) và vitamin D2 (ergocalciferol). Vitamin D3 và D2 có thể bổ sung vào cơ thể qua việc ăn uống. Cơ thể cũng có thể tự tổng hợp vitamin D (đặc biệt là cholecalciferol) ở da khi da được tiếp xúc đủ với ánh nắng mặt trời.

Ăn nấm sẽ cung cấp vitamin B và D cho cơ thể bạn.

5. Nấm có khả năng chống viêm

Trong nấm có chứa một chất chống oxy hóa mạnh mẽ gọi là ergothioneine, giúp giảm viêm khắp cơ thể. Nấm linh chi được các nước châu Á sử dụng làm thuốc trong hàng ngàn năm, cũng có tác dụng chống viêm rất tốt. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nấm linh chi có nhiều lợi ích cho sức khỏe như giúp chống nhiễm mỡ, xơ mạch và các biến chứng (bệnh xơ vữa động mạch vành). Có tác dụng đặc biệt trong việc loại trừ chất cholesterol trong máu và các thành mạch, trợ tim, lọc sạch máu, làm giảm cholesterol, giảm xơ cứng thành động mạch, thúc đẩy quá trình lưu thông máu, tăng cường tuần hoàn máu.

6. Nấm ‘ma thuật’ có thể giúp bệnh nhân ung thư bớt căng thẳng

Trong một thử nghiệm lâm sàng tại Đại học Y khoa Johns Hopkins và Trung tâm Y tế Langone, các bác sĩ đã cho 80 bệnh nhân ung thư đang trong trạng thái lo âu, trầm cảm hoặc sợ chết dùng thử psilocybin. Đây là một hợp chất gây ảo giác tự nhiên được tìm thấy trong khoảng 200 loại nấm. Khoảng 80% trong số các bệnh nhân cho biết, họ đã trải qua sự hạnh phúc, cảm giác kết nối với người khác và những trải nghiệm huyền bí tâm linh khi dùng psilocybin. Những tác động tích cực này kéo dài trong vòng 6 tháng. Trên tạp chí Tâm lý học, các nhà khoa học cũng cho biết: Psilocybin là hợp chất có lợi cho những người bị trầm cảm hoặc rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

7. Nấm giúp chống lão hóa

Nấm có chứa hai chất chống oxy hóa: Selenium và Ergothioneine. Các chất này có tác dụng loại bỏ các gốc tự do và được cho là giúp cơ thể chống lại các bệnh mãn tính. Các nhà nghiên cứu ở Mỹ đã phát hiện ra rằng nấm trắng có hàm lượng Ergothioneine cao gấp 12 lần so với lúa mì và gấp 4 lần so với gan gà – trước đây là những thực phẩm được đánh giá hàng đầu cho chất chống oxy hóa này.

Theo các chuyên gia về đông y, khoai sọ chứa một hợp chất giúp tái tạo tế bào, tăng sự trao đổi chất nên trong dân gian thường dùng cao khoai sọ đắp vào vị trí bị u bướu, ung nhọt. Khoảng 10 ngày kiên trì đắp cao khoai sọ, khối u sẽ teo hết.Theo khoa học hiện đại, khoai sọ có rất nhiều công dụng chữa bệnh, nhưng do dùng dưới dạng thô chưa tinh chế nên cần phải sử dụng lâu dài thì hiệu quả sẽ thấy rõ rệt.

Khoai sọ chứa một lượng kali khá lớn, giúp kiểm soát mức huyết áp đồng thời hạn chế nguy cơ bị cao huyết áp. Lượng chất xơ dồi dào trong khoai sọ giúp nhuận tràng, thải cặn bã ra khỏi cơ thể nhanh chóng.

Trong 100g khoai sọ có 1,5g chất xơ, đáp ứng được 27% lượng chất xơ cơ thể cần mỗi ngày. Chất xơ này giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư ruột, đại tràng, thải độc và làm giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể

Hàm lượng vitamin C và B6 dồi dào trong khoai sọ giúp cơ thể tăng đề kháng, chống lão hóa. Trong khoai sọ có chứa hơn 17 loại acid amin rất cần thiết cho cơ thể. Khoai sọ còn chứa omega-3 và 6 rất tốt với tim mạch, góp phần ngăn ngừa ung thư cũng như phòng tránh bệnh tật nói chung.

Theo y học cổ truyền, khoai sọ là thực phẩm lành tính, bổ dưỡng có tính bình, vị cay ngọt, vào 3 kinh tỳ (lá lách), vị (dạ dày) và đại tràng.

Cả 3 kinh này đều đảm nhiệm chức năng tiêu hóa thức ăn. Khoai sọ chữa được tất cả chứng bệnh về hệ tiêu hóa như đau dạ dày, chán ăn, tiêu hóa kém, đầy bụng, ợ hơi, đi ngoài phân lỏng, hay bị đau bụng….

Khoai sọ bổ tỳ, vị nên giúp tăng chất lượng dịch vị tiêu hóa, kết hợp với lượng chất xơ phong phú sẽ giúp quét sạch ruột, ngăn ngừa nguy cơ ung thư đại, trực tràng.

Một số món ăn – bài thuốc chữa bệnh từ khoai sọ:

Giúp nhuận tràng, chống táo bón

Khoai sọ rất giàu chất xơ và các hạt tinh bột rất có tác dụng với hệ tiêu hóa. Vì vậy, những người thường xuyên bị táo bón nên thường xuyên ăn khoai sọ để nhuận tràng.

Có thể dùng khoai sọ luộc ăn hoặc nấu canh. Nếu luộc thì nên rửa sạch khoai và luộc cả vỏ rồi bóc ăn sẽ bớt ngứa mà củ khoai được khô hơn là cạo sạch vỏ luộc.

Chống suy nhược cơ thể

Gluxit, một chất chiếm lượng lớn trong khoai sọ. Gluxit có tác dụng cung cấp năng lượng, nuôi dưỡng tế bào thần kinh, chống suy nhược cơ thể. Đặc biệt đối với người gầy, mới ốm dậy hoặc hay có dấu hiệu suy nhược cơ thể thì dùng canh khoai sọ nấu móng giò hoặc dùng khoai sọ nấu thịt nạc sẽ giúp cơ thể mau phục hồi.

Hỗ trợ trị viêm thận

Không chỉ giàu chất xơ, trong khoai sọ còn chứa cả vitamin và phốt pho tạo điều kiện tốt chữa những người bị viêm thận. Bạn có thể dùng khoai sọ trong thực đơn hàng ngày như nấu với rau muống, canh thịt… nhưng nêm gia vị nhạt hơn so với những người bình thường.

Ngoài ra, bạn cũng có thể sử dụng khoai sọ nấu với gạo thành cháo, có thể cho thêm một chút đường sẽ có tác dụng phòng cũng như hỗ trợ điều trị bệnh viêm thận mãn tính.

Chữa kiết lỵ lâu ngày không khỏi

Khoai sọ 50g, sắc nước uống mỗi ngày 2 lần. Nếu đi lỵ ra máu, khi uống hoà thêm đường đỏ; Không ra máu, chỉ có nhầy thì pha với đường trắng. Hoặc dùng thân khoai sọ 15g, củ cải 15g, tỏi 6g, sắc nước uống thay trà trong ngày.

Gân cốt đau nhức, sưng tấy

Khoai sọ, gừng tươi, hai thứ liều lượng bằng nhau, tất cả đem rửa sạch, gọt bỏ vỏ, giã nát, đắp vào chỗ bị bệnh, mỗi ngày thay thuốc 2 lần. Dùng 3 – 5 ngày.

Chữa chín mé

Khoai sọ giã nát, trộn thêm chút muối, đắp vào chỗ sưng đau, lấy gạc băng lại, ngày thay thuốc 2 lần. Hoặc: Dùng thân khoai sọ giã nát đắp vào chỗ bị bệnh. Dùng củ khoai sọ trộn muối giã đắp lên những chỗ sưng đau trên cơ thể, đối với các loại đinh nhọt khác cũng có tác dụng tốt.

Xương lợn hầm khoai sọ: Khoai sọ 60g, xương cẳng hoặc xương sống lợn 100g. Khoai sọ gọt vỏ rửa sạch, xương lợn chặt thành đoạn ngắn, thêm muối, nước, gia vị. Đun nhỏ lửa trong 2 giờ, ăn ngày 2 lần, có tác dụng khu phong trừ thấp. Dùng cho các trường hợp nổi ban dị ứng, đau nhức tay chân.

Cháo khoai sọ, củ mài: Khoai sọ 200g, sơn dược (củ mài) 50g, gạo tẻ 50g, nấu cháo ăn trong ngày. Thường xuyên ăn món cháo này có tác dụng ích khí (tăng thể lực), bổ tỳ vị (tăng cường chức năng tiêu hóa), dùng chữa chứng đuối sức, mệt mỏi, kém ăn, miệng khát.

Canh khoai sọ thịt lợn: Khoai sọ 100g, thịt lợn nạc 50g nấu canh ăn trong các bữa cơm. Tác dụng bổ âm, chống khô khát, ích khí, nuôi dưỡng dạ dày, chống mệt mỏi. Có thể dùng để bồi dưỡng cho những trường hợp cơ thể suy nhược, phiền khát sau khi bị bệnh.

Chè khoai sọ táo tàu: Khoai sọ 250g (gọt vỏ thái thành miếng nhỏ), táo tàu 50g, đường đỏ 50g, nấu nhỏ lửa thành món chè, chia 3 – 4 lần ăn trong ngày. Dùng để bồi dưỡng cho những trường hợp cơ thể suy nhược, phiền khát sau khi ốm dậy.

Canh cua khoai sọ rau rút: Cua đồng 200g, khoai sọ 60g, rau rút 1 mớ. Cua đồng rửa sạch, bỏ yếm và mai, giữ lại gạch cua, giã nát, lọc lấy nước, cho mắm muối vừa ăn; Khoai sọ cạo bỏ vỏ, rửa sạch bổ miếng vừa ăn: Rau rút nhặt lấy phần lá, cọng non, bỏ rễ và bấc, rửa sạch. Cho khoai vào nước cua, nấu đến khi khoai chín nhừ, cho rau rút vào, đun vừa chín là được. Dùng món ăn này rất tốt cho người tâm trạng bồn chồn, kém ăn, ít ngủ.