Trám trắng còn gọi là cà na, cảm lãm, mác cơm, cây bùi. Là loại cây gỗ to, cao khoảng 15 – 20m. Cành non màu nâu nhạt, có lông mềm. Lá kép lông chim, mọc so le, lá gần gốc có đầu ngắn; lá ở giữa dài hơn, có đầu thuôn dài; lá tận cùng hình bầu dục… gân lá hơi rõ, mặt trên lá màu xanh nhạt, bóng; mặt dưới có lông mềm màu nâu bạc. Hoa mọc thành chùm kép ở đầu cành hay kẽ lá, hình cầu, màu trắng. Quả hình thoi, hai đầu tù, dài khoảng 45mm, khi chín có màu vàng nhạt, trong có hạch cứng nhẵn, hình thoi với 2 đầu nhọn, trong có 3 ngăn. Mùa ra hoa: tháng 6 – 7, mùa quả tháng 8 – 10.

Trám trắng có tác dụng thanh nhiệt tân sinh.
Một số bài thuốc dùng theo kinh nghiệm

Bài 1: Trị cảm nóng, cảm nắng: Quả trám 10g, rễ sậy 30g. Trám đập vụn cùng rễ sậy đem sắc với 800ml nước trong 30 phút, chia 3 lần uống trong ngày. Uống 3 ngày.

Bài 2: Chữa viêm họng, ho có đờm: Trám 30g, cam thảo 6g, mạch môn 10g, huyền sâm 15g. Rửa sạch hãm thay trà uống trong ngày, dùng liền 10 ngày.

Chữa ngộ độc do ăn phải cá độc: Trám 3 – 5 quả, sắc lấy nước để uống.

Bài 3: Chữa ho khan ít đờm do viêm khí phế quản: Trám quả 20g, bạch truật 15g, đào nhân 5g, vừng đen 30g, mật ong 20g, gạo tẻ 60g. Đào nhân bóc bỏ vỏ và tâm. Đem bạch truật và trám nấu lấy nước. Lấy nước sắc được nấu cháo với gạo tẻ, vừng đen và đào nhân, khi cháo được cho thêm mật ong, khuấy đều. Ngày ăn 1 – 2 lần. Dùng liền 7 ngày.

Bài 4: Chữa đau họng, nhiều đờm nhớt: Quả trám tươi 500g, đường trắng 100g. Đập vỡ quả, nấu với nước nhiều lần, bỏ bã, lấy nước, cho đường trắng, hòa tan, lọc và cô lại còn 250ml. Ngày uống 2 – 3 lần, mỗi lần 15ml, uống với nước đun sôi để nguội ngoài ra súng miệng nước muối pha loãng ngày nhiều lần.

Bài 5: Trị lở sơn: Vỏ cây trám, cạo bỏ lớp bần, thái nhỏ, nấu nước tắm, ngày 2 lần.

Bài 6: Trị nứt nẻ gót chân khi trời rét: Hạt trám trắng đốt thành than, tán mịn, trộn đều với dầu thực vật, bôi vào chỗ đau.

Bài 7: Trị đau răng, sâu răng: Lấy vỏ thân cây trám trắng cạo bỏ lớp vỏ đen bên ngoài, thái mỏng phơi khô, sắc lấy nước, ngậm 10 phút rồi nhổ đi. Ngày làm nhiều lần.

Tên khoa học

Andrographis paniculata (Burum. f.)

Khu vực phân bố

Cây xuyên tâm liên thường mọc hoang ở các tỉnh miền núi phía bắc nước ta, ngoài ra cây cồng cộng cũng có mọc ở một số tỉnh miền Trung. Các bạn xem hình ảnh để có thể nhận biết cây thuốc này ngoài tự nhiên.

Bộ phận dùng

Toàn cây gồm: Lá, thân và rễ được dùng làm thuốc. Cây được thu há quanh năm, mùa hè ta thường dùng thân lá, mùa đông dùng rễ đem cắt ngắn, phơi khô để làm thuốc.

Thành phần hóa học

Trong cây có hàm lượng tanin khá cao, ngoài ra còn có glucozit đắng androgaphiolide, neoandrographiolide.

Tính vị

Cây có vị đắng, tính mát. Vào 2 kinh phế và can.

* Công dụng của xuyên tâm liên

Y học cổ truyền coi xuyên tâm liên là vị thuốc điều trị các bệnh viêm nhiễm. Dưới đây là một số công dụng chính của vị thuốc này:

– Tác dụng thanh nhiệt, giải độc
– Điều trị viêm đường hô hấp như (Viêm phổi, viêm họng, viêm phế quản…)
– Điều trị viêm hệ tiêu hóa (Viêm ruột cấp, viêm dạ dày cấp, đau bụng, đi ngoài…)
– Điều trị viêm nhiễm cấp hệ bài tiết (Viêm thận cấp, viêm tiết niệu, viêm bàng quang…)
– Điều trị viêm gan cấp (Viêm gan B)
– Đắp ngoài để điều trị rắn độc cắn
– Điều trị mọn nhọt, viêm nhiễm
Cách dùng, liều dùng

– Dùng hàng ngày thanh nhiệt giải độc: 30g cây khô đun nước uống hàng ngày.
– Điều trị viêm xoang mãn, viêm phổi, viêm phế quản, ho: Xuyên tâm liên 15g, kim ngân hoa 10g, củ bách bộ 10g, củ mạch môn khô 10g. Đun với 1 lít nước uống trong ngày. Dùng liên tục 1 tuần.
– Điều trị viêm nhiễm đường tiêu hóa, kiết lỵ: Xuyên tâm liên 20g, khổ sâm 10g đun nước uống trong ngày.
– Điều trị viêm gan cấp tính: Cây cồng cộng 25g, cây xạ đen 15g, cây an xoa 15g đun nước uống hàng ngày.
– Điều trị viêm gan B: Xuyên tâm liên 15g, cà gai leo 25g, cây xạ đen 25g đun với 1 lít nước để uống trong ngày. Bệnh nhân uống liên tục trong 3 tháng.
– Điều trị rắn độc cắn: Dùng lá cây giã nát đắp vào vết cắn. Kết hợp dùng 30g thân, lá cây đun nước uống.
– Điều trị mụn nhọt, viêm nhiễm ngoài da: Dùng lá tươi giã nát đắp vết thương.
Lưu ý khi sử dụng

– Không dùng cho phụ nữ mang thai (Vì có thể gây sảy thai)
– Người tỳ vị hư hàn không nên dùng