Một số cách dùng địa du trị bệnh:

Lương huyết, cầm máu: trị các chứng ra máu, thấp nhiệt đại tiện ra máu, phụ nữ huyết nhiệt băng huyết.

Bài 1: Thang địa du cam thảo: địa du 20g, cam thảo 6g. Sắc uống. Trị đại tiểu tiện ra máu.

Bài 2: Bột địa du: địa du 12g, rễ thiến thảo 12g, hoàng cầm 8g, hoàng liên 6g, phục linh 16g, sơn chi 8g. Sắc uống hoặc làm thuốc bột để uống. Trị lỵ do thấp nhiệt.

Bài 3: thán địa du 30g, hạn liên thảo 63g. Sắc nước uống. Trị băng huyết, đại tiện ra máu.

Bài 4: địa du 20g, thương truật 40g. Sắc uống khi đói. Trị đại tiện ra máu gây ngứa.

Bài 5: địa du sao 12g, bạch mao căn 40g, sinh cam thảo 8g, bách thảo sương 8g. Sắc uống trong ngày. Trị ho ra máu do lao phổi.

Thẩm thấp, chỉ đới:

Bài 1: Cao địa du: địa du 120g, giấm gạo 200ml, thêm nước, sắc, bỏ bã cô đặc. Mỗi lần uống 1 – 2 thìa canh, ngày 2 lần (sáng sớm và chiều tối). Trị rong kinh, xích bạch đới không dứt làm người hao gầy, da xấu.

Bài 2: Hoàn địa du: địa du 16g, đương quy 12g, a giao 12g, hoàng liên 6g, kha tử nhục 12g, mộc hương 6g, ô mai 12g. Nghiền thành bột mịn, luyện với mật làm hoàn. Mỗi lần uống 8g, ngày uống 2 lần hoặc sắc uống. Trị khí hư lâu ngày không hết, lỵ ra máu.

Mát huyết, trị chấn thương: Dùng khi bỏng, còn dùng khi bị côn trùng, thú cắn.

Bài 1: địa du, hoàng bá liều lượng bằng nhau sắc đặc thành cao, bôi vào chỗ bỏng.

Bài 2: nước sắc đặc địa du, rửa 2 – 3 lần trong ngày. Dùng cho trẻ em bị chàm.

Kiêng kỵ: Người hư hàn và ứ huyết không được dùng.

Lá dâu khô 10g sắc với 200ml nước, cô lại còn 50ml chia uống vài lần trong ngày, có thể cho thêm rau má khô 5g; Lá dâu tươi non 20g rửa sạch thái nhỏ nấu canh với thịt lợn nạc ăn hàng ngày; Lá dâu bánh tẻ 1 nắm nấu lấy nước tắm hàng ngày cho trẻ; Lá dâu khô lượng vừa đủ nhồi làm ruột gối, gối đầu cho trẻ nằm, có thể kết hợp với vỏ đậu xanh phơi khô.Khi bị viêm khớp có thể lấy lá thông để hỗ trợ trị liệu.

Khi bị viêm khớp có thể lấy lá thông để hỗ trợ trị liệu.

Húng chanh chữa vết thương do côn trùng đốt

Công dụng này của húng chanh là nhờ ở tinh dầu mà đặc trưng là carvacrol. Theo dược học cổ truyền, húng chanh vị cay chua, tính ấm, có công dụng giải cảm, phát hãn, tiêu độc, thoái nhiệt. Khi bị đốt bởi các loại côn trùng như kiến, ong, bọ chó, bọ mèo, muỗi, sâu róm… có thể dùng:

Húng chanh tươi rửa sạch, giã nát rồi đắp vào vết thương; Lấy 20g lá húng chanh tươi, rửa sạch, nhai trong miệng với vài hạt muối, nuốt nước còn bã thì đắp vào nơi bị côn trùng đốt; Dùng tinh dầu húng chanh bôi tổn thương vài lần.

Chú ý: với những trường hợp có phản ứng toàn thân thì cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế để được khám và cứu chữa khẩn cấp.

Lá vọng cách chữa viêm gan

Loại lá này vị chát tính bình, có công dụng thông tiểu, thoái hoàng, kích thích tiêu hóa…, được dùng làm rau ăn và làm thuốc chữa bệnh gan từ rất lâu đời trong dân gian. Trong thành phần có chứa tinh dầu và các alcaloid như premnin, garianin có tác dụng bảo vệ gan, chống viêm và giảm đau trên mô hình thực nghiệm với chuột. Cao lỏng lá vọng cách làm giảm men gan và các biểu hiện tổn thương gan. Khi bị bệnh gan có thể dùng lá vọng cách để hỗ trợ trị liệu như:

Lá vọng cách tươi 50g sắc uống; Lá vọng cách khô 10g, cây cà gai leo 20g, sắc uống; Lá vọng cách khô 15g, bạch hoa xà thiệt thảo 20g, sắc uống; Lá vọng cách tươi 40g, nhân trần 15g, diệp hạ châu 20, cam thảo đất 12g, sắc uống; Lá vọng cách khô 15g, nhân trần 12g, thần khúc 12g, mạch nha 12g, actiso 12g, rơm nếp 12g, nghệ vàng 12g, cam thảo 6g, sắc uống.

Lá thông hỗ trợ trị liệu đau mỏi khớp

Lá thông vị đắng ngọt, tính ấm, có công dụng khu phong, trừ thấp, chỉ thống. Nghiên cứu hiện đại cho thấy, lá thông có tác dụng chống viêm, giảm đau và kháng khuẩn. Khi mắc các chứng đau mỏi xương khớp có thể dùng:

Lá thông tươi nấu nước xông vào khớp bị bệnh; Lá thông tươi rửa sạch, băm nhỏ rồi đem ngâm với rượu để xoa bóp; Lá thông lượng vừa đủ, nấu nước rồi ngâm các khớp bị đau, có thể phối hợp với lá lốt, xương sông, ngải cứu thì hiệu quả càng cao.

Cây hồng đằng còn có tên khác là huyết rồng, kê huyết đằng, khan dạ lùa (Tày), là loại dây leo, thân gỗ to, hình tròn dẹt, có nhiều nhựa màu đỏ nâu. Thân và lá non có lông tơ mịn. Lá kép gồm 3 lá chét, lá giữa to hơn, cuống lá kép dài. Cụm hoa mọc ở kẽ lá thành chùm chùy. Quả đậu dẹt.

Cây hồng đằng mọc tự nhiên trong rừng ở miền núi phía Bắc. Bộ phận dùng làm thuốc là thân cây, thu hái quanh năm, thái phiến, phơi khô dùng dần.

Theo bác sĩ Y học cổ truyền, giảng viên Văn bằng 2 Cao đẳng Dược Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur, cây hồng đằng có vị đắng, tính ấm, có tác dụng bổ khí huyết, mạnh gân xương, chỉ thống, thông kinh hoạt lạc. Công dụng trị phong thấp, gân cốt đau, lưng đau, mỏi gối, chân tay tê bại, chân tay ra mồ hôi, thiếu máu, kinh nguyệt không đều, bế kinh…

Dưới đây là một số bài thuốc Y học cổ truyền với cây hồng đằng.

Một số bài thuốc từ cây hồng đằng thường dùng.

Bài thuốc Chữa tê thấp, nhức mỏi gân xương: Hồng đằng 12g, cây mua núi 12g, rễ gối hạc 12g, rễ phòng kỷ 10g, vỏ thân ngũ gia bì chân chim 10g, dây đau xương 10g. Tất cả phơi khô, tán nhỏ, sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm 2 lần trong ngày.

Bài thuốc Chữa thiếu máu, người mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt: Hồng đằng 16g, hà thủ ô đỏ 12g, đương quy 12g, nhân sâm 10g, thục địa 12g, đan sâm 12g; sắc đặc, cô thành cao lỏng, ngày uống 1 thìa canh pha với rượu hoặc nước nóng để uống.

Bài thuốc Đông Y chữa đau lưng, mỏi gối, đau các khớp chân, tay: Hồng đằng 16g, cẩu tích 12g, tục đoạn 12g, xuyên khung 12g, dây đau xương 12g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2-3 lần. Uống 7-10 ngày là một liệu trình.

Bài thuốc Chữa đau dây thần kinh hông: Hồng đằng 20g, ngưu tất 12g, hồng hoa 12g, đào nhân 12g, nghệ vàng 12g, nhọ nồi 10g, cam thảo 4g. Sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm 2 lần trong ngày. Uống 7-10 ngày là một liệu trình.

Bài thuốc Chữa kinh nguyệt không đều: Hồng đằng 10g, tô mộc 5g, nghệ vàng 4g, sắc uống trong ngày. Hoặc: Hồng đằng 16g, nghệ vàng 6g, ngưu tất 10g, ích mẫu 12g sắc uống ngày một thang. Uống 7-10 ngày là một liệu trình.

Bác sĩ YHCT Nguyễn Hữu Định, giảng viên liên thông Cao đẳng Dược Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur lưu ý, không dùng bài thuốc này cho phụ nữ có thai.

Bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm khớp dạng thấp: Hồng đằng, hy thiêm, thổ phục linh, rễ vòi voi mỗi vị 16g; ngưu tất, sinh địa mỗi vị 12g; nam độc lực, rễ cà gai leo, rễ cây cúc ảo, huyết dụ mỗi vị 10g. Sắc uống ngày 1 thang. Uống 7-10 ngày là một liệu trình.

Thành phần hóa học có trong cây Hồng hoa

Về thành phần hóa học, các giảng viên khoa Cao đẳng Dược TPHCM tại Trường Cao đẳng Y dược TPHCM cho biết trong cây hồng hoa có chứa một số thành phần hóa học như Ethyl acetate, Benzene, Pent-1-en-3-ol, 3-Hexanol, 2-Hexenal, 2-Hexanol, 3-Methyl butyric acid, Methylbutyric acid, p-Xylene, O-Xylene, Phenyl acetaldehyde, Decanal, Nonanal, Terpinen-4-ol, Verbenone, Benzothiazole, E, E-2, 4, E, E-2, 4 Decadienal, Methyl cinnamate 1, 2, 3-Trimethoxy-5-Methylbenzene, a-Copaene, 1-Tetradecene, a-Cedrene (Koshi Saito và cộng sự Ca 1991, 115: 5139e); Galatose (Từ Trung Tự, Trung Dược thông Báo 1982 9 (1): 31); Nonacosane, Palmitic acid, b-Sitosterol, (Hoàng Giang, Trung Thảo Dược 1984, 15 (5): 123).

Hồng hoa và một số tác dụng dược lý

Hồng hoa có tác dụng tăng co bóp tử cung rõ rệt, liều lượng nhỏ làm cho tử cung co bóp đều, lượng lớn làm cho tử cung co bóp tăng nhịp, thậm chí làm rung cơ tử cung, đối với tử cung của động vật có thai tác dụng làm tăng co bóp càng rõ. Đối với cơ trơn của ruột, thuốc cũng có tác dụng hưng phấn thời gian ngắn. Thuốc có tác dụng hạ áp: làm tăng lưu lượng máu dinh dưỡng cơ tim và lưu lượng máu động mạch vành của chó được gây mê. Thuốc có tác dụng ức chế sự ngưng tập tiểu cầu. Thuốc còn có tác dụng bảo vệ chống nhồi máu cơ tim trên mô hình thắt động mạch vành của chó hoặc gây thiếu máu cơ tim trên chuột bạch lớn.

Ứng dụng hồng hoa trong các bài thuốc chữa bệnh

– Chữa bệnh mạch vành: Vương Đại Tuấn dùng 50 % dịch chích Hồng hoa cho vào dung dịch glucoz chích tĩnh mạch, nhỏ giọt tĩnh mạch hoặc chích bắp, trị 100 ca. Cơn đau thắt ngực có kết quả là 80,8 %, kết quả điện tâm đồ 26%, chuyển biến tốt 40 %. Đối với chứng cao huyết áp, xơ cứng động mạch não gây đau đầu, váng đầu, hồi hộp, cũng có kết quả nhất định( Tạp chí Tim mạch 1976,4(4):265).
– Trị đau sưng tấy do chấn thương ngoại khoa: dùng các bài: Hồng hoa, Đào nhân, Sài hồ, Đương qui đều 10g, Đại hoàng 8g, rượu và nước mỗi thứ một nửa sắc uống Hồng hoa, Đào nhân, Đương qui vĩ đều 120 g, Chi tử 240g, tán bột mịn trộn đều với giấm lượng vừa đủ đun nóng đắp chỗ đau.
– Trị đau kinh. Hồng hoa 5g, Xuyên khung, Đương qui, Hương phụ, Diên hồ sách đều 10 g, sắc lấy nước uống hoặc phối hợp với rượu Đương qui uống, trị đau bụng kinh. Hồng hoa 3g, Ích mẫu thảo 15g, Sơn tra 10 g, cho đường đỏ vừa đủ uống. Trị sau sanh máu xấu không ra hết.
– Chữa bệnh phụ khoa: Rối loạn kinh nguyệt, kinh bế, sau sinh máu xấu không ra hết, dùng các bài: Hồng hoa tửu: Hồng hoa 10g, sức với rượu chia 3 lần uống.
– Chữa huyết khối ở não: Khương Anh Như dùng Hồng hoa 50 % – 15 ml(có tương đương 75 g thuốc sống), gia vào 500ml glucoz 10 % truyền tĩnh mạch ngày một lần, 15 ngày là một liệu trình. Trị cho 137 ca, tỷ lệ có kết quả 94,7 % ( Tạp chí Y dược Sơn tây 1983, 5:297).
– Chữa viêm da thần kinh: Dùng dịch Hồng hoa phong bế trị 70 ca: khỏi 25 ca, tốt 35 ca, không kết quả 10 ca. Tỷ lệ kết quả 85,7 % ( Tân y học 1974,5(12):609).
– Trị loét hành tá tràng: Hồng hoa 60g, Đại táo 12 quả cho nước 300ml, sắc còn 150ml lọc cho mật ong 60g trộn đều, mỗi ngày uống nóng 1 lần, ăn táo uống liền 20 thang. Trị 12 ca đều khỏi (1985,4:20).
– Cổ họng sưng tắt nghẹt Dùng Lam hồng hoa giã vắt lấy nước cốt, uống 1 chén cho tới khi khỏi, nếu gặp giữa lúc mùa đông, không có Hồng hoa tươi, lấy loại tươi trộn nước cho thấm giã lấy nước cốt hoặc sắc uống (Quảng Lợi Phương).
– Trị các chứng đau Dùng thứ Hồng hoa tươi giã vứt lấy nước cốt uống liên tục 3 lần (Ngoại Đài Bí Yếu).
– Chữa thối tai chảy nước vàng: Hồng hoa 3 chỉ rưỡi, cùng Bạch phàn (phèn phi) 5 chỉ thứ khô tán bột, chấm mủ cho sạch rồi cho thuốc bột vào lỗ tai, nếu không có Hồng hoa tươi thì dùng cành hoặc lá của nó cũng được. Có bài cũng trị như vậy, nhưng bỏ phèn chua đi chỉ dùng Hồng hoa mà thôi (Thánh Huệ Phương). + Phương thuốc sau được coi như là thánh dược, trị được 62 loại phong, cụ Trương Trọng Cảnh để chữa 62 chứng phong, các chứng đau trong bụng do khí huyết. Dùng Hồng hoa 1 lượng, chia ra làm 4 phần, dùng rượu 1 bát nấu sôi uống, chưa khỏi uống tiếp (Bản Thảo Đồ Kinh).
– Trị chứng nghẹn ăn không được: Vào ngày tết Đoan Ngọ, mồng 5 tháng 5, hái lấy thứ đầu Hồng hoa, tẩm với giấm và rượu sấy khô, Huyết kiệt coi cục nào như quả dưa, hai thứ bằng nhau tán bột, bỏ bột trộn giấm rượu chưng cách thủy nuốt dần còn đang nóng (Giản tiện phương).
Chữa chứng huyễn vựng sau khi sinh, trong ngực buồn bực: Hồng hoa 1 lượng, tán bột sắc với rượu uống. Nếu người cấm khẩu rồi thì cậy răng đổ thuốc vào gia thêm 1 tý Đồng tiện, nếu chưa đỡ thì đổ tiếp (Tử Mẫu Bí Lục).
– Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, sinh ra đau bụng, có khi ứ huyết tích lại thành khối cục đau đớn. Hồng hoa, Diên hồ sách, Đương quy, Sinh địa,Ngưu tất, Xích thược, Ích mẫu, Xuyên khung, tùy theo đó mà phân phối quân thần tá sứ, cân chừng 3-4 lượng sắc kỹ lần lấy 2 tô rưỡi chia 3 lần uống nóng, hoặc có thể tán bột luyện mật làm hồ viên lớn bằng hạt long nhãn, lần uống 10 viên với nước sôi hoặc rượu (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
– Có thai nóng quá, đến nỗi thai chết lưu trong bụng mẹ, Hồng hoa sắc lấy nước cốt uống với một ít Đồng tiện nóng (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
– Thối tai Hồng hoa cùng với Bạc hà và nước cốt của lá Kim ty hà diệp, cho vào 1 tý phèn chua tán thành ra bột nhỏ thổi vào tai (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
– Đề phòng để khỏi bị lên đậu mùa, hoặc giữ cho đậu nó khỏi chạy vào mắt. Dùng Yên chi chính, tức là thứ mà người ta đã chế bằng Hồng hoa ra, lúc mới khỏi lên đậu, dùng nó bôi xoa lên trên mí mắt, trung quanh mắt, đuôi mắt rất hay (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
– Chữa hành kinh đau bụng: Hồng lam hoa 3 chỉ. Sắc với rượu chia 3 lần uống (Hồng Lam Hoa Tửu – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách). Trị thống kinh: Hồng hoa 1 chỉ 5, Xuyên khung 1 chỉ, Đương quy, Hương phụ, Diên hồ sách, mỗi thứ 3 chỉ. Sắc uống, hoặc uống kết hợp với Đương quy ngâm rượu uống trước khi có kinh (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
– Đậu mùa, đậu đinh, đậu mộc Dùng Hồng hoa, Băng phiến, Trân châu tán thành bột cực mịn, khảy cho ra máu độc rồi xức thuốc trên, xong băng lại (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
– Trị sưng tấy do chấn thương, té ngã: Hồng hoa, Đào nhân, Đương quy vĩ, mỗi thứ 4 lượng, Chi tử 8 lượng. Tất cả tán bột, hồ với giấm làm cho nóng đắp nơi đau, chia ra để đắp dần (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
– Trị sưng đau tại chỗ do chấn thương: Hồng hoa, Đào nhân, Sài hồ, Đương quy, mỗi thứ 3 chỉ, Đại hoàng 2 chỉ. Nước và rượu mỗi thứ một nửa sắc lấy nước uống. (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
– Chữa sởi khó mọc ra, ban sởi màu không hồng sáng, sưng tấy: Đương quy 2 chỉ, Hồng hoa 1 chỉ 5, Tử thảo, Đại thanh diệp, Liên kiều, Ngưa bàng tử, mỗi thứ 3 chỉ, Hoàng liên 1 chỉ 5. Cam thảo 8 phân. Cát căn 3 chỉ. Sắc lấy nước uống (Đương Quy Hồng Hoa Ẩm – Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).
Ngoài ra, các giảng viên Cao đẳng Dược tại Trường Cao đẳng Y dược TPHCM cũng lưu ý cho các bạn đọc rằng đối với những phụ nữ có thai, kinh nguyệt nhiều tuyệt đối không sử dụng Hồng hoa để chữa bệnh.

Vê thành phần hóa học, các giảng viên Cao đẳng Dược tại Trường Cao đẳng Y dược TPHCM cho biết trong hành có chứa một số thành phần hóa học như axit malic, phytin và chất alylsunfit.

Theo y học cổ truyền, Hành có vị cay bình mà không độc Qui kinh: Vào kinh thủ thái âm phế Vào kinh túc dương minh vị. Tác dung: Thông dương hoạt huyết hòa trung, phát biểu, lợi tiểu sát trùng.

Ứng dụng hành vào một số đơn thuốc chữa bệnh

1. Chữa cảm mạo nhức đầu ngạt mũi: Hành 30g, đạm đậu xính khương 10 g, chè hương 10g, nước 300 ml, đun sôi cạn bỏ bã, uống khi còn nóng, uống xong đắp chăn kín cho ra mồ hôi.
2. Chữa bị vết thương do té ngã, máu ra nhiều, đau quá: Lấy Hành, cả củ lẫn lá, giã nát, sao nóng, đắp chỗ bị thương, nguội thì lại thay lớp mới cho nóng, dần dần sẽ khỏi đau lại không có dấu vết để lại (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
3. Chữa bị ngã vỡ đầu, gẫy xương: Lấy Hành giã nát, hòa với mật đắp vào vết thương sẽ mau khỏi (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
4. Trị vú sưng đỏ: Nấu lấy 1 chén nước Hành, uống nóng là tan (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
5. Trị thai động rất nguy: Hành 1 nắm to, sắc lấy nước uống (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển).
6. Trị tiểu bí, bàng quang tức trướng: Hành 3 cân, giã nát, xào cho nóng lên, bọc vào khăn, chia làm 2 gói, chườm vào vùng bụng dưới. Hễ khí của Hành thấm vào được bên trong thì tiểu được ngay (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển). – Đàn bà có thai bị cảm phong, ho, thở, nếu không có Hành, Trần bì thì khó khỏi (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển). Ngoài ra, dược sĩ Lê Thị Thanh Nhan hiện đang là giảng viên Cao đẳng Dược TPHCM tại Trường Cao đẳng Y dược TPHCM còn cho biết tháng Giêng mà ăn Hành sống nhiều sẽ làm cho da mặt nổi mụn giống như chứng du phong (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển
7. Trị mụn nhọt: Hành tười giã nát, trộn với mật, đắp lên mụn, khi ngòi ra thì dùng dấm mà rửa mụn.
8. Trị trẻ em cảm mạo: hành 60g, Sinh khương 10g, hai thứ giã nát, thêm một cốc nước thật sôi vào dùng hơi xông vào miệng và mũi, ngày làm vài lần.

Chú ý lúc dùng thuốc: Mộc tặc thảo có thể dùng thay thế Ma hoàng. Không dùng đối với người bệnh âm hư hỏa vượng gây mắt đỏ và trường hợp chảy máu do khí hư không nhiếp được huyết. Nơi mua bán vị thuốc Mộc tặc đạt chất lượng ở đâu? Trước thực trạng thuốc đông dược kém chất lượng, nguồn gốc không rõ ràng,… xuất hiện tràn lan trên thị trường, làm ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị cũng như ảnh hưởng tới sức khỏe của bệnh nhân.