Bàn tay tiết lộ rất nhiều về sức khỏe, đặc biệt là móng tay. Các nghiên cứu đã cho thấy có rất nhiều các vấn đề sức khỏe xảy ra và sẽ làm thay đổi tình trạng bình thường của móng.

Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy khi cơ thể khỏe mạnh, móng tay màu hồng nhạt, phần bán nguyệt gần gốc móng tay màu trắng, bề mặt mịn màng, không có gờ rãnh hay sự đổi màu khác lạ.

Thế nhưng, nếu móng tay có màu sắc, hình dạng, kết cấu như dưới đây, bạn nên đi kiểm tra sức khỏe ngay lập tức.

1. Móng tay có vết hằn

Các vết hằn hoặc rãnh chạy ngang trên móng tay được gọi là đường Beau. Dấu hiệu này có thể là hậu quả của một loại chấn thương hoặc cũng có thể liên quan đến bệnh tiểu đường, thiếu kẽm hoặc sốt cao.

Nếu vết lõm xuất hiện cùng với tình trạng đổi màu và móng bị khuyết vào, bạn có thể bị mắc bệnh vẩy nến. Ngoài ra,bệnh nhân ung thư đang điều trị hóa chất cũng có dấu hiệu này, đó là một tác dụng phụ của hóa trị.

2. Móng tay có đường sậm màu

“Bạn đừng bao giờ bỏ qua đường màu nâu hoặc đen xuất hiện theo chiều dọc móng tay. Đó là những dấu hiệu cảnh báo bệnh đặc trưng của khối u ác tính, đòi hỏi phải phát hiện và điều trị sớm”, bác sĩ Shilpi Agarwal ở Los Angeles-based physician (Mỹ) cảnh báo.

Bạn hãy đi khám bác sĩ nếu thấy trên móng tay xuất hiện các đường sậm màu, đặc biệt nếu chúng chỉ xảy ra ở trên một ngón.

3. Móng tay bị lõm thành hình chiếc muỗng

Móng tay bị cong lõm xuống như chiếc muỗng gọi là chứng móng lòng thuyền. Đây thường là biểu hiện của tình trạng thiếu máu do thiếu sắt.

Nhưng nếu triệu chứng này đi kèm với các dấu hiệu như mệt mỏi liên tục hoặc da và móng tay nhợt nhạt, bạn nên đi khám xem có bị thiếu huyết sắc tố trong các tế bào hồng cầu.

4. Móng tay ố vàng

Những móng tay màu vàng là dấu hiệu của tuổi già. Nhưng nếu điều đó đi kèm với mùi khó chịu và bong tróc, bạn có thể bị nhiễm nấm. Bệnh này đã có thuốc để điều trị nhưng bạn có thể thực hiện các bước đơn giản để ngăn ngừa nhiễm trùng.

“Dầu cây trà pha loãng với Vitamin E hoặc dầu hạt nho, bôi hỗn hợp này lên móng tay sẽ rất tốt, đặc biệt là ngăn ngừa nấm tay” Danielle Candido, một chuyên gia móng tay từ Gelish khuyên.

Nếu bạn thường xuyên làm móng, dấu hiệu móng tay bị ố vàng cảnh báo việc lạm dụng acrylic. Thói quen hút thuốc cũng dẫn đến tình trạng này.

5. Thói quen cắn móng tay

Nếu móng tay bị cắn quá mức và vùng da xung quanh cũng bị cắn, có thể bạn đang quá lo lắng. Thói quen này cũng liên quan đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế, một rối loạn tâm lý mạn tính, người bệnh luôn có ý nghĩ ám ảnh, lo lắng, buộc mình phải thực hiện một hành vi nào đó mà không có lý do chính đáng.

“Đôi khi cần điều trị tâm thần đối với thói quen cắn móng tay liên quan đến rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Hoặc bạn có thể dùng một hợp chất có vị đắng thoa lên móng tay để ngăn chặn thói quen này”, bác sĩ Debra Jaliman, New York (Mỹ) cho biết.

Chất sắt được biết đến là tạo hồng huyết cầu giúp vận chuyển oxy từ phổi đến các mô. Tuy nhiên, nó còn nhiều chức năng quan trọng ít người biết.

Khẩu phần ăn nhiều vitamin C (như ăn hay uống nước cam) sẽ giúp hấp thu sắt tốt hơn – Ảnh: internet

Chất sắt là thành phần của nhiều enzyme quan trọng trong cơ thể, đóng vai trò vận chuyển điện tử trong tế bào, chuyển hóa năng lượng trong ti thể, tổng hợp nội tiết tố steroid và acid mật, giải độc gan, kiểm soát tín hiệu dẫn truyền thần kinh của hệ serotonin và dopamin…

Giảm trí nhớ, mau mỏi mệt…

Thiếu chất sắt dẫn đến thiếu máu. Nhưng đây chỉ là triệu chứng thiếu sắt ở giai đoạn trễ. Trong khi đó, thiếu sắt ở những giai đoạn đầu đã xuất hiện những bệnh lý khác cũng không kém quan trọng như: giảm khả năng hoạt động thể lực (vận động viên giảm thành tích khi luyện tập và thi đấu, người bình thường lao động mau mệt), giảm khả năng làm việc trí óc (giảm tập trung, giảm trí nhớ, giảm kết quả học tập), giảm chức năng miễn dịch (trẻ em hoặc người thiếu sắt dễ bị bệnh hơn người khác), một số rối loạn hành vi.

Các vấn đề sức khỏe này xuất hiện ngay cả khi chưa có tình trạng thiếu máu, và sẽ không hồi phục nếu không được bổ sung chất sắt kịp thời (đặc biệt là giai đoạn bào thai và giai đoạn sơ sinh).

Phụ nữ và trẻ em có nguy cơ thiếu sắt nhiều nhất. Trẻ em giai đoạn từ 6 tháng đến 6 tuổi cần lượng chất sắt rất lớn cho phát triển, nhu cầu chất sắt của trẻ sinh non tháng lại cần sớm hơn là vào khoảng tháng thứ hai sau sinh so với tháng thứ sáu ở trẻ sinh đủ tháng. Bên cạnh đó, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, đặc biệt là phụ nữ mang thai, là các đối tượng cũng có tăng nhu cầu chất sắt.

Nhiễm giun móc làm mất máu nhiều hơn kinh nguyệt

Bổ sung chất sắt Tẩy giun định kỳ mỗi năm từ 1-3 lần là biện pháp đầu tiên giúp tránh thiếu sắt. Chế độ ăn cân bằng, giàu chất sắt bao gồm thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn, thịt cừu…), kế đến là thịt gia cầm, sò, trai; trong thực vật sắt có nhiều ở các loại mộc nhĩ, nấm hương, đậu nành, đậu hủ, mè đen, mè trắng, rau câu, rau cần, rau đay, đậu hạt trắng, đậu đũa, hạt sen khô, đậu đen, rau dền, măng khô. Bổ sung chất sắt mỗi ngày ở phụ nữ mang thai và trẻ em giai đoạn dưới 2 tuổi, bổ sung chất sắt cách khoảng (1-2 lần mỗi tuần) ở trẻ em trên 2 tuổi và phụ nữ tuổi sinh đẻ để góp phần phòng tránh thiếu sắt. Cần liên hệ bác sĩ để đánh giá nguy cơ thiếu sắt và bổ sung với liều hợp lý, tránh tự ý bổ sung

Nhiễm giun móc là một nguyên nhân gây thiếu sắt phổ biến ở nước ta – nơi mà tỉ lệ nhiễm giun móc rất cao. Khoảng ¼ dân số nước ta bị nhiễm giun móc, tập trung ở các vùng có thói quen đi chân đất nhiều. Giun móc làm mất máu nhiều hơn lượng máu mất của phụ nữ hành kinh.

Ngoài ra thuốc điều trị viêm loét dạ dày tá tràng cũng làm giảm hấp thu chất sắt, do làm tăng độ pH trong dạ dày là một yếu tố gây bất lợi cho việc hấp thu chất sắt. Mỗi ngày cơ thể mất đi khoảng 1mg chất sắt nằm trong các tế bào chết bong ra từ da, niêm mạc đường tiêu hóa, hô hấp, tiết niệu…

Uống sữa nhiều làm giảm hấp thu chất sắt

Chất sắt hấp thu qua chế độ ăn rất nhạy cảm và bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nếu cơ thể đang ở tình trạng thiếu máu nhiều, lượng chất sắt sẽ được hấp thu nhiều hơn và ngược lại. Canxi trong khẩu phần là một yếu tố ảnh hưởng đến việc hấp thu chất sắt.

Nếu chế độ ăn quá nhiều sữa (hơn 800ml/ngày) hoặc uống sữa chung với bữa ăn sẽ làm giảm hấp thu chất sắt. Điều này đặc biệt quan trọng ở trẻ em giai đoạn từ 1-6 tuổi. Cần lưu ý một chế độ ăn cân bằng hơn là một chế độ ăn chỉ chủ yếu dựa vào sữa.

Khẩu phần ăn nhiều vitamin C, nhiều rau củ quả muối chua (dưa chua, cà pháo, kim chi, tỏi chua, ớt chua…) sẽ giúp tăng hấp thu chất sắt. Ngược lại khẩu phần ăn nhiều trà, cà phê, coca, rượu vang đỏ, thực phẩm chứa nhiều phytate (trong cám, một số loại đậu) sẽ làm giảm hấp thu chất sắt trong khẩu phần.

Theo alo bác sĩ

 Triệu chứng

Triệu chứng tùy vào nguyên nhân gây thiếu máu, mức độ thiếu máu nhẹ hay nặng, thiếu máu xảy ra từ từ hay mau chóng. Nhiều trường hợp thiếu máu nặng vẫn không gây triệu chứng gì cả nếu thiếu máu xảy ra chậm chậm qua nhiều ngày tháng; nhưng thường, khi trị số hemoglobin (viết tắt Hb) xuống dưới 7 g/dl, người bệnh sẽ thấy mau mệt, nhức đầu, khó thở, choáng váng, đau ngực. Khi người bệnh trông xanh quá, than nhìn không còn rõ, xỉu, tim đập nhanh, ta nên mau chóng thăm khám và chữa trị ngay.

Nhiều trường hợp thiếu máu được khám phá khi bác sĩ tình cờ thử CBC (complete blood count, đếm máu toàn diện: cho biết các trị số bạch cầu, hồng cầu, Hb, tiểu cầu, thể tích hồng cầu, xem hồng cầu bình thường, to hoặc nhỏ… Thường ta thử CBC mỗi 3 năm để truy tìm thiếu máu, và các bệnh về máu khác).

Nguyên nhân

Nguyên nhân tạo thiếu máu rất nhiều:

– Thiếu máu do thiếu chất sắt: chiếm đến 25-35% các trường hợp thiếu máu, xảy ra trong những trường hợp mất máu lâu ngày, như phụ nữ ra máu nhiều khi có kinh; ung thư ruột già khiến máu âm thầm chảy rỉ rả ngày này sang ngày khác, dù mắt ta không nhìn thấy…

– Do bệnh kinh niên: cũng chiếm 25-35% các trường hợp thiếu máu. Các bệnh kinh niên như bệnh thận, bệnh gan, bệnh tuyến nội tiết… lâu ngày có thể khiến ta đâm thiếu máu.

– Tan huyết (hemolytic anemia, các hồng huyết cầu bị phá hủy) và tủy xương không tạo đủ máu: 15% các trường hợp thiếu máu.

– Bệnh myelodysplasia: 10% các trường hợp thiếu máu.

– Bệnh thalassemia (khiến hồng huyết cầu có dạng nhỏ): 5-10% các trường hợp thiếu máu.

– Các bệnh khác: 5-10% các trường hợp thiếu máu. Chẳng hạn như bệnh thiếu chất sinh tố B12, thiếu chất folate…

Thăm khám

Bạn thấy, thiếu máu có thể do rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Có nguyên nhân lành thôi (tại ra kinh hơi nhiều mỗi tháng), song cũng nhiều nguyên nhân độc (ung thư ruột già, ung thư máu…). Thiếu máu, không giản dị chỉ cho “thuốc bổ máu” rồi xoa tay yên tâm. Ta cần tìm hiểu tại sao lại thiếu máu vậy.

Việc tìm hiểu tại sao thiếu máu nếu không khéo sẽ rất tốn kém. Thử máu lung tung vừa tốn kém, đã vậy lắm khi không đưa đến định bệnh. Thế nên, tìm hiểu tại sao bạn thiếu máu ta nên làm từng bước một.

Bệnh gì cũng thế, trừ trường hợp khẩn cấp, tìm hiểu bao giờ cũng bắt đầu bằng phần trò chuyện, danh từ chuyên môn gọi là bệnh sử (history). Bác sĩ thân mật hỏi bạn, xem bạn có biết bạn thiếu máu, và từ hồi nào. Nếu bạn trả lời: “Ôi, bác sĩ lo gì. Tôi bị bệnh thalassemia từ hồi mới đẻ, hồng cầu có dạng nhỏ, thử ra lúc nào cũng thấy thiếu máu, nhưng tôi khỏe lắm. Đây tôi đem kết quả thử CBC 10 năm trước, so với thử máu của bác sĩ vừa làm, cũng vẫn vậy”. Thế thì ta yên tâm, không cần làm gì thêm, chỉ thỉnh thoảng thử lại CBC xem có gì thay đổi.

Còn bạn trả lời: “Không bác sĩ ạ, trước giờ chưa bác sĩ nào nói tôi thiếu máu cả. Mới năm trước, tôi mua bảo hiểm nhân thọ, họ thử máu, rồi vui vẻ bán bảo hiểm cho tôi, có thấy họ nói gì đâu. Bây giờ bác sĩ bảo Hb tôi có 9 thôi, thấp quá, thảo nào tôi hay thấy mệt mệt”, thì ta phải tìm hiểu tiếp tại sao bạn lại thiếu máu.

Bước kế trên đường tìm sao bạn bỗng nhiên đâm thiếu máu trong vòng 1 năm qua, xin bạn cho biết ngoài chuyện bạn hay thấy mệt mệt, bạn còn triệu chứng gì khác (ra kinh nhiều, đi cầu ra máu…), hiện có bệnh gì quan trọng (bướu tử cung, suy tuyến giáp trạng, bệnh gan, bệnh thận…) và đang dùng những thuốc gì (một số thuốc có thể làm tan huyết).

Sang phần thăm khám, bác sĩ cẩn thận tìm xem bạn có nổi hạch bất thường (ung thư máu, ung thư hạch…), bạn có vàng da, vàng mắt (bệnh gan, bệnh tan huyết…), gan và lá lách (spleen) bạn có to lên (bệnh gan, bệnh về máu…), xương bạn sờ thấy thốn đau (ung thư máu…), tử cung bạn to lên vì bướu (nên bạn ra kinh nhiều), trong phân bạn có máu (ung thư bao tử, ung thư ruột già)…

Thử nghiệm

Phần này hơi chuyên môn một chút, mong bạn tiếp tục theo dõi, và bạn sẽ hiểu tại sao bác sĩ chưa vội cho thuốc (thực ra, bác sĩ đã biết bạn vì sao thiếu máu đâu).

Khi làm thêm các thử nghiệm để tìm hiểu nguyên nhân gây thiếu máu, ta luôn nên  thử hemoglobin (Hb) và hematocrit (Hct), reticulocyte count (đếm tế bào reticulocyte), mean corpuscular volume, và làm peripheral blood smear (xem phết máu ngoại biên).

Hemoglobin (Hb) và hematocrit (Hct) là hai trị số biểu hiệu cho khối lượng của hồng huyết cầu (red blood cell mass), giúp ta biết có thiếu máu hay không: có thiếu máu khi Hb dưới 12 g/dl (hematocrit dưới 36%) ở phụ nữ, và dưới 14% (hematocrit dưới 41%) ở đàn ông. Hai trị số hemoglobin (Hb) và hematocrit (Hct) thường đi song hành với nhau, cao cùng cao, thấp cùng thấp.

“Reticulocyte count” (đếm tế bào reticulocyte) phản ảnh mức độ sản xuất hồng huyết cầu mau hay chậm, cho biết tủy xương (bone marrow) đã đáp ứng ra sao trước sự thiếu máu. Nếu reticulocyte count thấp, sẽ cho ta thấy tủy xương bịnh, không sản xuất đủ các hồng cầu; ngược lại, khi trị số này cao, ta biết đang có sự thất thoát hồng cầu quá mức (như chảy máu đường tiêu hóa, chảy máu đường sinh dục…), hoặc đang có hiện tượng tan huyết, hủy hoại hồng cầu bất thường trong cơ thể (vì chuyền sai máu, vì dùng thuốc…)

“Mean corpuscular volume” (MCV, đo khối lượng trung bình của hồng cầu) thường được dùng để phân loại thiếu máu: thiếu máu với hồng huyết cầu có dạng nhỏ (trị số MCV sẽ thấp, như trong trường hợp thiếu máu do thiếu chất sắt, do bệnh bẩm sinh thalassemia); thiếu máu với hồng huyết cầu có dạng bình thường (trị số MCV bình thường, như trường hợp thiếu máu vì có bệnh kinh niên); thiếu máu với hồng huyết cầu có dạng to (trị số MCV gia tăng, như trường hợp thiếu máu do thiếu sinh tố B12, thiếu chất folate…).

Để tìm nguyên nhân gây thiếu máu, xem một phết máu ngoại biên dưới kính hiển vi (peripheral blood smear) cũng là điều cần thiết. Dưới kính hiển vi, ta có thể thấy hồng huyết cầu nhỏ dạng hay to vóc, các hồng huyết cầu cùng lứa hay đứa to đứa nhỏ, trông giống nhau hay đứa tròn đứa méo. Đồng thời, dưới kính hiển vi, ta cũng có thể xem các bạch huyết cầu (white blood cell) và tiểu cầu (platelet, có nhiệm vụ trong sự đông máu) có bất thường không; nhiều bệnh về máu không những gây thiếu máu, còn tạo những bất thường cho bạch huyết cầu và tiểu cầu.

Trên là những thử nghiệm sơ khởi trên bước đường đi tìm nguyên nhân gây thiếu máu. Tùy kết quả những thử nghiệm trên, có khi còn cần thêm nhiều thử nghiệm kế tiếp nữa. Nếu cần, chúng ta sẽ nhờ đến bác sĩ chuyên khoa về máu (hematologist) tiếp tay, làm những thử nghiệm đặc biệt, kể cả việc đâm kim vào tủy xương rút ra chút tủy để nhuộm và xem dưới kính hiển vi (bone marrow biopsy): việc này giúp cho thấy có thiếu chất sắt trong tủy hay không, có bệnh lao hoặc ung thư ăn lan vào tủy…

Chữa trị

Đến đây, bạn đã rõ vấn đề thiếu máu lắm khi rất nhiêu khê, việc chữa trị không giản dị chỉ cho “thuốc bổ máu” rồi xoa tay yên tâm, đêm ngủ thẳng giấc. Việc chữa trị tùy nguyên nhân gây thiếu máu ta tìm ra, và con đường truy tìm nguyên nhân nhiều trường hợp phải trải từng giai đoạn một. Bạn đừng ngạc nhiên và giận khi thấy bác sĩ cứ thử máu bạn hoài.

Rồi nhiều khi tìm ra nguyên nhân gây thiếu máu, bệnh lại không có thuốc chữa (như bệnh thalassemia, khiến hồng cầu có dạng nhỏ). Như vậy, chữa thiếu máu quả tùy từng trường hợp. Sợ bài dài quá, nên chỉ xin lấy hai trường hợp thiếu máu do thiếu chất sắt sau làm thí dụ chữa trị.

Có cháu gái 16 tuổi, than hay choáng váng, mắt tối đen lúc ngồi xuống đứng lên. Khi khám trông cháu hơi xanh. Hỏi thêm, cháu nói kinh cháu ra đều mỗi tháng nhưng khá nhiều, mỗi lần ra có máu cục. Thử máu thấy Hb thấp, chỉ 9.2 (bình thường 12-16 ở phụ nữ), trị số MCV thấp, và chất sắt trong máu cũng thấp nốt: ta biết cháu thiếu máu do thiếu chất sắt vì kinh ra nhiều. Chữa bằng chất sắt, trong vòng vài tuần thử lại sẽ thấy Hb trở về bình thường, và cháu không còn thấy choáng váng, mắt tối đen lúc ngồi xuống đứng lên nữa. Ta dặn cháu tiếp tục uống chất sắt cho đều.

Một bác gái khác, trên 50, mãn kinh đã mấy năm, gần đây có triệu chứng tương tự như cháu gái 16 tuổi kể trên, thử máu ra cũng thấy y vậy: Hb thấp, chỉ 9.2, trị số MCV thấp, và chất sắt trong máu cũng thấp nốt. Hỏi bác, bác cho biết từ nhỏ đến giờ, bác chưa từng bị thiếu máu. Trường hợp này đáng lo lắm, không coi thường được, ung thư ruột già hay xảy ra cho người trên 50 tuổi, hay gây chảy máu đường tiêu hóa âm thầm đưa đến thiếu máu. Ta cho bác uống tạm chất sắt, rồi gửi đến bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nhờ soi ruột già. Ta căn dặn bác đừng tin vào “thuốc bổ máu”, uống thử trước đã, triệu chứng không bớt mới đi soi ruột già, không, bác nên đi xem bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa càng sớm càng tốt.

Vậy, thiếu máu, do nhiều nguyên nhân lành, mà cũng có thể do những nguyên nhân rất dữ. Việc định và chữa thiếu máu thường phải qua nhiều giai đoạn, cần lấy thêm máu để thử. Có khi, ta cần đến cả sự giúp đỡ của bác sĩ chuyên khoa máu. Bạn có thể kêu trời, “Tôi đã thiếu máu, chẳng thấy cho thuốc bổ máu gì cả, lại cứ lấy máu thêm! Hết bác sĩ chính (primary care physician), rồi bác sĩ chuyên khoa máu, còn đòi lấy tủy xương đem thử nữa chứ”. Thưa bạn, nhiều trường hợp thiếu máu, tìm nguyên nhân không dễ, việc phải làm ta nên làm, xin bạn hiểu cho.

Theo Ykhoa

Tôi thấy người hay mệt, đau đầu hoa mắt, bác sĩ phát hiện là thiếu máu, kê đơn cho uống vitamin C, B2 và B6. Tôi thấy người thiếu máu hay dùng vitamin B12, nhưng tôi không hiểu các vitamin này có tác dụng như thế nào đối với bệnh. Xin bác sĩ giải thích giúp.

Thiếu vitamin C thường gây chứng thiếu máu đẳng sắc hoặc nhược sắc, bệnh hay gặp ở người lớn hơn là trẻ em. Vitamin C có tác dụng trong hấp thụ sắt do tính chất khử và chuyển hóa axit folic thành axit folinic.

Vitamin B2 và B6 tham gia tổng hợp huyết sắc tố nên thiếu các vitamin này cũng gây thiếu máu. Để có thể vận chuyển ôxy, các hồng cầu chứa huyết sắc tố. Huyết sắc tố là thành phần cấu trúc cơ bản của hồng cầu. Mỗi phân tử huyết sắc tố gồm một sắc tố chứa sắt có hóa trị 2, gọi là hem, kết hợp với một protein không màu gọi là glubin. Chính nhờ sắt hóa trị 2 trong hem mà huyết sắc tố bảo đảm chức năng hô hấp. Cơ thể người chứa khoảng 5 g sắt, 70% lượng sắt đó nằm trong hem của huyết sắc tố.

Do đó, các bác sĩ kê đơn dùng vitamin C, B2, B6 cho bác là phù hợp.

Thiếu máu là tình trạng giảm số lượng hồng cầu hoặc giảm nồng độ huyết sắc tố ở máu ngoại vi dẫn đến máu thiếu oxy để cung cấp cho các mô tế bào trong cơ thể.