Hiện nay, các bệnh mạn tính như nhiễm mỡ máu, tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, nghiện rượu, thuốc lá… và những áp lực của công việc, cuộc sống đang làm cho chứng bệnh này có xu hướng tăng. Rối loạn tuần hoàn não thường xảy ra ở độ tuổi trung niên trở lên. Tuy nhiên, ngay cả những người trẻ tuổi cũng là đối tượng nguy cơ của bệnh.

Người bình thường lưu lượng máu (tưới máu não là 55ml máu/100g não/phút), khi lưu lượng máu não đến não quá thấp (dưới 20ml/100g/phút) thì não sẽ bị thiếu máu (rối loạn tuần hoàn não).

Hoạt động tim mạch bảo đảm hoạt động tưới máu não, nhất là huyết động học. Độ quánh của máu, lòng động mạch ảnh hưởng nhiều tới dòng chảy trong các mạch máu. Những stress trong cuộc sống hằng ngày cũng là yếu tố tác động tới việc xuất hiện căn bệnh này.

Tăng huyết áp, xơ cứng mạch não, stress… là các yếu tố nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não.

Các biểu hiện của rối loạn tuần hoàn não

Rối loạn tuần hoàn não hay còn gọi là thiểu năng tuần hoàn não, ở giai đoạn đầu có thể bù trừ, sau đó chuyển sang giai đoạn mất bù với cơn thiếu máu não thoáng qua – một sự rối loạn khu trú nhất thời tại não hay võng mạc và sẽ mất đi trong 24 tiếng.

Tuy đây là dấu hiệu đầu tiên của nguy cơ mắc tai biến mạch máu não về sau nhưng mọi người thường ít chú ý, đặc biệt là người trẻ. Những biểu hiện như mỏi tay chân ở một bên người, có cảm giác tê bì, co giật ở chi, hoặc đang nói chuyện người bệnh dừng lại không nói được, hay đột nhiên có người đi ngoài đường không nhớ đường về nhà…

Những rối loạn này nếu không được điều trị sớm sẽ tiến triển nặng hơn nếu trong người có sẵn các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch…

Các rối loạn tuần hoàn não ít nhiều đều có phù não, gây ra các rối loạn về tâm lý, như người bệnh dễ nóng giận, buồn vui, hay quên, thậm chí không gọi tên được người thân ngồi trước mặt. Các rối loạn khác có thể gặp nữa là rối loạn thần kinh thực vật (cảm giác nóng bừng bừng, toát mồ hôi, nghẹt thở, lạnh các ngón chi, nổi da gà…), rối loạn kích thích, rối loạn đại tiểu tiện…

Rối loạn tuần hoàn não còn được chia theo vị trí tổn thương như ở vùng não bán cầu, vùng trán, vùng thái dương, vùng chẩm, vùng thân não, tiểu não…

Khi người bệnh bị rối loạn tuần hoàn não cấp tính, biểu hiện sẽ là tai biến mạch máu não. Đây là bệnh rất kinh điển. Những biểu hiện thường thấy của tai biến mạch máu não là sự đau đầu dữ dội, hôn mê, nôn và buồn nôn, liệt chi, méo tiếng, mất tiếng, xuất huyết não (ở các vị trí đặc biệt như chảy máu não thất, chảy máu tiểu não), nhồi máu não… người bệnh rất dễ tử vong.

Ở cấp độ mạn tính là tình trạng thiếu máu não mạn tính, các triệu chứng bệnh như tê mỏi chân tay, đau đầu, hoa mắt, mất ngủ, rối loạn cảm xúc, sa sút trí tuệ,… sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống và công việc.

Những yếu tố nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não

Trường hợp mắc các bệnh mạn tính: tăng huyết áp, xơ cứng mạch não, tình trạng lắng đọng mỡ, đường trong máu, các bệnh van tim, rối loạn nhịp tim, suy thận mạn… là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra chứng bệnh này.

Sự thay đổi về thời tiết, khí hậu, thời sinh học cũng là một yếu tố nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não. Các cơn tai biến mạch máu não thường dễ gặp trong mùa lạnh. Về thời sinh học, con người có hai thời khắc dễ gặp rủi ro về tuần hoàn não nhất là vào thời điểm từ 4 – 5 giờ sáng và 5 – 6 giờ chiều.

Các yếu tố xã hội là nguy cơ của rối loạn tuần hoàn não: tình trạng dùng rượu, bia, nghiện thuốc lá là điều kiện thuận lợi cho chứng rối loạn tuần hoàn não. Xu hướng thừa cân, béo phì, ít vận động làm gia tăng bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch tác động xấu đến rối loạn tuần hoàn não. Những người thường xuyên lao động trí óc với cường độ cao, stress từ áp lực công việc, xã hội nặng nề, sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh.

Thực tế cho thấy, thói quen sống thụ động, phụ thuộc nhiều vào máy móc phương tiện, chế độ ăn giàu đạm béo hay làm việc quá sức, thiếu quan tâm đến các thay đổi về sức khỏe chính là tiền đề phát sinh bệnh.

Vì vậy, rối loạn tuần hoàn não giờ không chỉ còn là bệnh của người lớn tuổi, khi não bị lão hóa qua thời gian mà còn là bệnh của người trẻ, những người lao động trí óc nhiều hoặc sinh hoạt thiếu khoa học.

Phòng bệnh vẫn là quan trọng nhất

Một chế độ ăn uống khoa học, hạn chế dùng các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá và vận động thường xuyên luôn là phương án lý tưởng để phòng ngừa mọi bệnh tật, ngay cả với rối loạn tuần hoàn não.

Trong bữa ăn hàng ngày, cần chú trọng tăng cường tỷ lệ rau quả, cá cũng như ưu tiên cho cách chế biến thanh đạm như hấp, luộc, thay vì dùng thịt, mỡ động vật và các món chiên xào.

Song song đó, tập thể dục đều đặn sẽ giúp đẩy lùi các bệnh về tim mạch, huyết áp, thừa cân béo phì, stress vốn là những tác nhân dẫn tới bệnh. Ngoài ra, đối với những người làm việc trí óc nhiều, cần nghỉ ngơi định kỳ để tránh việc não bị quá tải.

Ngay khi có các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, tê mỏi chân tay,… cần đến ngay bệnh viện để được chẩn đoán cụ thể chứ không nên chủ quan, nhất là những người trẻ tuổi vì cho rằng sức khỏe còn tốt và dẻo dai. Nếu đã phát hiện mắc rối loạn tuần hoàn não, người bệnh phải tuân thủ những tư vấn của bác sĩ về chế độ ăn, tập luyện và dùng thuốc.

Lưu ý không tắm nước lạnh khi mới đi ngoài nắng về, ngủ nơi có gió lùa hay bật dậy ngay khi vừa thức giấc… đặc biệt là người lớn tuổi. Bởi khi tuần hoàn não bị rối loạn thì những thay đổi đột ngột về nhiệt độ cơ thể và tư thế vận động có thể khiến não bị tắc nghẽn máu nhất thời, dễ gây ra tai biến mạch máu não.

Theo Sức khỏe và Đời sống

Ác mộng là những giấc mơ khó chịu, thường xảy ra vào ban đêm (đôi khi là ban ngày) khi đang ngủ. Ác mộng thường đáng sợ, gây lo lắng và khiến người gặp ác mộng bị mất ngủ.

Ác mộng được chia thành hai dạng. Dạng thứ nhất là ác mộng lặp đi lặp lại nhiều lần với cùng một cảnh giống nhau. Dạng thứ hai là gặp ác mộng mỗi lần một kiểu khác nhau.

Nguyên nhân của cơn ác mộng rất đa dạng: Đó có thể là do trạng thái thể chất suy giảm, do căng thẳng tột độ, do trải qua các sang chấn tinh thần, trầm cảm; quá tức giận, đau khổ, vui sướng; sốt và bệnh tật, do tác dụng phụ của một vài loại thuốc… nhưng cũng có khi chỉ đơn giản là do thiếu ngủ hay trạng thái bất thường, không thoải mái khi ngủ, ăn quá sát giờ đi ngủ dẫn đến cung cấp rất nhiều năng lượng cho não làm não hoạt động tích cực hơn ngay cả khi ngủ…

Ngoài ra, việc tỉnh giấc giữa đêm thường khiến người mơ mệt mỏi và cả ngày luôn nghĩ đến nó. Nỗi lo có thể gây ra nhiều cơn ác mộng về đêm hơn. Đó là một vòng lẩn quẩn mà nhiều người chưa phá vỡ được.

Ác mộng tuy đáng sợ nhưng hoàn toàn có thể chữa trị được. Để tránh các cơn ác mộng, điều đầu tiên là tránh các nguyên nhân gây ra ác mộng. Bạn nên kiểm tra các thuốc đang dùng, kiểm tra phòng ngủ xem có thông thoáng và dễ chịu không; hạn chế ăn khuya…

Nếu bạn thường xuyên bắt gặp ác mộng, nên cố gắng ghi nhận lại các chi tiết, sự việc xảy ra trong giấc mơ vào buổi sáng rồi viết ra giấy. Giải quyết tận gốc những điều khiến bạn lo lắng trong cuộc sống sẽ giúp tinh thần thoải mái hơn, giấc ngủ sẽ đến dễ dàng và ít mộng mị hơn.

Bên cạnh đó, bạn nên tập thể dục thể thao nhiều hơn. Chú ý tới môn yoga và thiền. Các bài tập thở cũng hết sức hữu ích trong việc chế ngự các cơn ác mộng. Nếu bạn vẫn lo lắng đối với việc liên tục bị ác mộng, hãy đến gặp bác sĩ tâm thần để được tư vấn và chữa trị thích hợp.

Theo alobacsi

Sau điều trị, anh Đoàn đến nay đã đỡ nhiều nhưng lưng vẫn còn cảm giác đau vì zona. Ảnh: P.T

Bệnh dễ trở nặng nếu tự ý điều trị

Anh Hoàng Xuân Đoàn (ở Hà Đông – Hà Nội) khổ sở với bệnh zona suốt tuần nay. Ban đầu, lưng anh xuất hiện những nốt mẩn đỏ, anh nghĩ bị viêm da tiếp xúc côn trùng nên tự mua thuốc bôi.

Khi nổi mụn nước thành từng đám trên nền da đỏ ở lưng kèm đau nhức dữ dội đến mức không ngủ được, anh mới chịu đi bệnh viện. Sau khi được các bác sĩ điều trị, đến nay anh Đoàn đã đỡ nhiều nhưng lưng còn cảm giác đau, vẫn phải điều trị vật lý để tránh đau nhức kéo dài.

Gia đình chị Nguyễn Thị Thắm (ở đường Chiến Thắng, Hà Nội) cũng có hai người bị bệnh zona. Chị Thắm bị ở mặt, cô con gái bị ở lưng. Theo chị Thắm, chị bị zona từ Tết nhưng đến nay vẫn ngổn ngang sẹo ở má, cổ.

PGS.TS Nguyễn Duy Hưng – Tổng Thư ký Hội Da liễu Việt Nam cho biết, nhiều người nhầm bệnh zona với viêm da tiếp xúc do côn trùng (thường do kiến ba khoang) nên tự mua thuốc về điều trị dẫn đến bệnh nặng hơn. Bệnh zona là kết quả của sự tái hoạt động của virus herpes zoster. Virus này cũng chính là tác nhân gây ra bệnh thủy đậu ở trẻ em.

Bệnh này thường xảy ra với những người có sức khỏe kém, bị suy giảm miễn dịch, sức đề kháng yếu, nhất là những người già bị mắc bệnh mãn tính như tiểu đường, huyết áp, người nhiễm HIV/AIDS.

BS Đinh Doãn Thạch (BV Da liễu Hà Nội) cho biết thêm, vì nhầm lẫn giữa bệnh zona và bệnh giời leo nên nhiều người tự mua thuốc điều trị. Sử dụng sai thuốc làm tổn thương da sâu hơn, gây phù nề khiến việc điều trị càng phức tạp. Lúc này, bệnh nhân ngoài bôi thuốc phải dùng kháng sinh để phòng nhiễm trùng do tổn thương lan rộng, nổi mủ.

Khi bị zona, bệnh nhân cảm thấy hơi đau, rát ở một vùng da kèm mệt mỏi, uể oải, sốt. Sau đó nổi nhiều mụn nước to, nhỏ không đều thành chùm trên da thường hay đỏ hồng, tiến triển tập trung phân bổ theo đường dây thần kinh ngoại biên. Đặc biệt bệnh chỉ xuất hiện một bên cơ thể, không khi nào lan qua phía đối diện. Ví dụ chỉ một bên mắt, một bên mũi hay một bên lưng…

Tránh gãi chỗ tổn thương

PGS.TS Nguyễn Duy Hưng cho biết, zona là bệnh không nguy hiểm nhưng dễ biến chứng nếu điều trị muộn, không đúng. Khi có triệu chứng của zona, mọi người nên đến bệnh viện ngay vì thuốc kháng virus dùng càng sớm càng tốt. Tốt nhất, người bệnh nên đi khám trong vòng 48 giờ, tính từ khi có tổn thương da.

Trường hợp nặng, nếu điều trị càng muộn thì dễ để lại di chứng. Trong đó, bệnh đau sau zona trên vùng da (thường gặp ở người già) tồn tại rất dai dẳng, dữ dội, rất khó điều trị, phải nằm điều trị từ 1 – 3 tháng. Những đau đớn này là do dây thần kinh bị tổn thương, gọi là đau dây thần kinh sau zona.

Nếu vùng zona bị ở lưng, phần thân người, tay chân thì không nguy hiểm nhưng bị vùng mặt, nhất là mắt cần vào viện càng sớm càng tốt. Nếu không chữa trị kịp thời, đúng cách có thể ảnh hưởng đến thị lực, sẹo giác mạc. Nặng hơn, có thể bị tăng nhãn áp, về sau dẫn đến mù lòa.

Nhiều người quan niệm rằng, khi bị zona hay viêm da tiếp xúc do côn trùng thì không được tắm là hoàn toàn sai lầm. Người bệnh cần được tắm sạch sẽ, vệ sinh kỹ lưỡng bởi nếu không tắm, chất tiết côn trùng vẫn còn trên da sẽ gây nguy hiểm. Khi tắm, mọi người cần phải giữ ấm và tắm nước nóng vì sức đề kháng giảm. Tránh hoạt động mạnh, nghỉ ngơi nhiều để cơ thể có điều kiện chống lại vi khuẩn.

BS Đinh Doãn Thạch cũng khuyến cáo, khi bị zona không tự ý bôi thuốc hoặc chữa theo dân gian bằng việc nhai gạo nếp, đỗ xanh, lá trầu không đắp lên vết thương. Bởi làm như vậy không những không chữa được bệnh mà còn tăng nguy cơ nhiễm trùng da, gây loét, kích ứng da, có thể gây nhiễm trùng khiến bệnh nặng thêm và để lại di chứng, đặc biệt là những vết sẹo lớn.

Đau dây thần kinh liên sườnlà một bệnh rất hay gặp ở người trưởng thành. Tính chất đau là đau liên tục suốt ngày đêm, đau tăng lên khi thay đổi tư thế, hít thở sâu hoặc vận động.

Ngoài ra còn có dấu hiệu như: sốt về chiều, mệt mỏi, sút cân… Đặc điểm nổi bật của bệnh đau dây thần kinh liên sườn hay tái phát, gây nhiều phiền toái cho người bệnh, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Nguyên nhân đau dây thần kinh liên sườn

Nguyên nhân gây đau dây thần kinh liên sườn rất đa dạng, có thể là tiên phát (nguyên nhân trực tiếp gây nên đau thần kinh liên sườn) do lạnh hoặc do vận động sai tư thế hoặc quá tầm. Một số trường hợp đau dây thần kinh liên sườn là do các bệnh khác đưa đến hoặc hậu quả của các bệnh khác, vì vậy được gọi là đau dây thần kinh thứ phát.

Một trong các bệnh dễ dẫn đến đau dây thần kinh liên sườn là bệnh thoái hóa cột sống lưng (D1-D12) hoặc do lao cột sống hoặc ung thư cột sống. Ngoài ra, một số bệnh thuộc tủy sống (u rễ thần kinh, u ngoài tủy), bệnh lý nhiễm trùng (vi khuẩn hoặc virut), trong đó hay gặp nhất là bệnh zona thần kinh mà căn nguyên là do virut Herpes Zoster.

Viêm đa rễ thần kinh, sức đề kháng yếu, mắc một số bệnh rối loạn chuyển hóa (đái tháo đường), dùng thuốc kháng viêm corticoide kéo dài hoặc do nhiễm độc một số kim loại (chì) cũng gây nên đau dây thần kinh liên sườn.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới đau dây thần kinh liên sườn. Hình minh họa

Biểu hiện thế nào?

Đau dây thần kinh liên sườn là những cơn đau kéo dài hoặc xuất hiện từng đợt dọc theo dây thần kinh liên sườn và là biểu hiện của nhiều loại bệnh khác nhau. Cơn đau xuất hiện ở vùng cạnh sống hoặc vùng liên sống – bả vai, có thể đau một hoặc hai bên, đau lan theo khoang liên sườn ra phía trước ngực, thượng vị.

Cơn đau thường xảy ra âm ỉ đôi khi kéo dài cả ngày, đêm. Đau tăng lên khi hít thở sâu, thay đổi tư thế (xoay người, vặn mình), ho, hắt hơi. Cơn đau ở vùng lưng, ngực dễ nhầm với bệnh tim hoặc phổi, bởi vì da và các cơ quan vùng đau không có biểu hiện tổn thương.

Nếu do hậu quả của thoái hóa cột sống lưng thì cơn đau thường âm ỉ, ê ẩm, cả khi vận động và ngay cả khi nghỉ ngơi. Nếu dùng ngón tay ấn vào vùng cạnh sống tương ứng với khe gian đốt sống thì người bệnh thấy đau tức và đôi khi đau lan theo đường đi của dây thần kinh liên sườn.

Đáng chú ý nhất là đau dây thần kinh liên sườn do zona. Bệnh nhân thấy đau rát ở vùng tổn thương zona một thời gian, có khi kéo dài hàng tháng và hay tái phát cơn đau. Nếu đau dây thần kinh liên sườn bởi bệnh lý lao cột sống hoặc ung thư cột sống, đau thường khu trú tại vùng cột sống bị tổn thương, đau nhói cả hai bên sườn, có khi đau như bó chặt lấy ngực hoặc bụng.

Trong các trường hợp này rất dễ chẩn đoán nhầm với cơn đau thắt ngực hoặc bệnh dạ dày – tá tràng. Tính chất đau là đau liên tục suốt ngày đêm, đau tăng lên khi thay đổi tư thế, hít thở sâu hoặc vận động. Ngoài ra còn có dấu hiệu của triệu chứng bệnh lao (sốt về chiều, mệt mỏi, sút cân…). Đặc điểm nổi bật của bệnh đau dây thần kinh liên sườn là hay tái phát.

Lời khuyên của bác sĩ

Nguyên tắc điều trị đối với bệnh đau dây thần kinh liên sườn, tốt nhất là dựa vào nguyên nhân gây bệnh (zona, lao, thoái hóa cột sống). Trong một số trường hợp không xác định được nguyên nhân thì chủ yếu là giải quyết điều trị triệu chứng. Việc cần làm là giảm đau bằng một số thuốc thông thường (paracetamol, felden, diclofenac…).

Bên cạnh đó cần dùng một số thuốc đặc trị đau thần kinh. Ngoài ra, nên dùng thêm các thuốc giãn cơ và các loại thuốc nhóm vitamin B (B₁, B₆, B₁₂) là các vitamin có vai trò quan trọng trong chuyển hóa của tế bào, trong đó có tế bào thần kinh. Song song với dùng thuốc, cần có chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hợp lý như ăn uống đầy đủ chất đạm, đường, béo, trái cây, rau…

Không mang vác, làm việc quá sức, vận động sai tư thế làm ảnh hưởng đến cột sống. Mùa lạnh cần mặc ấm, phòng ngủ không có gió lùa. Không để mắc bệnh lao bằng cách khi tiếp xúc với bệnh nhân lao phải có bảo hộ tốt, trong trường hợp cần thiết nên cách ly. Trẻ mới sinh ra cần tiêm phòng vắc-xin phòng bệnh lao để lớn lên không mắc bệnh lao.