Tôi 67 tuổi, bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Xin hỏi bác sĩ nguyên nhân của bệnh? Bệnh có thể gây biến chứng gì? Cách chữa trị? Xin cảm ơn!

Tôi 67 tuổi, bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Xin hỏi bác sĩ nguyên nhân của bệnh? Bệnh có thể gây biến chứng gì? Cách chữa trị? Xin cảm ơn!
Lưu Văn Giang (luugiang@gmail.com

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) chủ yếu gặp ở nam giới tuổi trên 40. Những người hút thuốc lá, thuốc lào, tiếp xúc thường xuyên với không khí ô nhiễm, khói bếp than, bụi nghề nghiệp, bị nhiễm khuẩn hô hấp khi còn nhỏ… đều là nguyên nhân của bệnh.

Triệu chứng ho và khạc đờm dai dẳng thường xuất hiện nhiều năm trước tình trạng tắc nghẽn đường dẫn khí… Người bệnh luôn trong trạng thái lo lắng, mỏi mệt, giảm các hoạt động. COPD thường khó phát hiện ở giai đoạn sớm. Để chẩn đoán chắc chắn COPD, phải đo chức năng phổi bằng hô hấp kế. Về điều trị: Rất nhiều nghiên cứu thuốc điều trị đã được áp dụng.

Tuy nhiên đến nay chưa có trị liệu nào giúp đảo ngược tiến trình xấu đi liên tục của bệnh. Hiện nay, chưa thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhưng có thể làm giảm triệu chứng, làm chậm quá trình tổn thương ở phổi, cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh cần tập thở đúng cách; chế độ ăn đủ dinh dưỡng, không lao động gắng sức, không hút thuốc lá, tránh môi trường khói bụi, tránh bị lạnh đột ngột…

Người bệnh phổi tắc nghẽn nếu không điều trị đúng bệnh sẽ tái phát nhiều lần dẫn tới xơ phổi, giãn phế nang gây tràn dịch tràn khí màng phổi gây suy hô hấp…

Theo số liệu của tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hiện đang ảnh hưởng đến khoảng 329 triệu người, chiếm 5% dân số thế giới và là nguyên nhân thứ ba gây tử vong với số người chết vì căn bệnh này lên tới hơn 3 triệu mỗi năm.

Ngoài những đợt cấp là nguyên nhân khiến cho bệnh nhân COPD phải nhập viện, bệnh còn gây nhiều biến chứng nguy hiểm với chi phí điều trị lớn mà hiệu quả điều trị không cao.

Những biến chứng đe doạ tính mạng

Bệnh COPD gây nhiều biến chứng nặng nề tại phổi và ngoài phổi.

Tràn khí màng phổi (TKMP) có lẽ là biến chứng thường gặp nhất và phải luôn cảnh giác ở bất cứ bệnh nhân COPD nào. Ở bệnh nhân COPD, sự tắc nghẽn đường dẫn khí kéo dài dẫn đến hiện tượng “bẫy khí” hay lượng khí hít vào phế nang không được thở ra hết nên lượng khí tích lại dần làm căng giãn các phế nang tạo ra hiện tượng khí phế thũng. Các phế nang căng giãn lâu ngày mỏng ra và dễ dàng vỡ vào khoang màng phổi gây TKMP. Khi đó, bệnh nhân thấy đột ngột đau ngực bên tràn khí, khó thở tăng, khám phổi thấy có dấu hiệu rì rào phế nang mất, rung thanh giảm hoặc mất và gõ lồng ngực vang hơn bên không có tràn khí. Có trường hợp tràn khí áp lực dương hay tràn khí màng phổi có van, lượng khí ra khoang màng phổi theo một chiều nên nhanh chóng tăng áp lực đẩy xẹp phổi, suy hô hấp nặng và có thể tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Tràn khí dưới da cũng là một dấu hiệu đặc hiệu cho TKMP. Chẩn đoán bệnh nhân TKMP ở bệnh nhân bệnh COPD thường không có gì khó khăn khi có dấu hiệu lâm sàng rõ và cho bệnh nhân chụp thêm Xquang tim phổi. Việc điều trị TKMP ở đối tượng bệnh nhân này luôn khó khăn do phế nang đã dãn nhiều, việc hút dẫn lưu khí phải kiên nhẫn và đúng phương pháp. Nhiều trường hợp phải gây dính khoang màng phổi để điều trị.

Đường thở bị thu hẹp trong bệnh COPD.

Tăng áp lực động mạch phổi: Khi phế nang giãn nhiều sẽ gây chèn ép vào các mao mạch phổi dẫn đến tăng áp lực động mạch phổi (ĐMP). Thêm nữa, một tình trạng thiếu oxy liên tục cũng là nguyên nhân gây co thắt các tiểu động mạch và làm tăng áp lực ĐMP. Xác định bệnh nhân có tăng áp ĐMP dựa vào khám lâm sàng thấy có tiếng tim thứ hai đánh mạnh, tách đôi nghe ở ổ van ĐMP và siêu âm doppler tim. Tăng áp ĐMP khiến cho bệnh nhân khó thở hơn và làm tiên lượng bệnh nhân COPD xấu hơn. Điều trị tăng áp lực ĐMP bao gồm cho bệnh nhân uống các thuốc chẹn canxi, xịt các thuốc giãn mạch và điều trị tốt các đợt cấp của COPD.

Suy tim phải: Khi áp lực ĐMP tăng cao cộng với một tình trạng thiếu oxy mạn tính sẽ dẫn tới suy tim phải. Suy tim phải là một biến chứng kèm theo “như hình với bóng” ở bệnh nhân COPD. Các dấu hiệu của suy tim phải bao gồm dấu hiệu tâm thất phải đập ở vùng mũi ức, gan to, tĩnh mạch cổ nổi và phù hai chi dưới. Bệnh nhân COPD có suy tim phải sẽ được gọi là “tâm phế mạn” và việc điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ cũng rất hay gặp ở bệnh nhân đợt cấp COPD. Nguyên nhân chủ yếu của rung nhĩ là do thiếu oxy cơ tim, do suy tim hoặc rối loạn điện giải, là các tình trạng hay gặp ở bệnh nhân này. Rung nhĩ làm bệnh nhân khó thở hơn trong các đợt cấp và có thể có nguy cơ tắc mạch não do huyết khối tâm nhĩ trái. Bên cạnh rung nhĩ, các loạn nhịp tim khác như cơn nhịp nhanh nhĩ đa ổ, ngoại tâm thu các loại… cũng có thể gặp ở bệnh nhân COPD.

Đa hồng cầu: là biến chứng thường có do tình trạng thiếu oxy liên tục ở bệnh nhân COPD. Lượng hồng cầu gia tăng trong trường hợp này giống như cơ chế tăng hồng cầu ở người sống tại các vùng núi cao do không khí loãng, thiếu oxy – sự gia tăng hồng cầu phản ứng. Số lượng hồng cầu tăng quá cao làm tăng nguy cơ tắc mạch và huyết khối ở bệnh nhân COPD.

Biến chứng thần kinh: Các biến chứng thần kinh hay gặp là đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, rối loạn ý thức. Các triệu chứng này là do tình trạng thiếu oxy máu và tăng CO2 mạn tính trong máu. Có nhiều trường hợp lượng CO2 tăng quá cao làm bệnh nhân hôn mê. Người bệnh COPD thường mất tập trung, mau quên, giảm hoặc mất khả năng làm việc trí óc.

Một số biến chứng khác có thể gặp là tình trạng tăng nồng độ men chuyển angiotensin trong máu, ho nhiều, suy kiệt, rối loạn nước điện giải và thăng bằng kiềm toan ở các mức độ khác nhau. Các biến chứng này luôn góp phần làm xấu thêm tình trạng bệnh lý tắc nghẽn sẵn có.

Có cách nào phòng ngừa?

Người bệnh COPD phải dùng thuốc theo đúng chỉ định, không được tự ý thêm bớt; không lạm dụng thở oxy khi người bệnh không thực sự khó thở; tránh những thay đổi đột ngột tới người bệnh như thay đổi thời tiết, thay đổi cảm xúc – tâm lý; dự phòng nhiễm khuẩn phổi; dinh dưỡng đầy đủ và hợp lý; đảm bảo đủ lượng nước; tránh các bệnh đường tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy; người bệnh cần thư giãn hoặc tập luyện nhẹ nhàng nếu có thể.

Vì bệnh có liên quan trực tiếp đến việc hút thuốc lá và các yếu tố trong môi trường bị ô nhiễm nên người bệnh tuyệt đối không hút thuốc lá, thuốc lào, tránh khói thuốc và khói bụi; Cuối cùng, biết cách phát hiện những dấu hiệu của đợt cấp COPD để khẩn trương đưa người bệnh vào viện..

TS. BS. Vũ Đức Định

Bệnh bao gồm viêm phế quản mạn, khí phế thũng và hen phế quản không hồi phục.

Dinh dưỡng tốt là điều hết sức cần thiết trong điều trị bệnh, vì nó có liên quan trực tiếp với sức khỏe và năng lượng của bệnh nhân. Tuy nhiên tình trạng khó thở trong các bữa ăn có thể khiến người bị COPD không nhận được đủ các dưỡng chất cần thiết. Dưới đây là những lời khuyên về chế độ ăn uống lành mạnh khi bị COPD.

Nên ăn gì?

Hãy cố gắng duy trì một chế độ ăn cân đối bao gồm đa dạng các loại thực phẩm dưới đây:

• Protein, như thịt, đậu đỗ và các sản phẩm đậu nành, giúp bồi đắp khối cơ.

• Các sản phẩm sữa, như sữa, pho mát và sữa chua, giúp cho răng và xương chắc khỏe. Các sản phẩm sữa cũng giàu protein.

• Hoa quả và rau cung cấp vitamin cần thiết cho sức khỏe.

• Bánh mì và ngũ cốc (chất bột đường) giúp duy trì năng lượng. Ngũ cốc giàu chất xơ, như bánh mì làm từ ngũ cốc nguyên cám, có tác dụng kéo dài hơn các loại tinh bột khác.

• Nước giúp bù đủ dịch cho cơ thể. Uống nước cũng làm loãng chất tiết ở đường hô hấp. Nên uống 6 – 8 cốc nước mỗi ngày (trừ khi có lời khuyên khác của bác sĩ).

Nếu gặp khó khăn trong ăn uống

Dạ dày nằm ngay dưới cơ hoành, là cơ giúp cho hô hấp. Dạ dày quá đầy sẽ khiến cơ hoành khó di động, làm cho hô hấp khó khăn hơn, gây thở gấp trong và sau bữa ăn. Dưới đây là những gợi ý:

• Chia làm nhiều bữa nhỏ trong suốt cả ngày. Cách này sẽ giúp dạ dày không bị căng quá và phổi có nhiều chỗ để giãn nở hơn.

• Khi ăn nên ngậm miệng và nhai chậm để tránh nuốt không khí vào dạ dày.

• Cố gắng tránh hoặc hạn chế những thực phẩm gây đầy hơi. Hơi sẽ khiến dạ dày bị căng và chèn ép vào cơ hoành. Không phải thức ăn nào cũng gây tác động như nhau ở tất cả mọi người. Hãy theo dõi xem bạn “có vấn đề” với loại thức ăn nào.

Vitamin và chế phẩm bổ sung

Nếu không nhận đủ vitamin và các dưỡng chất khác, có thể bạn sẽ được khuyên nên dùng chế phẩm bổ sung. Sử dụng các chế phẩm bổ sung cũng có thể giúp bạn nhận được chất dinh dưỡng cần thiết mà không phải ăn quá no. Tuy nhiên cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thử dùng bất kỳ loại vitamin hay chế phẩm bổ sung nào.

Nếu bị trào ngược a xít

Nhiều người bị bệnh phổi mạn tính cũng gặp vấn đề với trào ngược a xít. Trào ngược a xít gây ra những triệu chứng như ho, ợ nóng và kích ứng dạ dày. Dưới đây là những điều nên làm:

• Hạn chế những thức ăn làm tăng a xít dạ dày, bao gồm những thức ăn nhiều gia vị, đồ uống có caffein và bia rượu.

• Tránh nằm trong 2 tiếng dau khi ăn. Ban đêm khi ngủ nên gối đầu cao.

• Hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về chế độ ăn đặc biệt để tránh trào ngược a xít cũng như những thuốc có thể làm giảm tình trạng này.

Theo thuocthang