Bệnh tiểu đường gây ra nhiều biến chứng rất nguy hiểm, trong đó có các bệnh về mắt. Bài viết giúp bạn tìm hiểu những bệnh mắt thường gặp do tiểu đường gây ra nhé.

Các bệnh về mắt thường gặp ở người ĐTĐ

Bệnh lý võng mạc: Tùy thuộc vào mức độ tổn thương các mạch máu ở võng mạc mà người ta chia bệnh võng mạc ở bệnh nhân ĐTĐ làm 2 giai đoạn: Sớm là bệnh võng mạc không tăng sinh (chưa có các mạch máu mới) và muộn là bệnh võng mạc tăng sinh (đã có các mao mạch mới). Điều đặc biệt nguy hiểm là đa số các bệnh nhân ĐTĐ không thấy có bất cứ triệu chứng gì về mắt cho đến khi đột nhiên bị mất thị lực. Khi đó, dù có được điều trị rất tích cực vàtốn kém thì khả năng bảo tồn được thị lực là rất nhỏ, phần lớn các bệnh nhân sẽ bị mù vĩnh viễn.

Glôcôm: Bệnh nhân ĐTĐ có nguy cơ bị glôcôm cao gấp 1,4 lần người bình thường, nguy cơ này sẽ tăng lên ở những bệnh nhân tuổi cao và có thời gian bị bệnh ĐTĐ dài. Glôcôm 1 hoặc cả 2 mắt xảy ra khi áp lực trong mắt tăng lên và trong phần lớn các trường hợp, dịch kính sẽ bị thoát ra ngoài. Áp lực cao sẽ chèn ép vào các mạch máu nuôi võng mạc và dây thần kinh thị giác (dây thần kinh số I), hậu quả là vùng võng mạc và dây thần kinh bị phá hủy gây mất thị lực. Các bệnh nhân bị glôcôm thường có triệu chứng đau đầu nhiều, đặc biệt đau dữ dội hốc mắt, đo nhãn áp thường rất cao.

Đục thủy tinh thể: Là bệnh có thể gặp nhiều ở những người không bị ĐTĐ, nhất là ở những người cao tuổi. Tuy nhiên người bệnh ĐTĐ có nguy cơ bị đục thủy tinh thể cao hơn 1,6 lần và đục thủy tinh thể xuất hiện ở lứa tuổi trẻ hơn. Đôi khi đục thủy tinh thể xuất hiện ở các bệnh nhân ĐTĐ typ 1 trẻ tuổi và tiến triển rất nhanh, thường là sau một giai đoạn kiểm soát đường máu kém.

Đục thủy tinh thể nặng sẽ ngăn cản ánh sáng đi qua, gây giảm thị lực, đồng thời cũng gây khó khan cho việc khám và phát hiện bệnh võng mạc ở các bệnh nhân ĐTĐ vì rất khó có thể quan sát được đáy mắt và hậu phòng.

Tắc động mạch võng mạc: Bệnh khởi phát nhanh, ảnh hưởng nặng nề đến thị lực và sự phối hợp của nó với những bệnh toàn thân gây nguy hiểm tới tính mạng. Tắc có thể xảy ra bất kỳ ở đâu từ động mạch mắt tới động mạch trung tâm cho đến các tiểu động mạch nhỏ nhất trước mao mạch. Do đó, các triệu chứng tắc tùy thuộc vào mạch nào bị tắc.

Phòng biến chứng mắt do ĐTĐ

Muốn bảo vệ mắt cần thực hiện tốt các bước sau: Luôn luôn giữ đường máu trong vùng an toàn; khống chế huyết áp thường xuyên ở mức nhỏ hơn 130/80mmHg; Nếu có hút thuốc lá thì phải bỏ ngay; khám mắt thường xuyên, ít nhất 1 lần/năm. Chỉ có bác sĩ chuyên khoa mắt mới có khả năng phát hiện chính xác và điều trị hiệu quả các biến chứng mắt.

Đi khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu thấy có 1 hoặc nhiều các dấu hiệu sau: nhìn mờ, khó đọc sách báo, nhìn đôi, đau 1 hoặc cả 2 bên mắt, mắt đỏ hoặc căng tức, nhìn có hình ảnh ruồi bay, không nhìn rõ sang 2 bên mà bình thường mình vẫn nhìn được và khi bạn có thai hoặc có kế hoạch sẽ có thai.

Bệnh đục thủy tinh thể thường âm thầm “tàn phá” thị lực, là nguyên nhân chính gây mù cho bệnh nhân. Vì thế, việc phát hiện và điều trị đục thủy tinh thể kịp thời là điều cấp thiết.

Đục thủy tinh thể là hiện tượng đục mờ thủy tinh thể. Thủy tinh thể giống như một thấu kính mà chúng ta nhìn xuyên qua. Thủy tinh thể được cấu tạo chủ yếu từ nước, protein và một số chất hóa học khác. Dần theo tuổi tác, các chất protein này sẽ kết đám và cản trở đường đi của ánh sáng. Khi thủy tinh thể bị đục càng nhiều, bạn càng khó có thể nhìn rõ. Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mù lòa trên toàn thế giới.

Một số triệu chứng nhận biết bệnh đục thủy tinh thể

Thị lực giảm: Bệnh nhân đục thủy tinh thể thường quờ quạng, nếu lớn hơn có thể đo thị lực để xác định mức độ mờ mắt. Thị lực giảm tỉ lệ thuận với mức độ đục thể thuỷ tinh.

Ảnh minh họa

Loá mắt: Đục thể thuỷ tinh bắt đầu thường gây loá mắt với ánh sáng, nhìn thấy “hào quang” xung quanh đèn, nhìn mờ hơn nơi râm mát và ban đêm, gây khó chịu cho người bệnh. Sự khó chịu này đặc biệt xảy ra ở hình thái đục thể thuỷ tinh dưới bao sau.

Mắt nhìn gần tốt hơn: Mắt bị đục thể thuỷ tinh ban đầu có xu hướng cận thị hoá, do vậy khả năng nhìn gần của mắt tốt lên.

Lác mắt: Trong nhiều trường hợp đây là một trong các lí do khiến bệnh nhân đi khám bệnh, nguyên nhân là do đục thể thuỷ tinh, mắt đó bị nhược thị và lác.

Sức nhìn kém: Trong các vùng sáng bao quanh. Nhìn một vật thành hai hoặc ba.

Các nguyên nhân gây nên bệnh đục thủy tinh thể

Do lão hóa: Thủy tinh được cấu tạo chủ yếu tứ nước và protein. Theo thới gian, thủy tinh thể ngày càng có nhiều lớp và cứng dần. Protein bắt đầu vón cục lại với nhau và một số vùng sẽ bị mờ đục, làm cho đường truyền ánh sáng vào mắt bị cản trở.

Do một số bệnh lý khác: Một số bệnh lý mắt hoặc phẫu thuật mắt truớc đây có thể gây ra đục thủy tinh thể. Các bệnh lý mãn tính cũng có thể làm cho bạn dễ bị đục thủy tinh thể hơn. Dùng các loại thuốc kháng viêm steroid quá nhiều cũng có khả năng dẫn đến đục thủy tinh thể.

Nguyên nhân do chấn thương: Dạng đục thủy tinh thể này liên quan trực tiếp đến chấn thương mắt. Nó có thể xuát hiện ngay sau khi chấn thương hoặc sau đó vài tháng đến vài năm.

Do tiếp xúc thường xuyên với tia cực tím: Tia cực tím làm tổn thương tiềm tàng thành phần protein của thủy tinh thể tương tự như sự đông đặc trứng gà vịt khi luộc nước sôi hay chiên, protein trong thủy tinh thể mất dần gây đục.

Do chế độ ăn giàu chất đường galactose: Chế độ dinh dưỡng này có liên quan mật thiết với sự hình thành đục thủy tinh thể, vì lượng đường này khi tích tụ ở mắt sẽ kéo theo nhiều nước làm mất cân bằng nước điện giải của thủy tinh thể, điều này dẫn đến tăng sinh tế bào sợi làm đục.

Đục thủy tinh thể là trường hợp protein tập trung thành đám trước võng mạc, khiến ánh sáng bị tán xạ, tạo ra vùng mờ đục trong thủy tinh thể. Đó cũng là lý do, khi mắc bệnh này, chúng ta nhìn mọi sự vật xung quanh mờ đi, thậm chí nhìn một thành hai. Vậy đục thủy tinh thể có thể chữa khỏi hoàn toàn được không?

Thủy tinh thể của mắt là một thấu kính trong suốt nằm ngay sau đồng tử, có tác dụng hội tụ các tia sáng lên võng mạc giúp chúng ta nhìn thấy hình ảnh của sự vật quanh mình. Đục thủy tinh thể xảy ra khi thấu kính này bị vẩn đục, không giữ được độ trong như bình thường.

1. Nguyên nhân và triệu chứng của đục thủy tinh thể

Phần lớn đục thủy tinh thể là do tuổi già. Một số trường hợp có thể đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc đục thủy tinh thể thứ phát gặp ở một số người bệnh tiểu đường, người dùng thuốc steroid kéo dài, do chấn thương… Mặc dù nhiều người bị đục thủy tinh thể cả 2 mắt nhưng bệnh không lây từ mắt này qua mắt kia.

Ngoài ra, phần lớn trường hợp đục thủy tinh thể được cho là có liên quan đến việc tích lũy các yếu tố nguy cơ từ môi trường sống như tiếp xúc quá nhiều với ánh sáng mặt trời, phẫu thuật mắt, kéo dài việc sử dụng các corticosteroid, hút thuốc lá.

Ở giai đoạn đầu, đục thủy tinh thể có thể không gây khó chịu gì vì chỉ một phần nhỏ của thủy tinh thể bị đục. Tuy nhiên, dần dần thủy tinh thể đục ngày càng nhiều, khiến bệnh nhân có thể xuất hiện những triệu chứng khó chịu như:

– Nhìn mờ.

– Có cảm giác chói mắt khi nhìn ánh sáng

– Nhìn màu có cảm giác bị nhạt hơn

– Thị giác kém hơn vào ban đêm

– Nhìn một hình thành hai hoặc nhiều hình

– Độ kính đang đeo bị thay đổi thường xuyên

– Thị lực nhìn gần trở nên tốt hơn trong giai đoạn đầu nhưng chỉ là tạm thời. Thị lực sẽ giảm khi đục thủy tinh thể phát triển nhiều hơn.

2. Đục thủy tinh thể có nguy hiểm không?

Bệnh đục thủy tinh thể giai đoạn đầu thường nhẹ và hầu như không ảnh hưởng tới tầm nhìn. Lúc này, người bệnh có thể cho đeo kính, dùng kính lúp hoặc chiếu sáng tốt khi làm việc. Nếu những biện pháp này không có tác dụng thì chỉ có phẫu thuật lấy thủy tinh thể là cách điều trị hiệu quả nhất.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh chỉ cần đeo kính là đã có thể thấy được bình thường

Đối với các trường hợp quá nặng, các bác sĩ Khoa Mắt tại Bệnh viện Mắt TPHCM cho biết: “Hiện nay phẫu thuật lấy thủy tinh thể là một trong những loại phẫu thuật phổ biến nhất của chuyên khoa mắt. Và đây cũng là một trong những phẫu thuật an toàn nhất và mang lại kết quả rất tốt, có 90% trường hợp sau phẫu thuật lấy thủy tinh thể cho kết quả thị lực tốt”.

Tuy nhiên, nếu tình trạng đục thủy tinh thể để quá lâu mà không được chữa trị sẽ có thể dẫn đến tình trạng cườm nước, khiến bệnh nhân rất đau nhức ở mắt và làm tổn hại nặng nề đến các tế bào thần kinh thị giác trên võng mạc. Điều này có thể gây mù vĩnh viễn dù được điều trị sau đó.

Vì vậy, để có thể kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ từ môi trường sống, bạn nên khám mắt định kỳ mỗi năm một lần giúp kiểm tra các bệnh lý về mắt, góp phần quan trọng giúp bảo vệ đôi mắt của chính mình.

Vừa rồi tôi khám sức khỏe định kỳ phát hiện có polyp túi mật 4,5mm. Xin hỏi trường hợp của tôi có phải can thiệp gì không, phải điều trị như thế nào? Nguyên nhân sinh ra polyp túi mật?

Mong các bác sĩ cho lời khuyên. Tôi xin chân thành cảm ơn! (Nguyễn Khang – Quảng Ninh)

Bạn Nguyễn Khang thân mến,

Túi mật là một túi rỗng bên trong có chứa nhiều mật, là một cấu thành của hệ thống đường dẫn mật, túi mật có nhiệm vụ tích mật và cô đặc mật, tham gia điều hòa bài tiết mật giúp tiêu hóa thức ăn.

Polyp túi mật còn gọi là u nhú niêm mạc túi mật, là một dạng tổn thương dạng u hoặc giả u phát triển trên bề mặt niêm mạc túi mật. Polyp túi mật thường lành tính, có khoảng 92% polyp túi mật là lành tính và 8% là ác tính.

Đa số các polyp túi mật thường không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ trong đợt khám sức khỏe định kỳ hoặc có thể đau vùng hạ sườn phải, ngoại trừ khi polyp có biến chứng như viêm nhiễm hay tắc mật thì sẽ có triệu chứng đau nhiều, sốt, vàng da…

Nguyên nhân polyp túi mật chưa được xác định rõ, nhưng có nhiều yếu tố nguy cơ hình thành polyp túi mật: ảnh hưởng bởi chức năng gan mật, nồng độ mỡ trong máu, đường máu…
Siêu âm là xét nghiệm đầu tay để chẩn đoán có polyp trong túi mật, nhưng không thể chẩn đoán polyp lành hay ác tính. Chỉ xác định được sau khi đã mổ cắt túi mật và làm giải phẫu bệnh.

Chỉ định phẫu thuật cắt túi mật trong những trường hợp sau:

– Kích thước polyp lớn hơn 10mm

– Có hình ảnh gợi ý ác tính

– Polyp túi mật phát triển nhanh sau thời gian theo dõi từ 3-6 tháng

Như vậy, kích thước túi mật của bạn còn nhỏ (4,5mm) nên chưa cần phẫu thuật hoặc điều trị gì cả, bạn chỉ theo dõi qua siêu âm mỗi 3 – 6 tháng, có thể chung sống hòa bình với polyp túi mật.

Khi polyp có chỉ định phẫu thuật thì cắt túi mật bằng phương pháp nội soi là “tiêu chuẩn vàng” để điều trị. Đây là một phẫu thuật ít xâm hại, ít đau, ít biến chứng và sau mổ bệnh nhân hồi phục ngay.

Chúc bạn điều trị thành công!

Những tổn thương này đa số là lành tính, tuy nhiên vẫn có một số ít là ác tính(ung thư), tỷ lệ ác tính theo những số liệu gần đây cho biết khoảng 5%.

Polyp túi mật không phải là bệnh lý hiếm gặp.Trong thực tế, khoảng 5% ở người trưởng thành khi kiểm tra trên siêu âm phát hiện có polyp túi mật.

Tỷ lệ polyp túi mật ở nam và nữ không khác biệt bao nhiêu. Hầu hết gặp ở người trưởng thành, riêng ở trẻ em rất hiếm gặp. Tần suất ở Châu Á cao hơn các châu lục khác, theo thống kê cho thấy ở người đàn ông gốc Trung Quốc tần suất này lên đến 9,5%.

Khảo sát trên siêu âm thấy số lượng và kích thước của polyp túi mật cũng rất phong phú, có một số người có vài Polyp trong túi mật và kích thước của những polyp này cũng to nhỏ khác nhau. Có những trường hợp vừa thấy sỏi vừa thấy polyp.

Nhìn chung, polyp túi mật ít phổ biến hơn so với sỏi túi mật. Đa số các trường hợp polyp túi mật thường không có biểu hiện triệu chứng và chúng được phát hiện một cách tình cờ ngẫu nhiên trên siêu âm khi kiểm tra sức khỏe.

Sự liên quan giữa kích thước polyp túi mật với ung thư

Kích thước của polyp túi mật có thể là một yếu tố dự báo tương đối chính xác đó là ung thư (ác tính) hoặc không phải là ung thư ( lành tính).

Polyp túi mật có đường kính nhỏ hơn 10 mm thì hầu hết đều lành tính và kích thước này vẫn có thể không thay đổi trong nhiều năm, tuy nhiên, nếu kết hợp các điều kiện khác chẳng hạn như chứng viêm đường mật xơ hóa ( Sclerosing cholanggitis), hoặc kích thước polyp to lên một cách nhanh chóng thì những polyp này có nguy cơ ác tính cao(kích thước của khối u tăng lên rất hiếm khi lành tính), do đó vẫn phải theo dõi tìm kiếm những dấu hiệu thay đổi trong polyp túi mật khi nó được xem là lành tính. Điều này cón thể thực hiện bằng cách sử dụng tiêu chuẩn siêu âm mỗi 3 tháng hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.

Một số ít polyp túi mật khác là polyp tuyến tương tự như polyp đại tràng điển hình có đường kính lớn hơn 10 mm có thể tiến triển đến ung thư, đặc biệt là ở những người có polyp mà đường kính lớn hơn 15 mm thì khả năng gây ra một nguy cơ ác tính rất cao( tỷ lệ 50-70% có chứa các tế bào ung thư),polyp càng lớn thì nguy cơ ác tính càng cao.

Những dấu hiệu gợi ý polyp ác tính là:

-Kích thước polyp lớn hơn 10 mm

-Polyp có chân rộng

-Hình không đều đặn

-Phát triển nhanh

Các dấu hiệu và triệu chứng của polyp túi mật

Hầu hết polyp túi mật không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Polyp túi mật thường được phát hiện một cách tình cờ khi kiểm tra vùng bụng bằng siêu âm trong các đợt kiểm tra sức khỏe định kỳ hay bệnh vì một nguyên nhân nào khác.

Một số ít trường hợp có thể gây ra cơn đau quặn mật. Đây là cơn đau thường do sỏi mật kết hợp với polyp túi mật hoặc là những polyp lớn ( trên 10 mm) gây ra sự co thắt túi mật.Cơn đau này xảy ra phía trên bên phải của bụng( còn gọi là vùng hạ sườn phải ), đau âm ỉ, hoặc đau lói hoặc đau từng cơn và đau sau một bữa ăn thịnh soạn có nhiều dầu mỡ, trứng …Nếu đau dữ dội,có nhiều khả năng là một triệu chứng của sỏi mật

Chẩn đoán polyp túi mật

Chẩn đoán polyp túi mật thường được thực hiện bằng siêu âm. Trên siêu âm ở những bệnh nhân nhịn ăn uống,hình ảnh polyp túi mật sẽ được nhìn thấy rất rõ và có thể đo được kích thước của chúng một cách dễ dàng, sau khi ăn no thì rất khó quan sát vì lúc này túi mật teo nhỏ.

Chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc Positron emission tomography (PET). Những thử nghiệm này có thể được sử dụng để giám sát, theo dõi các polyp túi mật nhằm phát hiện kịp thời các dấu hiệu thay đổi bất kỳ đáng ngờ nào có thể chỉ ra ung thư túi mật. ( Lưu ý: Các thử nghiệm này cần chỉ định của bác sĩ và chi phí thường khá cao, do đó người bệnh không nên tự ý thực hiện hoặc “yêu cầu” bác sĩ trong những trường hợp không có chỉ định)

Kỹ thuật nội soi siêu âm có thể trở thành tiêu chuẩn chẩn đoán trong tương lai gần để xác định cấu trúc mô học của polyp túi mật.Các nghiên cứu gần đây cho thấy có một sự tương tác giữa các đặc điểm siêu âm nội soi và cấu trúc mô học của polyp túi mật.

Điều trị

Trước khi đi sâu vào các chi tiết của việc điều trị polyp túi mật, điều đầu tiên chúng ta nên hiểu rằng polyp túi mật thường lành tính nhưng cũng có thể là ung thư.

Túi mật là một bộ phận của hệ thống đường mật ở ngoài gan, có chức năng dự trữ và cô đặc mật đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa bài tiết mật để giúp tiêu hóa thức ăn, do đó muốm cắt bỏ túi mật phải đúng chỉ định ( polyp có đường kính trên 10 mm, có hình ảnh gợi ý ác tính, phát triển nhanh sau 03 tháng theo dõi).

Có rất nhiều tranh cải trong việc điều trị một bệnh nhân không có triệu chứng được phát hiện có một polyp túi mật.

Cho nên sau khi nhận được một chẩn đoán polyp túi mật, có một số điều mà bạn nên thực hiện là có thể chung sống hòa bình với polyp túi mật nếu kích thước polyp túi mật dưới 10 mm. Nhưng phải theo dõi thường xuyên bằng cách làm các xét nghiệm chẩn đoán và siêu âm kiểm tra 3-6 tháng.

Trong hầu hết trường hợp, không cần điều trị polyp túi mật.

Phẫu thuật điều trị polyp túi mật có nghĩa là cắt bỏ túi mật thường được thực hiện chỉ khi bệnh nhân có polyp túi mật lớn hơn 10 mm hoặc vừa có sỏi vừa có polyp, hoặc polyp gây ra cơn đau do co thắt túi mật, đặc biệt là các polyp phát triển nhanh hoặc xuất hiện những dấu hiệu nghi ngờ ác tính.

BS Lê Xuân Thắng, Bệnh viện 103 cho biết, nhiều người lo ngại polyp túi mật là bệnh ung thư, nhưng không phải như vậy, nó chiếm khoảng 90% là lành tính với kích thước dưới 10mm.Người bệnh thường không có nhiều triệu chứng mà chỉ phát hiện được trong quá trình siêu âm.

Có nhiều yếu tố thuận lợi đối với việc hình thành polyp túi mật như chức năng gan mật kém, nồng độ đường máu, nồng độ mỡ máu cao, béo phì, nhiễm virus viêm gan, thói quen ăn uống nhiều mỡ, chất béo, kích thích làm tăng thêm lượng chloresterol trong người.

Cá hồi giúp phòng chống hữu hiệu bệnh polyp túi mật.

Để phòng ngừa bệnh tức là phải giảm những yếu tố này trong cơ thể. Đối với người bị polyp túi mật thì chế độ ăn uống phải thanh đạm gần giống với người bị bệnh tim mạch, cao huyết áp, tức là phải giảm cholesterol xấu trong máu. Bạn có thể giảm cholesterol bằng các loại thực phẩm lành mạnh gồm: Yến mạch, các loại hạt, đậu, thay chất béo từ thực vật bằng động vật, tăng ăn cá hồi thay thịt động vật… Đặc biệt, không nên uống rượu, cà phê mà thay vào đó là uống trà xanh bởi trà xanh chứa catechins, là những hợp chất chống oxy hóa giúp giảm cholesterol xấu một cách khá tốt.

TS.BS Lê Thị Thanh Nhạn, Khoa Thận – Tiết niệu, Học viện Y dược học Cổ truyền Việt Nam cho biết thêm, béo phì, mỡ máu cao là một yếu tố khá tốt để hình thành polyp túi mật. Vì vậy, để phòng bệnh và tránh bệnh nặng hơn, chúng ta cần giữ cân nặng ổn định, đường gan, mật tốt. Tùy theo tình hình bệnh mà phải uống thuốc theo bác sĩ.

Về chế độ ăn, nên chọn thịt nạc từ gia cầm. Nếu ăn cá, nên chọn các loại cá biển. Đặc biệt là nên ăn những loại rau xanh có chứa nhiều chất xơ. Nên ăn những thực phẩm theo màu như màu đen chọn nấm hương, mộc nhĩ; màu vàng chọn cà rốt, bí ngô; màu xanh chọn các loại rau họ cải; màu trắng chọn cải bắp, su hào… bởi những thực phẩm này chứa nhiều chất xơ, vitamin A, B1, C và chứa thành phần chống viêm cho người bệnh.

Theo suckhoe4u

Ung thư đường mật là bệnh lý nguy hiểm

Selumetinib ức chế protein MEK – là protein cần cho tế bào ung thư tăng sinh và sống sót. Ung thư đường mật là bệnh ác tính của các tế bào nội mạc đường mật và túi mật. Mỗi năm, trên thế giới có khoảng 100.000 bệnh nhân được chẩn đoán bệnh, chiếm 15-20% tổng số trường hợp ung thư gan. Phần lớn bệnh nhân ở vào giai đoạn muộn của bệnh, có hậu quả xấu.

Nhà nghiên cứu chính – TS. Tanios Bekaii-Saab – giám đốc y khoa về ung thư đường tiêu hóa tại Trung tâm Ung thư Toàn diện Bệnh viện Ung thư James và Viện Nghiên cứu Solove cho biết: “Bệnh ác tính này không có tiêu chuẩn điều trị tốt”. “Nghiên cứu đã cung cấp một lý do căn bản để phát triển chất này trong các thử nghiệm lớn hơn, có thể kết hợp với thuốc khác, hi vọng cho phép chúng tôi thiết lập một tiêu chuẩn điều trị mới đối với ung thư đường mật trong tương lai gần”. Selumetinib thuộc nhóm thuốc ức chế protein kinase. Chất này ức chế chọn lọc protein kinase MEK1 và MEK2. Nó là một phần của đường truyền tín hiệu, thường phá hủy tế bào ung thư đường mật. Thử nghiệm cho thấy 1 bệnh nhân có đáp ứng hoàn toàn (khối u co lại cho tới khi không thể phát hiện ra) và 2 bệnh nhân co nhỏ một phần khối u. Ở 17 bệnh nhân, khối u ngừng phát triển. Tình trạng bệnh ổn định kéo dài tới 16 tuần ở phần lớn các trường hợp. Trung bình, các bệnh nhân đã không tiến triển ung thư trong 3,7 tháng, mặc dù thực tế gần 40% số bệnh nhân đã từng điều trị trước khi dùng selumetinib (những khối u này có xu hướng kháng điều trị nhiều hơn). Bệnh nhân dùng thuốc đã tăng cân trở lại – trung bình khoảng 4kg, bao gồm cả những bệnh nhân có khối u không đáp ứng với thuốc.

Những bệnh nhân thiếu một protein đích pERK dường như không đáp ứng với thuốc, cho thấy thuốc không có tác dụng nếu protein này không có trong tế bào ung thư. Bakaii-Saab cho biết thêm: “Phát hiện này gợi ý trong tương lai chúng ta có thể phát hiện những bệnh nhân dễ đáp ứng nhất với thuốc”.

Hình ảnh ung thư túi mật

Đây là một loại ung thư hiếm gặp nhưng điều trị khó do ung thư lan rộng, nhanh và thường di căn vào các cơ quan kế cận, nhất là vào gan làm cho việc cắt bỏ vô cùng khó khăn.

Dấu hiệu nhận biết thường không đặc hiệu

Về lâm sàng không có một triệu chứng đặc hiệu nào giúp chẩn đoán được ung thư túi mật. Những ung thư túi mật khi còn nhỏ thường không có triệu chứng, nó có thể được phát hiện tình cờ trong mảnh sinh thiết túi mật do viêm vả sỏi.

Ung thư túi mật

Khi ung thư túi mật đã có triệu chứng thì triệu chứng thường gặp nhất là đau hạ sườn phải thường xuất hiện trong 3/4 trường hợp hoặc đau vùng 1/4 trên bên phải, kế đến là bệnh nhân nhập viện trong tình trạng vàng da và gầy sút hoặc bệnh nhân nhập viện trong tình trạng buồn nôn và nôn.

Khoảng 10% bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng gợi ý như viêm túi mật hoặc được phát hiện trong hoặc sau khi mổ túi mật.

Khám lâm sàng có thể phát hiện dấu hiệu vàng da, vàng mắt, sờ được khối hoặc mảng cứng nằm ở hạ sườn phải ngay dưới gan và di động theo nhịp thở trong khoảng 40% trường hợp. Triệu chứng cổ trướng hoặc các dấu hiệu của một ung thư màng bụng hoặc gan to do di căn ung thư xuất hiện trong khoảng 10% trường hợp.

Ở Pháp, hằng năm có khoảng 1.500-2.000 trường hợp tử vong do loại ung thư này. Tần suất ung thư liên hệ chặt chẽ với sỏi và viêm túi mật mạn, 75 – 90% trường hợp có liên quan đến sỏi mật, bệnh thường gặp ở phụ nữ trên 65 tuổi, tỉ lệ nữ/nam là 4/1. Tỉ lệ sỏi gây ung thư ở Mỹ là 0,2% và thời gian trung bình để sỏi gây ung thư là khoảng 13 năm. Loại sỏi có hình ảnh đá cẩm thạch có tỉ lệ ung thư hóa cao nhất. Hằng năm ở Mỹ có khoảng 6.500 trường hợp ung thư túi mật mới mắc. Viêm túi mật mạn do thương hàn cũng làm gia tăng tần suất ung thư túi mật lên đến khoảng 167 lần; do đó cần điều trị kháng sinh tích cực hoặc cắt bỏ túi mật để dự phòng ung thư sau này.

Làm gì để chẩn đoán?

Siêu âm: Giúp chẩn đoán trong khoảng 70% trường hợp với các biểu hiện sau: dày thành túi mật, khối u trong túi mật kèm túi mật to với cấu trúc tăng âm hoặc hỗn hợp, đôi khi thấy được hình ảnh sỏi với bóng lưng.

CT scanner bụng giúp cho việc chẩn đoán với hình ảnh khối u ở vùng túi mật với bờ không đều hoặc hình ảnh di căn vào gan.

Ngoài ra, siêu âm và CT scanner còn giúp hướng dẫn chọc kim sinh thiết khối u giúp chẩn đoán tế bào học.

Nếu có điều kiện thì tiến hành siêu âm nội soi, độ nhạy của kỹ thuật này cao hơn hẳn siêu âm thông thường, ngoài ra, kỹ thuật này cũng giúp ích rất nhiều trong chẩn đoán sự lan rộng của ung thư, đặc biệt là phát hiện các hạch di căn quanh tế bào gan hoặc di căn vào đường dẫn mật chính.

Cần phân biệt với bệnh gì?

Các tổn thương túi mật sau đây có thể nhầm với ung thư túi mật:

Adenome túi mật, u mỡ, ứ đọng trong túi mật chất dạng cholesterol, polyp túi mật.

Trong trường hợp ung thư túi mật lan vào đường mật chính thì cần phân biệt với ung thư đường mật và ung thư đầu tụy.

Để phân biệt cần làm các xét nghiệm như siêu âm, CT scanner, chụp đường mật có cản quang hoặc nội soi ổ bụng.

Phương pháp điều trị

Do phần lớn trường hợp ung thư túi mật không được chẩn đoán sớm, do đó việc cắt bỏ để điều trị triệt để chỉ thực hiện được trong khoảng 15-30% trường hợp và hiện nay vẫn chưa có một sự thống nhất hoàn toàn trong việc cắt bỏ đến một mức độ nào. Sau cắt bỏ túi mật có thể bổ sung bằng chiếu xạ vùng quanh túi mật.

Trường hợp ung thư túi mật không cắt bỏ được mà có kèm theo vàng da thì một điều trị tạm thời được đề nghị là: đặt ống dẫn lưu qua nội soi hoặc qua gan hoặc xạ trị liệu cũng làm giảm đau và giảm vàng da vàng mắt trong 50% trường hợp, tuy nhiên, nó cũng không làm cải thiện được thời gian sống của bệnh nhân.

Trị liệu phối hợp nhiều thuốc cũng ít có kết quả trong trường hợp ung thư đường mật.

Tiên lượng ung thư túi mật phụ thuộc vào mức độ lan rộng của ung thư. Phần lớn ung thư túi mật khi phát hiện (75%) là đã quá giai đoạn mổ được. Trong trường hợp ung thư còn trong niêm mạc túi mật thì thời gian sống sót trên 5 năm lên đến 85%. Khi ung thư chưa vượt quá lớp cơ thành túi mật thì thời gian sống sót trên 5 năm lên đến 70%, nhưng khi ung thư đã lan đến lớp thanh mạc thì thời gian sống trên 5 năm chỉ còn dưới 5% và khi ung thư đã lan đến hạch quanh túi mật thì không có trường hợp nào thời gian sống trên 5 năm. Khi không cắt bỏ được thì tỉ lệ tử vong sau 1 năm lên đến 95%, chỉ có khoảng 5% là có thể sống sót sau 5 năm.

Theo sức khỏe và đời sống

Ung thư túi mật để lại hậu quả nghiêm trọng. (Ảnh minh họa)

90% ung thư túi mật nguyên phát là ung thư túi mật ngoài gan, trong đó 60-80% là ung thư ngã ba ống gan (khối u Klatskin), 25% là ung thư đoạn cuối ống mật chủ (bao gồm ung thư bóng Vater).

Nam giới và nữ giới có nguy cơ bị ung thư túi mật ngang nhau. Độ tuổi càng cao, nguy cơ bị ung thư túi mật càng lớn.

90% ung thư túi mật là ung thư ống tuyến (ductal adenocarcinoma).

Biểu hiện

Biểu hiện lâm sàng chủ yếu của ung thư túi mật là tắc mật. Tình trạng tắc mật kéo dài cuối cùng dẫn đến suy gan, suy dinh dưỡng, suy thận, rối loạn đông máu, viêm đường mật và tử vong.

Triệu chứng

Các triệu chứng khác bao gồm: đau âm ỉ vùng hạ sườn phải, chán ăn, sụt cân…

Khi thăm khám lâm sàng, ngoài vàng da, gan to là dấu hiệu thường gặp nhất. Gan thường to mềm với bờ tù. Gan to, mật độ chắc, bờ sắc là biểu hiện của xơ gan do tắc mật, gặp trong ung thư khu trú ở một ống gan.

BN bị ung thư đoạn vùng quanh bóng Vater có thể có các biểu hiện sau:

– Thiếu máu (do chảy máu rỉ rã vào lòng tá tràng)

– Viêm tuỵ, tiêu phân mỡ (do tắc nghẽn ống tuỵ)

Sốt là triệu chứng hiếm khi xảy ra trong ung thư túi mật ngoài gan. Sốt, nếu có, thường xuất hiện sau các can thiệp đường mật chẩn đoán (PTC, ERCP).

Điều trị

– Mục đích là để giải quyết khối ung thư và hậu quả tắc nghẽn đường mật do nó gây ra.

– Nếu tình trạng bệnh nhân cho phép, việc phẫu thuật cắt bỏ khối u là phương pháp điều trị chọn lựa, có thể giúp chữa lành bệnh.

– Nếu khối u quá lớn, có thể cắt bỏ toàn bộ gan và ghép gan.

Tuy nhiên, khối ung thư túi mật thường đã lan rộng vào thời điểm được chẩn đoán.

+ Hóa trị hoặc xạ trị có thể được sử dụng sau phẫu thuật để giảm nguy cơ ung thư tái phát.

+ Tuy nhiên lợi ích của các liệu pháp này không rõ rệt lắm khi phẫu thuật đã lấy trọn được khối u, và sinh thiết ở vùng bờ cắt là âm tính.

+ Đa số các trường hợp ung thư đường mật đều đến khám ở giai đoạn quá chỉ định phẫu thuật, do đó bệnh nhân thường chỉ được điều trị bằng hóa trị liệu giảm nhẹ, có hoặc không kèm xạ trị.

+ Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, hóa trị đã được chứng minh là cải thiện chất lượng sống và kéo dài sống còn ở những bệnh nhân ung thư túi mật quá chỉ định phẫu thuật.

+ Các thuốc hóa trị thường được dùng để điều trị ung thư đường mật bao gồm 5-fluorouracil + leucovorin, gemcitabine dùng đơn độc, hay gemcitabine kết hợp với cisplatin, irinotecan, hoặc capecitabine.

+ Một thử nghiệm nhỏ cho thấy erlotinib, một chất ức chế tyrosine kinase có thể có ích đối với những bệnh nhân ung thư đường mật giai đoạn tiến triển.

+ Ở những bệnh nhân không thể cắt bỏ được khối u, nội soi điều trị kèm đặt giá đỡ (stent) có thể tạm thời giúp giảm tắc nghẽn trong đường mật và giảm vàng da.

+ Liệu pháp quang động (photodynamic) bằng chiếu tia Laser nội soi kết hợp với các thuốc hóa trị kích hoạt bằng ánh sáng (light-activated chemotherapy medications) là một chọn lựa cho những bệnh nhân tắc nghẽn đường mật. Liệu pháp quang động cho thấy có cải thiện về tỉ lệ sống còn và chất lượng sống.

Ngoài ra, những người phải chịu cảnh nghèo đói cũng hay bị bệnh này hơn 6 lần so với những người có mức sống bình thường.

Các nhà khoa học thuộc Đại học Chile (Chile) đã đưa ra kết luận trên sau khi nghiên cứu những thói quen trong cuộc sống của nhiều bệnh nhân ung thư túi mật.

Theo họ, để hạn chế rủi ro mắc căn bệnh này, cần giảm ăn các gia vị cay nóng như ớt và nếu có điều kiện, nên dùng nhiều trái cây tươi.

Theo Người Lao Động