Rau sam là một trong những vị thuốc điều trị kiết lỵ

Theo Đông y, những nguyên nhân có thể gây bệnh kiết lỵ:

– Do ăn uống thất thường, khi no quá khi đói quá, ăn uống các thức ăn, thức uống có chứa nhiều nhiệt khí và thấp khí (Đông y gọi là thấp nhiệt), dễ bị nhiễm khuẩn, làm tích độc ở đường ruột, làm thương tổn hệ tiêu hóa mà sinh ra.

– Do thời tiết nhiều khí thử nhiệt (khí nắng nóng gắt), kết hợp với khí ẩm thấp, làm cho tạng phủ bất hòa, tỳ vị thương tổn cũng phát bệnh.

– Do ưa thích ăn uống đồ mát lạnh (nước giải khát ướp lạnh, hoa quả ướp lạnh, bia lạnh, kem lạnh, nước đá…), sau khi vào đến dạ dày và đường ruột, các loại này sẽ gây kích thích, khiến cho mạnh máu của dạ dày và đường ruột bị co thắt, dễ dẫn đến đau bụng, tiêu chảy, kiết lỵ.

Triệu chứng của bệnh kiết lỵ thường: đau bụng ở manh tràng (hố chậu phải), dọc theo khung đại tràng, đi cầu nhiều lần nhưng có lần ra phân, có lần không ra phân, ngày đi cầu 5 – 10 lần..

Thường đi cầu ra phân lỏng, sau đó ra chất nhầy có lẫn máu, mủ, mùi hôi tanh.

Người bệnh có thể sốt nhẹ, có thể không. Nếu bệnh do nhiễm khuẩn Shigella thì có sốt cao.

Một số bài thuốc

Kiết lỵ đi cầu ra nhiều máu:

– Rau sam tươi 200g, rửa thật sạch, giã vắt lấy nước cốt, đem đun sôi rồi pha thêm một muỗng cà phê mật ong. Cho uống vào lúc đói bụng. Có thể đem hòa nước rau sam với nước cơm để uống.

– Hoa dâm bụt đỏ, phơi khô trong im (phơi âm can), tán thành bột. Uống ngày 2 lần, mỗi lần 12 – 16g, vào lúc đói bụng. Uống với nước ấm.

– Là non cây ích mẫu 20 – 30g, nấu cháo với 50g gạo tẻ để ăn vào lúc đói bụng.

– Hạt sen (bỏ tim, sao vàng), mè đen (sao thơm), củ khoai mài (sao thơm). Ba thứ tán bột mịn.

Ngày dùng 2 lần, mỗi lần 24 – 30g bột, trộn đều với mật ong, uống với nước ấm.

– Hoa hồng đỏ (hoặc hoa cúc bách nhật), hoa tường vi, mỗi thứ 16 – 20g, nấu với 750ml, sắc còn 200ml, thêm ít đường phèn, chia 2 lần uống trước khi ăn.

Kiết lỵ đi cầu ra nhiều mủ:

– Rau sam tươi 200g, rửa thật sạch, giã vắt lấy nước cốt, đem đun sôi rồi pha thêm một muỗng cà phê đường trắng. Cho uống vào lúc đói bụng.

– Hoa dâm bụt trắng, phơi khô trong im, tán bột, uống ngày 2 lần, mỗi lần 12 – 16g, lúc đói bụng. Uống với nước ấm.

Hoa dâm bụt trắng

– Hoa kim ngân (sao vàng thơm) tán bột mịn. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 8 – 12g với nước đường phèn, vào lúc đói dụng.

– Củ cải trắng ép lấy nước 500ml, nấu chín rồi hòa với đường trắng. Chia 3 lần uống trước bữa ăn.

– Hạt mùi (ngò) sao thơm, tán bột. Ngày uống 2 lần mỗi lần 8 – 12g với ít nước đường, vào lúc đói bụng.

Kiết lỵ ra nhiều máu lẫn mủ (xích bạch lỵ):

– Rau sam 50g, lá phượng vĩ (cây seo gà) 20g, bông mã đề 15g, lá mơ lông 15g. Các thứ trên cho vào nồi, đổ hai bát nước, sắc còn một bát, chia uống hai lần.

– Rau sam 50g, rau má 30g, cỏ mực 30g, cỏ sữa lá nhỏ 20g, vỏ quýt 2g.

Các thứ trên rửa thật sạch, cho vào nồi, nấu với 500ml nước, sắc còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.

– Dùng cả hoa dâm bụt trắng lẫn hoa dâm bụt đỏ, phơi khô trong bóng râm, tán bột, uống ngày 2 lần, mỗi lần 12 – 16g, lúc đói bụng. Uống với nước ấm.

Lá mơ
– Lá mơ lông tươi 30 -50g rửa sạch, xắt nhỏ, trộn với 1 cái lòng đỏ trứng gà, bọc trong lá chuối, nướng chín đều. Ngày ăn 2 lần.

Nếu uống thêm nuớc sắc hoa mã đề thì hiệu quả càng tăng.

– Cây mã đề (cả rễ và hoa lá) 24g, rễ cây ý dĩ 20g. Nấu với 750ml nước sắc còn 200ml, chia 2 lần uống lúc đói.

Cây mã đề
– Rau má 100g, cỏ sữa lá nhỏ 30g. Hai thứ rửa thật sạch, cho vào nồi, nấu với 500ml nước, sắc còn 200ml. Chia 3 lần uống trong ngày, uống vào lúc đói. Uống liên tục trong 3 ngày.

– Rau dền (cả trắng và đỏ) 100g, rau sam 100g, rau đay 20g. Ba thứ rửa thật sạch, nấu với 500ml nước, sắc còn 300ml. Chia uống 2 lần trong ngày. Uống liên tục trong 3 ngày.

– Hạt mè xát bỏ vỏ, sao thơm, tán bột. Ngày dùng 3 – 4 lần, mỗi lần 6 – 12g, uống với nước chín, hòa với ít mật ong để uống.

Dùng thực phẩm hợp lý:

Khi bị bệnh kiết lỵ thì không nên ăn các thức ăn có chất tanh (tôm, cua, sò, ốc), thức ăn béo ngậy (chứa nhiều dầu, mỡ), các chất cay nóng (quế, tiêu, ớt, gừng, tỏi, hành…), thức ăn uống sống lạnh (rau sống, kem, nước đá, hoa quả ướp lạnh). Nên giảm bớt thực phẩm giàu protein như sữa bò, cá, thịt, trứng… trong bữa ăn hàng ngày.

Những thức ăn có vị đắng như: mướp đắng, rau đắng, rau má, atisô, trà xanh… có tác dụng thanh nhiệt, giải khát, có thể giúp cho tinh thần thư thái, không bị nóng bứt rứt, ăn ngon miệng…

Tuy nhiên, nếu ăn uống một lượng quá nhiều thức ăn có vị đắng sẽ ảnh hưởng đến dạ dày, gây buồn nôn hoặc đau bụng, đi cầu lỏng…

Người bị kiết lỵ nên ăn những thức ăn thanh đạm, nấu loãng, dễ tiêu hóa, không có nhiều xơ khó tiêu, và dầu mỡ. Nếu bị bệnh mạn tính, cần ăn các món ít xơ bã, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu, không có tính kích thích.

Những thực phẩm có ích cho người kiết lỵ gồm có: gạo lứt, gạo tẻ, gạo nếp, hạt sen, khoai mài, củ sen, đậu xanh đậu ván, đậu Hà Lan, đậu non, cà rốt…

Cách chế biến món ăn chủ yếu là nấu thành canh, thành cháo, không cho dầu mỡ. Người bị mất nước nhiều có thể uống thêm nước oresol, nước muối đường (1/8) pha loãng, nước cháo cà rốt.

Phòng ngừa

Nhiễm khuẩn là nguyên nhân chính dẫn đến kiết lị và các bệnh đường tiêu hóa, cho nên để phòng ngừa kiết lỵ, cần lưu ý giữ an toàn vệ sinh trong việc ăn uống.

Phải rửa tay thật sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, thường xuyên giữ gìn vệ sinh răng miệng. Luôn luôn ăn chín, uống sôi.

Nếu ăn rau sống cần rửa thật sạch, rửa đúng cách. Các thức ăn nấu chín cần che đậy kỹ, tránh ruồi nhặng.

Thức ăn nên dùng các loại tươi, sạch, có xuất xứ rõ ràng. Không nên lưu trữ quá nhiều thức ăn trong tủ lạnh. Tốt nhất nên sử dụng liền sau khi mua về. Nếu trữ các loại hoa quả trong tủ lạnh, thì phải được rửa sạch trước khi để vào, khi lấy ra ăn nên nhớ rửa lại. Những thức ăn còn thừa cất giữ trong tủ lạnh, khi lấy ra ăn cần phải hâm nóng lại.

Ăn uống đầy đủ và cân đối các chất dinh dưỡng, điều độ, có giờ giấc, chia ăn làm nhiều bữa, nhai kỹ thức ăn, uống đủ nước sạch.

Lưu ý việc vệ sinh phân, rác, quản lý việc dùng phân trong nông nghiệp.

Đặc biệt, nơi sống tập thể và người phục vụ ăn uống, cấp dưỡng, nuôi dạy trẻ phải sạch sẽ.

Vào mùa hè oi bức, nên lưu ý kết hợp giữa lao động và nghỉ ngơi, để tránh quá mệt mỏi; ngủ đủ giấc và giữ cho tinh thần được nhẹ nhàng, thoải mái.

Lỵ trực trùng: Bệnh thường dễ nhận ra vì các triệu chứng đến ồ ạt. Biểu hiện của lỵ trực trùng là hai dấu hiệu: nhiễm trùng và đi cầu. Người bệnh chán ăn, sốt cao, có thể co giật, tiếp đến là đau bụng quanh rốn rồi đau quặn ruột, không thể đứng thẳng mà phải khom người, đi ngoài ban đầu phân lỏng, sau đi ra toàn chất nhầy lẫn máu. Đi ngoài một ngày 10-12 lần, có tình trạng mất nước, mệt mỏi, kiệt sức.

Bệnh do vi khuẩn shigella gây ra, làm viêm toàn bộ đại tràng và trực tràng. Bệnh thường lây truyền qua phân. Do đó, nếu không giữ vệ sinh tốt, chẳng hạn người bị bệnh đi ngoài không rửa tay, lấy thực phẩm cho bé ăn hoặc mua thực phẩm đường phố không sạch sẽ thì nguy cơ bị bệnh rất cao. Cũng có thể trong nhà nuôi chó, mèo, phân chó, mèo cũng chứa vi khuẩn gây bệnh. Trẻ thích chơi với súc vật, sờ vào lông, bò ra nền nhà rồi đưa tay vào miệng… Ruồi ruồi bu vào phân người chứa vi khuẩn rồi bu trên thức ăn là những “nguồn truyền bệnh rất nhanh.

Lỵ amibe: Thể lỵ này khó nhận ra hơn vì bệnh không có biểu hiện rõ ràng mà chỉ âm ỉ. Người bệnh có thể sốt nhẹ, có thể không nhưng chắc chắc sẽ đau quặn bụng, mót rặn. Phân ban đầu còn lỏng, sau toàn nhầy và máu, ngày đi ngoài từ 5-10 lần.

Tác hại của bệnh lỵ: Rặn nhiều sẽ bị sa hậu môn, là nguyên nhân gây bệnh trĩ. Đối với các bé, vì mất nhiều chất bổ dưỡng nên dễ bị viêm đa dây thần kinh. Hội chứng viêm niệu đạo kết mạc mắt có thể xuất hiện sau khi bị lỵ. Trẻ có thể bị viêm khớp rồi để lại di chứng teo cơ rất nguy hiểm.

Lỵ amibe: có thể gây rối loạn chức năng vận động của ruột, viêm đại tràng, trĩ, sa hậu môn. Nặng nhất là ký sinh trùng amibe lên gan gây áp xe gan.

Điều trị bệnh như thế nào?

Nếu phát hiện có các dấu hiệu của bệnh kiết lỵ, bệnh nhân phải vào bệnh viện ngay để được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, không để bệnh chuyển thành nặng và có nguy cơ lây lan cho những người xung quanh. Tùy vào từng loại lỵ mà các bác sĩ sẽ căn cứ để kê đơn thuốc. Trong khi lỵ trực trùng thường sử dụng các loại thuốc thuộc nhóm sulfamide Cotrimoxazole (Bactrim, Lidaprim, Septril. Eusaprim…) và các kháng sinh (Ampicilline, Chloramphenicol, Tetracycline…) thì lỵ amíp lại sử dụng loại thuốc như Metronidazole (Flagyl, Klion …) trong điều trị. Việc điều trị phải có sự theo dõi, giám sát chặt chẽ của cán bộ y tế.

Trong trường hợp trẻ còn nhỏ, dùng thuốc nhưng không khỏi, nên đứa bé đến bệnh viện xét nghiệm phân, chẩn đoán đúng sẽ chữa trị đúng. Lưu ý, không nên tự ý đi mua thuốc hoặc chữa theo kinh nghiệm dân gian. Chữa càng sớm càng tốt, “nuôi” bệnh sẽ để lại nhiều biến chứng rất nguy hiểm.

Nguyên nhân gây bệnh lỵ do không vệ sinh sạch sẽ sau khi đi ngoài, do thực phẩm bị nhiễm trùng. Bởi thế phòng tránh lây nhiễm là việc rất quan trọng.

Theo tuổi trẻ

Bệnh kiết lỵ lây truyền bằng cách nào?

– Qua thức ăn, nước uống, nước rửa rau quả.

– Thú vật mang mầm bệnh (chó, mèo).

– Ruồi là trung gian tuyền bệnh nguy hiểm.

– Do tay bẩn.

– Bào nang dính dưới móng tay.

Bên cạnh đó, bệnh kiết lỵ có thể lây qua hoạt động sinh dục. Và đây là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở những quần thể đồng tính luyến ái.

Bệnh kiết lỵ có những triệu chứng gì?

– Ðau bụng, mót rặn, tiêu phân đàm máu.

– Ðau bụng thường ở manh tràng ( hố chậu phải, dễ lầm với viêm ruột thừa) dọc theo khung đại tràng ( dễ lầm với loét dạ dày ).

– Tiêu phân nhầy máu, đôi khi xen kẽ với tiêu lỏng, số lượng không nhiều, nhưng đi đại tiện nhiều lần trong ngày, trung bình từ 10 đến 15 lần.

– Mót rặn : đau rát hậu môn kèm theo cảm giác đòi hỏi đại tiện một cách bức thiết.

– Nếu là kiết lỵ do vi khuẩn shigella gây nên thì sẽ có thêm triệu chứng sốt cao.

Những biến chứng ở bệnh kiết lỵ?

– Thủng ruột.

– Xuất huyết tiêu hóa.

– Lồng ruột.

– Viêm loét đại tràng sau lỵ.

– Viêm ruột thừa do amip.

– Các biến chứng hiếm.

Các phương pháp chẩn đoán bệnh kiết lỵ?

– Tiền căn đau bụng, tiêu đàm máu

– Di chuyển đến vùng có bệnh kiết lỵ

– Có tiếp xúc với người tiêu đàm máu, đau bụng hoặc có nhiều người cùng mắc bệnh tương tự ở chung một tập thể hoặc quanh vùng cư ngụ

– Xét nghiệm qua phân

– Qua nội soi

– X-quang ruột già

– Huyết thanh

Ðiều trị bệnh kiết lỵ như thế nào?

– Những loại thuốc thường được chỉ định để diệt lỵ amibe:

+ Émétine: do thuốc bài tiết chậm nên cần khoảng thời gian giữa hai đợt điều trị là 45 ngày.

+ Metronnidazole: thuốc xâm nhập qua hàng rào máu não tốt nên là thuốc chọn lựa để điều trị các tổn thương thần kinh trung ương.

+ Dehydro-émétine: ít độc, thải trừ nhanh hơn émetine, khoảng cách giữa hai đợt điều trị là 15 ngày.

– Các lọai thuốc diệt kiết lỵ do mầm bệnh shigella

+ Ciprofloxacine, Péfloxacine, Ofloxacine.

+ Bactrim.

Phòng ngừa kiết lỵ?

– Rửa sạch tay trước khi ăn, ăn chín, uống sôi

– Rửa sạch rau sống, thức ăn cần đậy kỹ tránh ruồi

– Vệ sinh phân, rác, quản lý việc dùng phân trong nông nghiệp

– Ðặc biệt nơi sống tập thể và người phục vụ ăn uống, cấp dưỡng, nuôi dạy trẻ phải sạch sẽ

– Ðiều trị người lành mang bào nang

(Theo BSGĐ)

Bệnh có nghiêm trọng

Người lớn có sức đề kháng tốt hơn nên sức “chống chịu” với kiết lỵ cũng cao hơn. Tuy nhiên, nếu trẻ em mất nước vì bị kiết lỵ thì khá nguy hiểm.

Triệu chứng có thể gặp

– Bụng đau quặn

– Đi ngoài ra phân lỏng, đi nhiều lần, cứ khoảng nửa giờ lại đi một lần, có thể có chất nhầy, máu và mủ trong phân

– Sốt

– Muốn ói

– Li bì và yếu ớt

– Ói mửa

Việc gì phải làm trước tiên?

1. Nếu bạn đang sống hoặc đi du lịch ở một vùng kém vệ sinh và con bạn đi tiêu nhiều lần ra phân lỏng, hãy kiểm tra xem phân bé có máu, chất nhớt hay mủ không. Nếu nhận thấy có, bạn hãy đi khám bác sĩ ngay vì nguy cơ bé bị kiết lỵ rất cao.

2. Kiểm tra thân nhiệt con bạn xem cháu có bị sốt không

3. Hãy năng cho con bạn uống để duy trì được lượng nước uống vào.

Có cần đi khám bác sĩ không?

Nếu bé chỉ bị tiêu chảy thông thường, nghĩa là không đi ngoài nhiều thì bạn không cần phải lo lắng. Tuy nhiên, nếu bạn nhận thấy có chất nhớt, máu hay mủ trong phân tiêu chảy của cháu. Đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt, nếu con bạn vẫn tiếp tục đi tiêu chảy sau 12 giờ, hoặc nếu cháu ít đi tiểu và nước tiểu cô đặc (màu vàng sậm).

Bác sĩ có thể làm gì?

Bác sĩ sẽ chữa trị chứng mất nước cho con bạn và gửi một mẫu phân của cháu tới phòng xét nghiệm để thử.

Trong trường hợp con bạn bị kiết lỵ mức độ nặng, cháu có thể được nhập viện và cho truyền dịch để đối phó lại tình trạng mất nước. Ở nhiều nơi, các nhà chức trách về y tế công cộng phải nhận được báo cáo về mọi ca kiết lỵ, và người ta sẽ không chỉ thử có phân con bạn thôi mà thử phân luôn cho cả gia đình. Con bạn sẽ không được phép tới trường trước khi xét nghiệm lại thấy phân đã hoàn toàn hết vi khuẩn.

Phòng ngừa thế nào?

Nhấn mạnh về vấn đề giữ vệ sinh tuyện đối mỗi khi bé đi ngoài.

(Theo cẩm nang chăm sóc và điều trị bệnh trẻ em)