Theo y học cổ truyền, cây hương thảo có mùi thơm đặc biệt, vị hơi đắng, cay, tính ấm, vào hai kinh: can, tì. Có tác dụng hoạt huyết, phá ứ huyết, thông kinh lợi tiểu. Dùng chữa kinh nguyệt không đều; phụ nữ sau sinh kém ăn, mệt mỏi, mất ngủ; giảm sưng đau do mụn nhọt và có tác dụng xua đuổi muỗi và dĩn hiệu quả.

Cây hương thảo còn có tên gọi là trạch lan, lan thảo, người Thái gọi là co phất phử. Là loại cây cao 0,5 – 1m, phân nhiều nhánh, cành nhẵn, màu tím nhạt, lá mọc đối, mép lá có răng cưa. Hoa mọc đầu cành hoặc nách lá, màu hơi tím cuống hoa có nhiều lông ngắn. Quả màu đen nhạt. Cây mọc hoang hoặc trồng làm thuốc. Ngoài trồng làm thuốc, nhân dân thường lấy ngọn non làm rau gia vị, nấu canh ăn giải nhiệt mùa hè. Lá già nấu nước uống hàng ngày giúp ăn ngon miệng, tiêu hóa tốt.

Hương thảo, bồ kết, lá bưởi giúp sạch gầu.
Bộ phận dùng làm thuốc là thân và lá, thường được thu hái vào mùa hè, cắt lấy đoạn ngọn cành có lá, rửa sạch phơi trong bóng râm, sấy khô hoặc tươi làm thuốc.

Một số bài thuốc thường dùng

Bài 1: Xua đuổi muỗi và dĩn: Lá hương thảo tươi 20g, rửa sạch, giã nát cho vào túi vải xát trực tiếp vào tay, chân có hiệu quả tốt trong vòng 2-3 tiếng.

Bài 2: Giải cảm do nắng nóng: Lá non hương thảo 100g, nấu canh ăn trong ngày. Nên ăn khi canh còn nóng. Dùng trong 3 ngày.

Bài 3: Giúp sạch gàu: Hương thảo tươi 25g, bồ kết 5 quả nướng, lá bưởi 20g đun lấy nước gội đầu. Mỗi tuần nên gội 3 lần.

Bài 4: Kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh: Hương thảo, củ gấu, ích mẫu, ngải cứu, nhọ nồi, mỗi vị 20g, tán nhỏ, rây thành bột mịn, thêm chút mật, hoàn viên thành viên bằng hạt lạc. Ngày uống 1 lần trước khi đi ngủ, mỗi lần 15-20 viên. Dùng trong 10-15 ngày trước chu kỳ kinh.

Bài 5: Hỗ trợ tiêu hóa, giải nhiệt: Hương thảo 20g (nên hái trước khi cây có hoa, thái nhỏ rồi sấy khô) hãm với nước đun sôi uống thay trà hàng ngày. Hoặc hương thảo sấy khô 20g, cho vào ấm đổ 300ml nước còn 100ml, uống hàng ngày.

Bài 6: Chữa kém ăn, mệt mỏi, mất ngủ ở phụ nữ sau sinh: Hương thảo, mạch môn 20g, ngải cứu 10g, nhân trần 6g, rẻ quạt 4g, vỏ quả bưởi đào khô 4g. Tất cả cho vào ấm, đổ 550ml nước, sắc nhỏ lửa còn 250ml, chia 2 lần uống trong ngày, lúc thuốc còn ấm. Dùng trong 10 ngày liền.

Bài 7: Giảm sưng đau do mụn nhọt (chưa mưng mủ): Lá hương thảo tươi 50g, rửa sạch, giã nát đắp nơi có mụn nhọt. Ngày đắp 2 lần vào buổi sáng và tối, mỗi lần 10-15 phút.

Cây sả
Cây mọc thành chùm với bụi rễ dày, khỏe mạnh. Cây ưa sáng và dễ chăm sóc, sống được trong điều kiện khô hạn trên nhiều loại đất khác nhau. Cây sả già có thể chứa 1-2% tinh dầu. Các nghiên cứu chỉ ra tinh dầu sả có khả năng xua đuổi muỗi tốt hơn nhiều lần các loại thuốc xịt muỗi thông thường. Mùi tinh dầu sả còn dễ chịu, tốt cho giấc ngủ. Nhiều gia đình còn lấy bụi sả đập dập và để quanh nhà giúp đuổi muỗi hiệu quả.

Các loại cây xua đuổi muỗi hiệu quả.

Rau húng quế
Đây là loại rau thơm quen thuộc, cây có mùi thơm, dùng ăn kèm các loại rau sống. Cây có hoa nhỏ màu trắng hay tía, mọc thành chùm đơn hay phân nhánh. Trong cây húng quế có tinh dầu có mùi thơm dễ chịu được nấu nước uống để trị các bệnh thường gặp cảm cúm, nhức đầu, nghẹt mũi, đầy bụng, khó tiêu, chữa đau răng… Trồng vài chậu húng quế trong nhà còn giúp muỗi tránh xa căn phòng bạn vì muỗi kỵ mùi hương từ loại rau thơm này.

Hương thảo
Loại cây có nguồn gốc từ khu vực Địa Trung Hải, tên tiếng Anh là Rosemary, loại thảo dược có mùi thơm dễ chịu, thường xanh, lá hình kim. Ở Sài Gòn vẫn có thể trồng cây nếu chịu khó chăm sóc. Tại Việt Nam, cây hương thảo được sử dụng như một loài cây trang trí trong vườn, vuốt nhẹ lá tay còn đọng lại mùi tinh dầu thơm dịu. Loại cây này có tác dụng xua đuổi muỗi và sử dụng như loại gia vị.

Lá bạc hà có nhiều công dụng với sức khỏe.

Cây bạc hà
Mùi thơm the mát dễ chịu của cây bạc hà được nhiều người yêu thích nhưng lại là cơn ác mộng của các loại côn trùng như muỗi, gián, kiến. Trồng vài chậu bạc hà trong nhà hay vườn để làm rau thơm, làm các loại nước uống và để muỗi tránh xa căn nhà của bạn. Loại cây dân dã này được phát hiện là một trong những loại thảo dược cổ xưa nhất có khả năng đuổi muỗi.

Hương thảo, Tây dương chổi – Rosmarinus officinalis L., thuộc họ Hoa môi – Lamiaceae. Mùa hoa tháng 3-5.
Mô tả: cây nhỏ cao 1-2m, phân nhánh và mọc thành bụi. Lá nhiều, hẹp, hình dải, dai, có mép gập xuống, không cuống, màu xanh sẫm và nhẵn ở trên, phủ lông rải rác màu trắng ở mặt dưới. Hoa xếp 2-10 ở các vòng lá, dài cỡ 1cm, màu lam nhạt hơi có màu hoa cà với những chấm tím ở phía trong các thuỳ. Toàn cây có mùi rất thơm.

Bộ phận dùng: Ngọn cây có hoa và lá, chủ yếu là lá khô. Tinh dầu của ngọn cây có hoa – Herba et Oleum Rosmarini.

Nơi sống và thu hái: Cây của vùng Địa Trung Hải, được trồng nhiều ở Nam Âu châu, Tây Á và Bắc Phi trước đây, được nhập trồng ở nước ta, tại một số tỉnh miền Trung và miền Nam (theo A. Pételot). Thường trồng bằng cách giâm cành hay gieo hạt. Khi thu hoạch, dùng các ngọn cây có hoa, đem phơi hay sấy khô, đập lấy lá. Lá tươi được dùng làm gia vị.

Thành phần hóa học: Cây chứa tinh dầu và tanin. Tinh dầu (0,5% ở cây khô, 1,1-2% ở lá, 1,4% ở hoa) mà thành phần gồm có a-pinen (tới 80%), terpen, borneol, acetat bornyl, camphor, cineol và một sesquiterpen (caryophyllen). Nếu mới cất, tinh dầu là một chất lỏng không màu hay vàng vàng, về sau sẫm dần và cứng lại, có thể hoa tan vào rượu theo bất kỳ tỷ lệ nào. Cây chứa choline, một glucosid không tan trong nước, một saponosid acid, các acid hữu cơ (citric, glycolic, glyeeric) và hai heterosid là romaside và romarinoside; còn có acid rosmarinic.

Tính vị, tác dụng: Hương thảo có vị chát, nóng, mùi thơm nồng, hơi se, có tính tẩy uế và chuyển máu, dùng với liều thấp, nó gây sự dồn máu ở các cơ quan vùng bụng và kích thích sự tiết dạ dày và ruột; nó cũng lợi tiểu. Với liều cao, nó gây co thắt và chóng mặt. Tinh dầu có tác dụng thông ruột, lợi mật và lợi tiểu. Người ta biết được tác dụng của Hương thảo là do sự có mặt của acid rosmarinic và các flavonoid, nó cũng có những tính chất chống oxy hoá cũng do có acid rosmarinic.

Công dụng, chỉ định và phối hợp: ở châu Âu, người ta cũng dùng lá Hương thảo làm pommat và thuốc xoa trị thấp khớp và đau nửa đầu. Nước hãm (nấu một nắm lá trong ½ lít nước để chiết hết thuốc) dùng rửa các vết thương nhiễm trùng và lâu khỏi. Dùng trong nước hãm này dùng lợi tiểu và gây tiết mật. Lá tươi dùng làm gia vị.

Ở Philippin, Hương thảo cũng rất được ưa chuộng.

Người ta dùng nước hãm để điều trị viêm giác mạc nhẹ bằng cách rửa mắt 3-4 lần trong ngày. Người ta cũng dùng nấu nước cho phụ nữ mang thai tắm và dùng để tắm hơi trị thấp khớp, xuất tiết và bại liệt. Toàn cây gây kích thích và lợi trung tiện trong trường hợp trướng bụng, khó tiêu.

Tinh dầu Hương thảo được sử dụng ở Ấn Độ làm thuốc lợi trung tiện. Tinh dầu này tham gia vào thành phần Eau de Cologne; người ta nói rằng nó giữ độ bóng của tóc và cũng là một chất kích thích khuyếch tán. Có thể dùng trong với liều 3-5 giọt, nhưng thông thường chỉ dùng đắp ngoài.

Từ lâu người ta cho rằng mùi của cây hương thảo giúp con người tư duy và ghi nhớ tốt hơn. Vì thế các nhà hóa sinh của Đại học Northumbria tại Anh muốn tìm hiểu nguyên nhân khiến mùi hương thảo gây nên tác động ấy. Họ yêu cầu 20 người tình nguyện làm các bài kiểm tra khả năng tư duy nhanh, chính xác trước và sau khi ngửi tinh dầu của cây hương thảo. Máu của các tình nguyện viên cũng được phân tích trước và sau khi họ ngửi tinh dầu, MSNBC đưa tin.

Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm tình nguyện viên sau khi ngửi tinh dầu hương thảo cao hơn hẳn so với điểm trung bình lần thứ nhất.

“Chúng tôi không cảm thấy ngạc nhiên khi thấy tình nguyện viên đạt điểm kiểm tra cao hơn sau khi ngửi tinh dầu hương thảo, bởi đó là hiện tượng từng xảy ra trong một số nghiên cứu trước đây”, Mark Moss, một thành viên trong nhóm nghiên cứu, phát biểu.

Song Moss và đồng nghiệp cảm thấy sốc khi phát hiện hàm lượng một số hóa chất trong máu người tình nguyện tăng vọt do ngửi tinh dầu. Cu thể, nhóm hợp chất terpene trong tinh dầu hương thảo xâm nhập vào máu từ màng nhầy trong mũi và phổi. Terpene cũng có thể tiến lên não một cách dễ dàng và làm thay đổi thành phần hóa học trong não.

“Hợp chất từ cây hương thảo có thể xâm nhập vào máu người là điều chưa từng được chứng minh trong bất kỳ nghiên cứu nào”, Moss khẳng định.

Vậy tại sao nhóm hợp chất terpene có thể làm tăng khả năng hoạt động của não? Nhóm nghiên cứu của Đại học Northumbria tin rằng terpene ngăn chặn sự phân hủy của acetylcholine (C7H17NO3) – một chất truyền dẫn thần kinh. Acetylcholine tham gia vào quá trình truyền dẫn xung thần kinh trong cơ thể. Vì thế chất này tồn tại càng lâu thì khả năng ghi nhớ, tư duy của con người càng tăng.

Nghiên cứu của nhóm Moss được đăng trên tạp chí Therapeutic Advances in Psychopharmacology.